Khi AI và tài sản số trở thành thách thức đối với an ninh mạng

Khi AI trở thành công cụ của tội phạm

Tại một hội thảo mới đây do Bộ Tư pháp tổ chức, TS. Ngô Hải Anh, Phó Trưởng phòng Tin học Viễn thông, Viện Công nghệ thông tin, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam nhận định, AI tạo sinh đang tạo ra bước tiến lớn về năng lực xử lý và tạo nội dung số, đồng thời làm giảm đáng kể rào cản tiếp cận công nghệ.

"Đây là yếu tố mở ra nhiều cơ hội cho chuyển đổi số nhưng cũng tạo điều kiện để các hành vi vi phạm trên không gian mạng được thực hiện dễ dàng và tinh vi hơn", TS. Ngô Hải Anh cho hay.

Theo TS. Ngô Hải Anh, nếu trước đây việc tạo ra các nội dung giả mạo, chỉnh sửa hình ảnh, dựng video hay xây dựng các kịch bản lừa đảo đòi hỏi trình độ kỹ thuật nhất định thì hiện nay nhiều công cụ AI đã được phổ cập rộng rãi, cho phép người dùng thực hiện chỉ bằng những thao tác đơn giản.

"Điều này khiến phạm vi tác động của các hành vi vi phạm có thể mở rộng nhanh hơn và gây nhiều khó khăn hơn cho hoạt động phát hiện, ngăn chặn", TS. Ngô Hải Anh cho hay.

Đáng chú ý, công nghệ deepfake đang trở thành một trong những thách thức nhất hiện nay. Những hình ảnh, video hoặc đoạn ghi âm được tạo bằng AI có thể mô phỏng khuôn mặt, giọng nói và biểu cảm của một người với độ chân thực rất cao, khiến việc phân biệt thật - giả ngày càng khó khăn.

Điều này không chỉ làm gia tăng nguy cơ lừa đảo trực tuyến mà còn tạo ra những thách thức mới đối với hoạt động xác minh thông tin, thu thập chứng cứ điện tử và bảo vệ quyền lợi của người dân trên môi trường số.

TS. Ngô Hải Anh cũng nhận định tác động của công nghệ mới không chỉ thể hiện ở việc thay đổi phương thức thực hiện hành vi vi phạm mà còn làm xuất hiện những mục tiêu tấn công mới. Trong đó, dữ liệu và tài sản số đang trở thành những nguồn tài nguyên có giá trị ngày càng lớn, thu hút sự quan tâm của các nhóm tội phạm mạng.

"Không chỉ làm thay đổi phương thức thực hiện hành vi vi phạm, các công nghệ mới còn tạo ra những dạng tài sản và nguồn dữ liệu mới, kéo theo hàng loạt thách thức trong công tác bảo đảm an ninh mạng".

Dữ liệu và tài sản số trở thành mục tiêu mới

Trước những thác thức mới, TS. Ngô Hải Anh cho rằng, các tiếp cận trong bảo đảm an ninh mạng cũng cần thay đổi theo hướng chủ động hơn thay vì chỉ tập trung xử lý các hành vi vi phạm sau khi đã xảy ra.

Nếu như trước đây các hành vi vi phạm chủ yếu tập trung vào phát tán mã độc, tấn công hệ thống hoặc đánh cắp thông tin thì hiện nay phạm vi hoạt động đã mở rộng sang nhiều lĩnh vực mới gắn với dữ liệu, tài sản số và các giao dịch trực tuyến.

Cùng với đó, các khả năng như giao dịch xuyên biên giới, tốc độ xử lý nhanh và môi trường hoạt động phi tập trung cũng đặt ra nhiều thách thức cho công tác quản lý.

Dữ liệu cá nhân cũng đang trở thành một loại tài sản có giá trị ngày càng lớn trong nền kinh tế số. Việc thu thập, mua bán hoặc khai thác trái phép dữ liệu không chỉ xâm phạm quyền riêng tư mà còn có thể trở thành nguồn thông tin phục vụ các hoạt động lừa đảo, chiếm đoạt tài sản hoặc tấn công mạng có chủ đích.

TS. Ngô Hải Anh cho rằng dữ liệu đang trở thành nguồn lực quan trọng của nền kinh tế số, đồng thời cũng là mục tiêu mà nhiều nhóm tội phạm mạng hướng tới. Chính vì vậy, bảo vệ dữ liệu cá nhân không còn là câu chuyện của riêng người dùng mà đã trở thành yêu cầu quan trọng đối với cả cơ quan quản lý và doanh nghiệp.

Đồng thời, TS. Ngô Hải Anh cũng nhấn mạnh, cùng với quá trình chuyển đổi số, khối lượng dữ liệu được tạo ra và lưu trữ sẽ tiếp tục tăng mạnh trong những năm tới. Dữ liệu không chỉ phản ánh hành vi, thói quen hay nhu cầu của người dùng mà còn có giá trị kinh tế rất lớn.

Vì vậy, các cuộc tấn công nhằm đánh cắp dữ liệu, chiếm quyền kiểm soát tài khoản hoặc khai thác trái phép thông tin cá nhân được dự báo sẽ tiếp tục là một trong những xu hướng đáng chú ý trên không gian mạng.

Cần chủ động nhận diện các nguy cơ mới

Những thay đổi nhanh chóng của công nghệ đang đặt ra yêu cầu phải đổi mới cách tiếp cận trong công tác quản lý và bảo đảm an ninh mạng. Theo đó, cần chủ động nhận diện sớm các nguy cơ mới để có giải pháp ứng phó phù hợp.

TS. Ngô Hải Anh cho rằng nâng cao nhận thức của người dân về các rủi ro trên không gian mạng vẫn là một trong những giải pháp quan trọng nhất. Khi các công nghệ như AI tạo sinh hay deepfake ngày càng phổ biến, kỹ năng nhận biết thông tin giả mạo và bảo vệ dữ liệu cá nhân sẽ trở thành yêu cầu thiết yếu đối với mỗi người dùng Internet.

Cùng với việc hoàn thiện hành lang pháp lý, TS. Ngô Hải Anh cũng cho rằng cần tăng cường năng lực nghiên cứu, dự báo và đánh giá tác động của các công nghệ mới đối với an ninh mạng và an toàn thông tin. Đây là cơ sở quan trọng để xây dựng các chính sách quản lý phù hợp trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ.

Bên cạnh đó, việc ứng dụng chính các công nghệ như AI, phân tích dữ liệu lớn và tự động hóa vào hoạt động giám sát, phát hiện nguy cơ và hỗ trợ điều tra cũng được xem là hướng đi cần thiết trong thời gian tới.

Theo TS. Ngô Hải Anh, việc xây dựng năng lực quản trị phù hợp là cần thiết để khai thác hiệu quả các lợi ích mà công nghệ mang lại, đồng thời kiểm soát được những rủi ro mới phát sinh trên không gian mạng./.