Khoa học và công nghệ hỗ trợ kiểm soát an toàn thực phẩm và thúc đẩy kinh tế số

Sáng 29/1, Bộ KH&CN đã tổ chức họp báo thường kỳ tháng 1/2026, cung cấp thông tin định hướng chính sách lớn đối với kiểm soát an toàn thực phẩm, thúc đẩy khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo trong bối cảnh phục vụ Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 và kế hoạch phát triển kinh tế số quốc gia.

Buổi họp báo do Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ KH&CN Bùi Hoàng Phương chủ trì, thu hút đông đảo cơ quan báo chí quan tâm đến các giải pháp công nghệ kiểm soát chất lượng sản phẩm cũng như thông tin tình hình phát triển ngành KH&CN tại Việt Nam.

Ứng dụng khoa học và công nghệ trong kiểm soát an toàn thực phẩm

Tại họp báo, đại diện Bộ KH&CN cho biết, trong tháng 1/2026, hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo tiếp tục ghi nhận nhiều kết quả tích cực, đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng kinh tế.

Cụ thể, doanh thu từ các hoạt động khoa học và công nghệ ước đạt hơn 464.000 tỷ đồng, tăng trên 23% so với cùng kỳ năm 2025. Giá trị gia tăng của ngành đóng góp khoảng 124.000 tỷ đồng vào GDP, cho thấy vai trò ngày càng rõ nét của khoa học công nghệ trong cơ cấu nền kinh tế. Toàn ngành hiện sử dụng hơn 2,38 triệu lao động, trong đó trên 207.000 lao động trực tiếp tham gia hoạt động nghiên cứu và phát triển.

Bên cạnh những kết quả đó, Bộ KH&CN cũng báo cáo tiến độ hoàn thiện thể chế, xây dựng chính sách trong lĩnh vực khoa học công nghệ. Trong tháng đầu năm, Bộ đã tập trung rà soát, đề xuất sửa đổi, bổ sung nhiều quy định nhằm tháo gỡ điểm nghẽn cho hoạt động nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, thương mại hóa kết quả khoa học và phát triển thị trường khoa học công nghệ.

Đáng chú ý, Bộ tiếp tục đẩy mạnh các nhiệm vụ liên quan đến chuyển đổi số, phát triển hạ tầng số và hệ sinh thái số, trong đó có việc mở rộng hệ sinh thái tên miền quốc gia “.vn”, coi đây là một trong những nền tảng quan trọng phục vụ phát triển kinh tế số, xã hội số trong giai đoạn tới.

Liên quan đến lĩnh vực an toàn thực phẩm, Bộ KH&CN cho biết đã phối hợp với các bộ, ngành liên quan triển khai các kế hoạch kiểm tra, giám sát theo chỉ đạo của Chính phủ và Ban Chỉ đạo liên ngành Trung ương về an toàn thực phẩm, đặc biệt trong dịp Tết Nguyên đán và mùa lễ hội đầu năm.

Phó Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia Trần Hậu Ngọc cho biết, Bộ KH&CN đã chủ động triển khai nhiều nhiệm vụ theo Chỉ thị số 36 của Thủ tướng và chỉ đạo của Phó Thủ tướng Chính phủ nhằm nâng cao hiệu quả chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả, đặc biệt trong dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026.

Trong đó, Ủy ban đã phối hợp thực hiện Kế hoạch số 1941 của Ban Chỉ đạo liên ngành Trung ương về an toàn thực phẩm, cử cán bộ tham gia các đoàn kiểm tra liên ngành do Bộ Công Thương và Bộ Y tế chủ trì tại một số địa phương để đánh giá thực tế công tác bảo đảm an toàn thực phẩm, góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng và tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh cho các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm.

Phó Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia Trần Hậu Ngọc cũng nhấn mạnh việc ứng dụng công nghệ số và hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật mới trong quản lý chất lượng sản phẩm, như truy xuất nguồn gốc, nhãn điện tử và hộ chiếu số sản phẩm; điều này không chỉ giúp minh bạch thông tin sản phẩm mà còn tăng khả năng kiểm soát chất lượng trên môi trường trực tuyến.

Phó Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia khuyến cáo người tiêu dùng dựa vào tiêu chuẩn và các công cụ công nghệ khi lựa chọn thực phẩm để hạn chế rủi ro trong mua sắm và sử dụng, đồng thời nêu bật vai trò của hoạt động đo lường trong đảm bảo công bằng giữa người mua và người bán.

Kéo khoa học ra khỏi “vùng an toàn”

Tại họp báo, nhiều cơ quan báo chí đã đặt câu hỏi xoay quanh hiệu quả ứng dụng khoa học công nghệ trong kiểm soát an toàn thực phẩm, nhất là trong bối cảnh hàng giả, hàng kém chất lượng và thực phẩm không bảo đảm an toàn có xu hướng gia tăng dịp Tết.

Trả lời báo chí, đại diện Bộ KH&CN cho biết, khoa học công nghệ hiện được xem là công cụ quan trọng giúp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực an toàn thực phẩm.

Các giải pháp như truy xuất nguồn gốc điện tử, mã định danh sản phẩm, tiêu chuẩn đo lường chất lượng và cơ sở dữ liệu số đang từng bước được triển khai, hỗ trợ cơ quan quản lý phát hiện, ngăn chặn vi phạm ngay từ khâu lưu thông.

Báo chí cũng đặt vấn đề về trách nhiệm của Bộ KH&CN trong việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trước tình trạng thông tin hàng hóa thiếu minh bạch.

Lãnh đạo Bộ khẳng định, thông qua việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, cùng với việc ứng dụng công nghệ số, người tiêu dùng có thêm công cụ để nhận diện, lựa chọn sản phẩm an toàn, rõ nguồn gốc.

Một số ý kiến quan tâm đến việc phối hợp liên ngành trong kiểm soát an toàn thực phẩm dịp Tết. Bộ KH&CN cho biết đã cử cán bộ chuyên môn tham gia các đoàn kiểm tra liên ngành, đồng thời phối hợp chặt chẽ với Bộ Công Thương, Bộ Y tế và các địa phương trong việc triển khai các kế hoạch cao điểm, bảo đảm an toàn thực phẩm trong dịp Tết và mùa lễ hội.

Kết luận họp báo, Thứ trưởng Bộ KH&CN Bùi Hoàng Phương nhấn mạnh, khoa học công nghệ cần được đặt đúng vai trò là động lực phát triển và công cụ quản lý hiệu quả, không chỉ trong lĩnh vực an toàn thực phẩm mà trên toàn bộ các lĩnh vực kinh tế - xã hội.

Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương nhấn mạnh: “Bộ KH&CN sẽ chủ động tìm kiếm, đặt hàng và 'kéo' các nhà khoa học ra khỏi vùng an toàn, tập trung vào những bài toán lớn của thực tiễn, gắn nghiên cứu với nhu cầu phát triển của đất nước”.

Theo Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương, việc ứng dụng khoa học công nghệ trong kiểm soát an toàn thực phẩm dịp Tết là minh chứng rõ cho định hướng đó. Khi công nghệ được sử dụng đúng cách, đúng trọng tâm, không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý mà còn góp phần bảo vệ sức khỏe người dân, củng cố niềm tin thị trường và tạo nền tảng cho phát triển kinh tế số bền vững.

Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương khẳng định, trong thời gian tới, Bộ KH&CN sẽ tiếp tục hoàn thiện thể chế, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ vào các lĩnh vực thiết yếu của đời sống, trong đó có an toàn thực phẩm, quản lý thị trường và bảo vệ người tiêu dùng./.