Việt Nam tăng tốc hoàn thiện hạ tầng tin cậy xuyên biên giới

Ngày 29/10/2026, tại Quảng Ninh, Trung tâm Chứng thực điện tử quốc gia (NEAC), Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN), tổ chức Hội thảo quốc tế “Dịch vụ tin cậy xuyên biên giới: Thiết lập hạ tầng tin cậy số trong thời đại AI” trong khuôn khổ Tuần lễ Số quốc tế (VIDW) 2026 do Bộ KH&CN tổ chức.

Sự kiện có sự tham dự của bà Inarukundo Francine, Thứ trưởng Bộ Tài chính, Ngân sách và Kinh tế số Burundi; đại diện các cơ quan, tổ chức quốc tế, chuyên gia và doanh nghiệp (DN) công nghệ số trong lĩnh vực chứng thực điện tử, chữ ký số (CKS) và dịch vụ tin cậy đến từ Việt Nam, Hoa Kỳ, Vương quốc Anh, Liên bang Nga, Malaysia cùng Hiệp hội Hạ tầng khóa công khai châu Á (APKIC).

Hội thảo tập trung trao đổi kinh nghiệm quốc tế về phát triển hạ tầng tin cậy số, thúc đẩy liên thông và công nhận lẫn nhau các dịch vụ tin cậy xuyên biên giới; chia sẻ những ứng dụng thực tiễn trong bảo đảm an toàn giao dịch điện tử (GDĐT), xác thực nguồn gốc và tính toàn vẹn của nội dung số, đặc biệt là nội dung do AI tạo ra.

Các đại biểu cũng thảo luận về giải pháp xây dựng hạ tầng tin cậy, góp phần hình thành hệ sinh thái AI an toàn, minh bạch và tin cậy.

Niềm tin số - nền tảng cho giao dịch điện tử xuyên biên giới

Tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ KH&CN Phạm Đức Long nhấn mạnh, chuyển đổi số (CĐS) và AI đang tạo ra những thay đổi sâu sắc trong hoạt động quản lý, sản xuất, kinh doanh và đời sống xã hội. Trong bối cảnh đó, các dịch vụ tin cậy như chứng thực CKS, cấp dấu thời gian và chứng thực thông điệp dữ liệu không chỉ là giải pháp công nghệ mà còn là bộ phận quan trọng của hạ tầng kinh tế số.

Các dịch vụ này giúp xác minh chủ thể tham gia, bảo đảm tính xác thực, toàn vẹn và khả năng kiểm chứng của GDĐT. Khi hoạt động trao đổi dữ liệu và giao dịch trực tuyến vượt qua biên giới quốc gia, khả năng xác minh và công nhận các dịch vụ tin cậy giữa những hệ thống khác nhau càng có ý nghĩa quan trọng.

Theo Thứ trưởng, để thúc đẩy lĩnh vực này, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý, làm rõ điều kiện công nhận dịch vụ tin cậy nước ngoài; tăng cường liên thông kỹ thuật, nâng cao khả năng kiểm chứng CKS, chứng thư số và bằng chứng điện tử; phát triển hệ sinh thái dịch vụ gắn với nhu cầu thực tế của người dân, DN. Đồng thời, cần chủ động hợp tác quốc tế, lựa chọn những lĩnh vực có nhu cầu rõ ràng để thử nghiệm các mô hình kết nối trước khi mở rộng.

Đặc biệt, trong bối cảnh AI ngày càng tham gia vào quá trình tạo lập nội dung và thực hiện giao dịch tự động, Thứ trưởng nhấn mạnh yêu cầu xác thực nguồn gốc, kiểm chứng tính toàn vẹn của dữ liệu cần được đặt ra ngay từ đầu, thay vì chỉ tập trung phát hiện và xử lý thông tin giả mạo sau khi xuất hiện. Cùng với đó, cần xác định rõ thẩm quyền và trách nhiệm của các chủ thể trong hệ sinh thái số.

Hoàn thiện hạ tầng trong nước, hướng tới kết nối quốc tế

Giới thiệu về kết quả và định hướng phát triển hạ tầng tin cậy số tại Việt Nam, ông Phạm Quốc Hoàn, Phó Giám đốc NEAC, cho biết Việt Nam đã từng bước hoàn thiện hành lang pháp lý và hạ tầng chứng thực điện tử quốc gia, với nền tảng là Luật GDĐT năm 2023 cùng các quy định liên quan đến dịch vụ tin cậy.

Hệ sinh thái dịch vụ tin cậy hiện gồm ba loại hình chính: chứng thực CKS, cấp dấu thời gian và chứng thực thông điệp dữ liệu. Trong đó, dấu thời gian hỗ trợ xác định thời điểm tồn tại của dữ liệu; dịch vụ chứng thực thông điệp dữ liệu hỗ trợ xác nhận việc gửi, nhận và lưu trữ thông điệp, tạo bằng chứng phục vụ xác minh giao dịch điện tử.

Bên cạnh đó, NEAC đã xây dựng hệ thống eSign làm đầu mối kết nối các tổ chức cung cấp dịch vụ chứng thực CKS, tạo thuận lợi cho việc triển khai và sử dụng dịch vụ.

Tuy nhiên, việc công nhận dịch vụ tin cậy xuyên biên giới vẫn còn những thách thức. Theo ông Phạm Quốc Hoàn, quá trình xác minh CKS nước ngoài hiện vẫn có những khâu thực hiện thủ công, trong khi chính sách chứng thực, tiêu chuẩn kỹ thuật và cơ chế quản lý giữa các quốc gia chưa đồng nhất.

Để khắc phục những hạn chế này, cần từng bước thiết lập cơ chế kết nối, trao đổi danh sách tin cậy (Trust List), đối chiếu tiêu chuẩn và mức độ bảo đảm giữa các hệ thống, đồng thời làm rõ trách nhiệm của các bên tham gia. Đây là những điều kiện quan trọng để các dịch vụ tin cậy của một quốc gia có thể được xác minh và xem xét công nhận tại quốc gia khác.

Về dài hạn, Việt Nam hướng tới phát triển hệ sinh thái chứng thực thông điệp dữ liệu toàn diện, vượt ra ngoài phạm vi cung cấp các dịch vụ CKS riêng lẻ. Theo đó, GDĐT cần có khả năng kiểm chứng nguồn gốc, tính toàn vẹn và thời điểm tạo lập, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của hoạt động trao đổi dữ liệu.

"Định hướng này cũng gắn với sự chuyển dịch từ giao dịch chủ yếu giữa con người sang các giao dịch tự động giữa những hệ thống. Khi đó, hạ tầng tin cậy số không chỉ hỗ trợ ký kết, xác thực hồ sơ điện tử mà còn tạo điều kiện để tổ chức, DN và cơ quan tại các quốc gia giao dịch thuận lợi, an toàn và có khả năng xác minh lẫn nhau" - ông Phạm Quốc Hoàn nhấn mạnh.

Kinh nghiệm quốc tế: Từng bước xây dựng cơ chế công nhận lẫn nhau

Chia sẻ tại Hội thảo, ông Vijayakumar Manjunatha, Tổng Thư ký APKIC, cho biết theo kết quả khảo sát sơ bộ của APKIC năm 2026 tại 36 quốc gia và vùng lãnh thổ, phần lớn đã có khung pháp lý về CKS hoặc dịch vụ tin cậy, nhưng số lượng quốc gia có thỏa thuận công nhận lẫn nhau vẫn còn hạn chế.

Từ thực tiễn này, APKIC đề xuất lộ trình hợp tác theo từng giai đoạn, bắt đầu bằng xác minh hệ thống tin cậy của đối tác, tiếp đến đối chiếu tiêu chuẩn kỹ thuật và mức độ bảo đảm, sau đó tiến tới công nhận lẫn nhau trên cơ sở pháp lý phù hợp.

Cách tiếp cận này cho phép các quốc gia đánh giá khả năng tương thích của hệ thống trước khi mở rộng hợp tác. Thay vì triển khai trên phạm vi rộng ngay từ đầu, các bên có thể lựa chọn những lĩnh vực có nhu cầu giao dịch lớn để thử nghiệm khả năng liên thông, đánh giá hiệu quả và từng bước hoàn thiện cơ chế phối hợp.

Ở góc độ châu Âu, ông Fábio Rego, đại diện Ascertia (Vương quốc Anh), chia sẻ kinh nghiệm xây dựng hạ tầng dịch vụ tin cậy có khả năng liên thông. Theo đó, danh sách tin cậy, tiêu chuẩn kỹ thuật và cơ chế công nhận tương đương đóng vai trò quan trọng trong việc xác minh và sử dụng CKS giữa các quốc gia.

Việc kết nối kỹ thuật mới chỉ giải quyết một phần bài toán. Để CKS được công nhận trong giao dịch xuyên biên giới, các quốc gia còn cần xử lý những khác biệt về pháp luật, cơ chế giám sát và mức độ bảo đảm tin cậy.

Trong khi đó, ông Sergey, đại diện Gazinformservice (Liên bang Nga), giới thiệu kinh nghiệm triển khai mô hình bên thứ ba tin cậy (TTP), hỗ trợ xác thực chữ ký điện tử nước ngoài và trao đổi văn bản điện tử có giá trị pháp lý giữa các quốc gia.

Tại khu vực Đông Nam Á, ông Nazril Bin Mohd Ghani, đại diện Pos Digicert (Malaysia), chia sẻ định hướng kết nối hạ tầng tin cậy quốc gia trong ASEAN. Theo đó, các nước có thể duy trì hệ thống chứng thực riêng, đồng thời thúc đẩy liên thông thông qua những yêu cầu chung về pháp lý, tiêu chuẩn kỹ thuật và cơ chế xác thực.

Những kinh nghiệm được chia sẻ cho thấy, công nhận CKS xuyên biên giới không nhất thiết đòi hỏi các quốc gia phải xây dựng một hạ tầng chứng thực thống nhất. Vấn đề cốt lõi là thiết lập được cơ chế kết nối, xác minh và tạo dựng niềm tin giữa các hệ thống quốc gia trên cơ sở những tiêu chuẩn và điều kiện pháp lý phù hợp.

Xác thực nguồn gốc nội dung số trong thời đại AI

Bên cạnh bài toán liên thông CKS, Hội thảo dành sự quan tâm cho việc ứng dụng dịch vụ tin cậy nhằm xác thực nguồn gốc và bảo đảm tính toàn vẹn của nội dung số trong bối cảnh AI tạo sinh phát triển nhanh chóng.

Ông Ram Kishore, đại diện SSL.com (Hoa Kỳ), giới thiệu các giải pháp xác thực nội dung số trước nguy cơ giả mạo hình ảnh, video, âm thanh và phát tán thông tin sai lệch. Thay vì chỉ tập trung phát hiện nội dung giả mạo sau khi được phát hành, hướng tiếp cận được đề cập là xác thực nguồn gốc ngay từ quá trình tạo lập nội dung.

Thông qua ứng dụng CKS, chứng thư số, dấu thời gian và các tiêu chuẩn xác thực nguồn gốc như C2PA, người sử dụng có thể kiểm tra thông tin về chủ thể ký hoặc phát hành, lịch sử chỉnh sửa được ghi nhận và tính toàn vẹn của nội dung số. Cách tiếp cận này có tiềm năng ứng dụng trong truyền thông, xuất bản, cung cấp thông tin chính thức và những lĩnh vực cần bảo đảm nguồn gốc dữ liệu. Việc tăng cường khả năng xác minh giúp người tiếp nhận có thêm cơ sở đánh giá nội dung, góp phần nâng cao tính minh bạch của môi trường số.

Tuy nhiên, xác thực nguồn gốc và tính toàn vẹn không đồng nghĩa với việc bảo đảm mọi thông tin đều đúng sự thật. Các cơ chế kỹ thuật này chủ yếu hỗ trợ xác minh xuất xứ và những thay đổi được ghi nhận, qua đó bổ sung căn cứ cho quá trình kiểm chứng nội dung.

Từ góc độ triển khai trong nước, ông Lê Việt Cường, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ Chứng thực CKS FPT IS, Tập đoàn FPT đề cập góc nhìn của DN trong nước về việc gắn các giải pháp xác thực điện tử và CKS với nhu cầu ứng dụng thực tế, góp phần phát triển hệ sinh thái số an toàn, tin cậy.

Từ trao đổi kinh nghiệm đến triển khai giải pháp cụ thể

Tại phiên thảo luận bàn tròn “Từ dịch vụ tin cậy đến hệ sinh thái AI tin cậy”, đại diện NEAC, APKIC cùng các chuyên gia đến từ Liên bang Nga, Vương quốc Anh và Malaysia trao đổi về khả năng liên thông, công nhận lẫn nhau các dịch vụ tin cậy và những yêu cầu đặt ra trong xây dựng hệ sinh thái AI tin cậy.

Theo các đại biểu, kết nối danh sách tin cậy, đối chiếu mức độ bảo đảm giữa các quốc gia và thử nghiệm mô hình liên thông trong những lĩnh vực có nhu cầu thực tế là những hướng đi cần được quan tâm. Cách tiếp cận từng bước sẽ tạo điều kiện đánh giá tính khả thi, nhận diện vướng mắc và hoàn thiện cơ chế phối hợp trước khi mở rộng.

Trong thời đại AI, khi dữ liệu và giao dịch số ngày càng vượt qua ranh giới quốc gia, xây dựng niềm tin không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà còn là điều kiện quan trọng để mở rộng hợp tác và phát triển kinh tế số. Việc kết hợp hoàn thiện thể chế, tăng cường liên thông và thúc đẩy ứng dụng thực tiễn sẽ góp phần tạo dựng hạ tầng tin cậy số, phục vụ hiệu quả hơn người dân, DN và quá trình hội nhập quốc tế của Việt Nam./.