Sở hữu trí tuệ trong thể thao: Từ bảo hộ sáng tạo đến động lực phát triển kinh tế

Sở hữu trí tuệ: “Trái tim” của công nghệ thể thao

Trong lĩnh vực thể dục thể thao (TDTT) hiện nay, các đối tượng cần xác lập sở hữu trí tuệ (SHTT) rất đa dạng, bao gồm quyền đối với sự kiện, giải đấu, truyền thông, chương trình phát sóng, nội dung số, hình ảnh, video.

Ngoài ra, còn có quyền sở hữu công nghiệp như nhãn hiệu, kiểu dáng cho sản phẩm thể thao, cùng với quyền đối với sáng chế, phần mềm quản lý, phương pháp tập luyện, các nghiên cứu khoa học TDTT,..

Việc thiếu chú trọng bảo vệ quyền SHTT có thể dẫn đến những tổn thất nặng nề trong thể thao như vi phạm bản quyền phát sóng: các trang web lậu gây thiệt hại doanh thu nghiêm trọng cho đơn vị nắm bản quyền giải đấu; hàng giả, hàng nhái làm giảm doanh thu.

Đồng thời, tổn hại uy tín và bản sắc đội tuyển, mất quyền SHTT khi chậm đăng , khiến doanh nghiệp (DN) bị bên khác “đăng ký trước”, dẫn đến tranh chấp pháp lý tốn kém.

Phó Giám đốc Sở KH&CN Đồng Nai Võ Hoàng Khai tại hội nghị “Sở hữu trí tuệ (SHTT) trong lĩnh vực thể thao" do Sở KH&CN tỉnh Đồng Nai tổ chức ngày 22/4 cho biết: Thể thao ngày nay không chỉ là hoạt động rèn luyện thể chất và thi đấu thành tích cao, mà đã trở thành một ngành kinh tế giàu tiềm năng.

Đằng sau mỗi giải đấu, thương hiệu thể thao, thiết bị luyện tập hiện đại hay chương trình phát sóng thể thao, là những tài sản trí tuệ có giá trị lớn như nhãn hiệu, bản quyền, sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, dữ liệu số và sản phẩm sáng tạo.

Theo Phó Giám đốc Võ Hoàng Khai, việc nâng cao nhận thức và năng lực khai thác SHTT có ý nghĩa quan trọng trong bảo vệ thành quả sáng tạo. Đồng thời, tạo động lực thúc đẩy đổi mới công nghệ, gia tăng giá trị thương mại và nâng cao năng lực cạnh tranh của các tổ chức, doanh nghiệp trong lĩnh vực thể thao.

Tại hội nghị, ông Trần Giang Khuê, Trưởng Văn phòng miền Nam, Cục SHTT cho biết, trong lĩnh vực thể thao, SHTT hiện diện trong mọi khoảnh khắc, từ sân vận động đến đời sống hằng ngày.

Đó là các sáng chế về thiết bị tập luyện tiên tiến, thiết bị phát sóng hiện đại, công nghệ cảm biến theo dõi sức khỏe, công nghệ hỗ trợ phát triển thể thao toàn cầu. Kiểu dáng công nghiệp tạo bản sắc riêng cho trang phục thi đấu, dụng cụ vận động viên. Nhãn hiệu bảo vệ giá trị thương hiệu câu lạc bộ, giải đấu, giúp kết nối người hâm mộ và định vị sản phẩm, dịch vụ thể thao. Quyền tác giả là chìa khóa bảo vệ bản quyền phát sóng, hình ảnh và nội dung số thể thao.

Ông Trần Giang Khuê dẫn ví dụ, một đôi giày thể thao là sự hội tụ của nhiều quyền SHTT gồm sáng chế công nghệ giảm chấn, chống trơn trượt, ôm sát bàn chân, kiểu dáng thẩm mỹ trẻ trung, thu hút, nhãn hiệu giúp nhận diện thương hiệu.

Đề xuất giải pháp bảo hộ SHTT trong thể thao

Ông Trần Giang Khuê cũng đề xuất một số nhiệm vụ, giải pháp cần tập trung thực hiện:

Thứ nhất, các cơ quan quản lý và cơ quan thông tấn báo chí cần tăng cường thông tin, tuyên truyền bằng nhiều hình thức, nhằm nâng cao nhận thức, trách nhiệm về SHTT trong lĩnh vực TDTT.

Đồng thời, hướng dẫn tổ chức, cá nhân thực hiện quy trình xác lập và bảo hộ SHTT, hỗ trợ triển khai trong thực tế, giúp các quyền SHTT đã được xác lập, bảo hộ đi vào cuộc sống, góp phần phát triển lĩnh vực TDTT.

Thứ hai, đối với hoạt động truyền thông TDTT, bản quyền truyền thông được bảo hộ là tấm khiêng chắn vững chắc cho các đơn vị, DN phát sóng chính thống, là nền tảng thu hút đầu tư, nâng cao trải nghiệm và chất lượng truyền hình, tăng uy tín của doanh nghiệp Việt Nam với các nhà cung cấp dịch vụ truyền hình quốc tế.

Thực tế cho thấy, vi phạm bản quyền phát sóng thể thao gây thiệt hại lớn cho DN truyền hình và đặt ra thách thức trong quản lý. Dù lực lượng chức năng đã triệt phá nhiều đường dây phát sóng lậu trên không gian mạng, tình trạng này vẫn diễn biến phức tạp với nhiều thủ đoạn tinh vi.

Thứ ba, đối với các sự kiện TDTT, việc công nhận và bảo hộ giá trị thương hiệu của giải đấu sẽ làm tăng tính chính thống, nâng tầm vị thế sự kiện. Khi được bảo hộ, đơn vị tổ chức có cơ sở pháp lý và trách nhiệm cao hơn trong đầu tư, nâng cao chất lượng giải đấu, giúp người dân lựa chọn tham gia các sự kiện an toàn, chuyên nghiệp.

Thứ tư, đối với sản phẩm TDTT, việc xác lập SHTT giúp bảo vệ DN kinh doanh sản phẩm chính hãng, chất lượng, giúp người tiêu dùng tiếp cận sản phẩm an toàn, hiệu quả phục vụ tập luyện và thi đấu. Ngành sản xuất sản phẩm thể thao đang phát triển mạnh, góp phần vào phát triển kinh tế - xã hội.

Thứ năm, đối với nghiên cứu khoa học, sáng chế và phương pháp tập luyện TDTT, việc xác lập SHTT sẽ cổ vũ tinh thần sáng tạo, đổi mới, tạo điều kiện ứng dụng thực tiễn. Việc công nhận các nghiên cứu giúp huấn luyện viên, vận động viên và người tập có căn cứ xây dựng chương trình tập luyện và thi đấu phù hợp.

Tại hội nghị, các chuyên gia SHTT, lãnh đạo các sở, ngành, đại biểu tham dự đã trao đổi, thảo luận các vấn đề liên quan đến vai trò của sở SHTT trong thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế thể thao; quy trình đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, sáng chế, kiểu dáng công nghiệp và quyền tác giả trong lĩnh vực thể thao; vai trò của quyền tác giả trong bảo hộ chương trình phát sóng, hình ảnh, dữ liệu thi đấu, sản phẩm truyền thông thể thao, góp phần nâng cao giá trị thương mại và tính chuyên nghiệp của thể thao;…/.