Những lời khuyên của Bộ trưởng Vũ Hải Quân dành cho các bạn trẻ mong muốn tham gia nghiên cứu khoa học

Trong bối cảnh đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu ngày càng cao về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (KHCN, ĐMST và CĐS), tuổi trẻ không chỉ là lực lượng kế cận mà còn phải trở thành lực lượng tiên phong, trực tiếp tham gia giải quyết những bài toán lớn của quốc gia.

Từ tinh thần ấy, Chương trình Thanh niên 4V1M năm 2026 với chủ đề “Gặp gỡ, đối thoại giữa lãnh đạo và đoàn viên thanh niên 4V1M” được tổ chức ngày 19/5/2026 tại Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông (PTIT) - Hà Nội.

Chương trình nhằm cụ thể hóa mô hình liên kết giữa Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN), Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Đại học Quốc gia (ĐHQG) Hà Nội và ĐHQG TP. Hồ Chí Minh là năm đơn vị nòng cốt của hệ sinh thái tri thức và sáng tạo quốc gia.

PGS.TS. Vũ Hải Quân, Bộ trưởng Bộ KH&CN tham dự và có những trao đổi rất thực tiễn cho các đoàn viên, thanh niên về khát khao cống hiến nghiên cứu khoa học.

Cùng tham dự có ông Nguyễn Minh Triết, Bí thư thường trực Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, Chủ tịch Trung Hội Sinh viên Việt Nam; cùng các nhà khoa học: GS.TS. Trần Tuấn Anh, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam, PGS.TS. Nguyễn Đức Minh, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam; PGS.TS. Phạm Bảo Sơn, Phó Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội (ĐHQG) Hà Nội; PGS.TS. Nguyễn Minh Tâm, Phó Giám đốc ĐHQG TP. HCM.

Mong mỏi nhiều bạn trẻ dấn thân vào con đường khoa học

Sau khi lắng nghe các tham luận của đại diện Đoàn thanh niên các đơn vị, các ý kiến trao đổi với các đoàn viên của các đơn vị, sinh viên Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông (PTIT), Bộ trưởng Bộ KH&CN Vũ Hải Quân đánh giá cao sáng kiến, sự chủ động của 5 tổ chức đoàn thanh niên trong việc tổ chức buổi tọa đàm.

Bộ trưởng cho biết sự phối hợp nhịp nhàng giữa “4V1M”, cùng với Trung ương Đoàn để những hoạt động như thế này lan tỏa, thì phong trào các bạn trẻ dấn thân vào KHCN sẽ tốt hơn, thực chất hơn.

Nhiều năm làm nghiên cứu khoa học, là giảng viên gắn bó với các sinh viên lĩnh vực khoa học kỹ thuật, PGS.TS. Vũ Hải Quân chia sẻ, ông đặc biệt quan tâm, trăn trở, kỳ vọng rất nhiều về việc làm thế nào để ngày càng nhiều các bạn trẻ đi theo con đường khoa học.

“Nếu không có các bạn trẻ dấn thân vào con đường KHCN, ĐMST thì đất nước không phát triển được”, Bộ trưởng cho hay.

Cách đây hơn 20 năm, từng làm về xử lý tiếng nói, trí tuệ nhân tạo (AI), nhưng bây giờ, theo Bộ trưởng, nghiên cứu các nội dung này đã khác nhiều.

“Hồi đó không có mô hình ngôn ngữ lớn (LLM), chỉ có mấy mô hình của IBM. Máy tính cũng rất hạn chế. Lúc chạy thực nghiệm, cứ chiều thứ Sáu đưa chương trình lên máy chủ chạy, rồi chờ đến sáng thứ Hai để xem kết quả. Bây giờ có GPU rất mạnh, thậm chí có thể chạy ở nhà, không giống như thời xưa”, Bộ trưởng chia sẻ.

Những yếu tố trên con đường theo đuổi khoa học

Từng giảng dạy dạy môn phương pháp khoa học từ nhiều năm trước, Bộ trưởng cho biết thường xuyên nhận được ba câu hỏi của sinh viên như: “Thầy ơi, em có làm nghiên cứu được không?”; “Em làm như thế nào?”; “Liệu em có thành công?”.

Đối với câu hỏi đầu tiên, Bộ trưởng chia sẻ: “Hồi là giảng viên tôi thường nói vui với sinh viên: “Học dở như thầy còn làm được nữa, các em xuất sắc thì dư sức làm”.

“Học tập tại một trường huyện ở miền Bắc rồi vào TP. HCM học Đại học, tiếng Anh không biết, toán cao cấp chưa học. Điều kiện mọi thứ đều khó khăn. Đến năm thứ ba đại học, do rất thích môn học đồ họa máy tính (computer graphics) và được thầy giáo giao đề tài, tôi đã vào thư viện, tìm được hai cuốn sách môn học này của nhà xuất bản Prentice Hall. Tiếng Anh dở nên phải mua từ điển để biên dịch, đọc hiểu bằng được cuốn sách đó”.

“Ban đầu rất khó, nhưng các từ tiếng Anh cứ lặp đi lặp lại, dần dần mình đọc được, hiểu được các thuật toán trong sách. Và đó là lúc tôi bắt đầu “bập bẹ” làm nghiên cứu. Nghiên cứu bắt đầu từ việc đọc sách, đọc tài liệu tiếng Anh. Kiên trì như vậy và bắt đầu hình thành thói quen nghiên cứu”.

“Tôi đã chia sẻ với sinh viên rằng: Tôi là người học rất bình thường nhưng vẫn có thể làm nghiên cứu được, thì ai cũng có thể làm nghiên cứu được. Sự kiên trì, kiên định, kiên quyết là những yếu tố rất quan trọng trên con đường làm khoa học”, Bộ trưởng chia sẻ.

Theo Bộ trưởng, không phải tất cả những người xuất sắc đều tạo ra kết quả xuất sắc. Nhưng có những kết quả xuất sắc, không phải sinh viên ở đại học học xuất sắc cũng có thể làm ra được. "Các bạn sinh viên đều có thể bắt đầu hành trình nghiên cứu của mình”.

Đối với câu hỏi thứ hai, Bộ trưởng chia sẻ: Hãy bắt đầu từ một thách thức nhỏ (small challenge) và một chiến thắng nhỏ (small win).

“Nghiên cứu không phải bắt đầu bằng một bài toán rất lớn, rất vĩ đại. Nghiên cứu bắt đầu bằng một bài toán nhỏ, thách thức nhỏ, chúng ta giải quyết nó trọn vẹn trở thành chiến thắng nhỏ. Đây là hành trình rất quan trọng. Chính những chiến thắng nhỏ đó mới truyền cảm hứng, tạo động lực và niềm tin để tiếp tục hành trình”.

“Nếu ngay từ đầu không có định hướng tốt, chúng ta chọn bài toán lớn rồi loay hoay mãi không ra kết quả thì có thể chúng ta sẽ nản chí và chuyển hướng. Sự kiên trì, kiên định, kiên quyết là những yếu tố rất quan trọng trên con đường làm khoa học”, Bộ trưởng chia sẻ.

Bên cạnh việc giải quyết bài toán nhỏ, tư duy khoa học, tư duy giải quyết vấn đề rất quan trọng. Tư duy đó chỉ được hình thành trong quá trình rèn rũa, chứ không phải từ trên trời rơi xuống.

“Chúng ta thấy một vấn đề khó thì phải tìm cách vượt qua, chứ không đổ lỗi cho hoàn cảnh, cơ chế hay người khác. Người làm khoa học là khi thấy vấn đề thì luôn tìm cách vượt qua thách thức. Đó là điều rất quan trọng trong quá trình làm nghiên cứu và hình thành tư duy giải quyết vấn đề”, Bộ trưởng nói.

Đối với câu hỏi thứ ba là “Liệu em có thành công không?”, Bộ trưởng cho biết trong quá trình giảng dạy, ông đã từng chia sẻ với sinh viên rằng: Muốn thành công, đầu tiên là phải có tầm nhìn (vision).

“Hồi học phổ thông, dù học ở một ngôi trường rất bình thường, rồi sau này vào học ở khoa Toán. Tôi rất thần tượng thầy dạy Toán của mình, nên nuôi dưỡng ước mơ, luôn khao khát trở thành giảng viên, giáo sư đại học. Lúc đó chưa biết gọi là “tầm nhìn”, nhưng sau này đọc tài liệu thì hiểu rằng đó chính là ước mơ và tầm nhìn của mình".

"Tầm nhìn rất quan trọng. Tầm nhìn là một lát cắt ở tương lai. Tại thời đó, mình mong muốn trở thành một người như thế”, Bộ trưởng chia sẻ.

Sau tầm nhìn, Bộ trưởng cho rằng cần một tâm thế mở, tức là luôn chịu khó, luôn kiên trì, không bao giờ ỷ lại vào trí thông minh của mình. Người xưa nói “có công mài sắt có ngày nên kim”. Thành công không phải do năng khiếu bẩm sinh, mà là cả một quá trình rèn luyện, học tập, nghiên cứu và tích lũy.

Yếu tố rất quan trọng nữa, đặc biệt trong khoa học, theo Bộ trưởng, là quy tắc 10.000 giờ. Muốn trở thành chuyên gia (expert) trong lĩnh vực mình chọn thì phải làm việc liên tục trong lĩnh vực đó khoảng 10.000 giờ.

“Khi đã trở thành chuyên gia thì mình mới thật sự có đóng góp, cống hiến được”, PGS.TS. Vũ Hải Quân nói.

Tiếp theo, phải xây dựng được mạng lưới (network), tức là các mối quan hệ cho riêng mình. Mối quan hệ này những người gắn với mình trên hành trình cùng nghiên cứu, phát triển, chia sẻ tầm nhìn.

Cuối cùng, tất cả những điều đó phải được đưa vào kế hoạch hành động (action plan). “Khi đã có mục tiêu trở thành tiến sĩ hay giảng viên của một trường đại học hàng đầu thế giới, thì phải bắt đầu ngay từ bây giờ”.

Trong kế hoạch hành động, Bộ trưởng Vũ Hải Quân chia sẻ không phải làm tất cả mọi việc cùng lúc, mà chọn một việc quan trọng nhất để bắt đầu.

Ví dụ nếu muốn đi du học mà chưa có tiếng Anh, thì mục tiêu đầu tiên có thể là đạt IELTS 7.0 hoặc 8.0. Đó là mục tiêu rất cụ thể. Muốn đạt được thì phải có lộ trình, có thời khóa biểu, có kế hoạch. “Và khi đạt được mục tiêu đó, nó sẽ tạo động lực rất lớn để đạt được các mục tiêu khác nữa”.

Bộ KH&CN có chính sách gì dành cho các bạn trẻ?

Khi được đặt câu hỏi này, người đứng đầu ngành KH&CN chia sẻ Luật KHCN và ĐMST, nghị định và thông tư mới về lĩnh vực đều đã có các chương trình hỗ trợ nâng cao tiềm lực KHCN và ĐMST dành cho sinh viên tài năng, nhà khoa học trẻ, thạc sĩ… Bộ KH&CN có trách nhiệm triển khai.

Hiện, Bộ KH&CN đã triển khai chương trình hỗ trợ nghiên cứu sinh đầu tiên. Dự kiến tuần tới, Bộ KH&CN dự kiến ban hành chương trình nghiên cứu cơ bản, đồng thời tiếp tục xây dựng chương trình hỗ trợ nâng cao tiềm lực KHCN, trong đó có đối tượng là các bạn sinh viên tài năng, nhà khoa học trẻ và thạc sĩ.

“Khi có chương trình hỗ trợ riêng sẽ “chạy” theo một dòng riêng, “line riêng” dành cho các bạn trẻ. Các bạn trẻ chưa thể cạnh tranh trực tiếp với các nhà khoa học đầu ngành, do đó phải có một chương trình riêng. Bộ KH&CN cam kết sẽ sớm triển khai chương trình này. Dự kiến từ tháng 9/2026, khi bước vào năm học mới, chương trình sẽ bắt đầu được triển khai”, Bộ trưởng cho biết.

Trở thành lực lượng sáng tạo ra tri thức mới, làm chủ KHCN

Cũng tại tọa đàm, các nhà khoa học đã có nhiều trao đổi rất thực tế đối với những đoàn viên, sinh viên theo đuổi khoa học, trong đó, đặc biệt nhấn mạnh sự yêu thích, đam mê khoa học bởi chỉ khi đam mê thì sẽ khơi khơi dậy mạnh mẽ sức sáng tạo cống hiến.

Các nhà khoa học đều cho rằng thế mạnh của thế hệ trẻ là ở 3 từ khoá: dấn thân giải bài toán của đất nước, liên ngành và phụng sự.

Bí thư Đoàn Bộ KH&CN Trần Xuân Bách cho biết những chia sẻ của các nhà khoa học ngày hôm nay 19/5/2026 là ngày kỷ niệm 136 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh là rất giá trị.

“Đây là dịp để Nhân dân ta bày tỏ lòng biết ơn, sự tri ân sâu sắc đối với Bác - vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc - người đã đặt nền móng cho tư duy phát triển khoa học kỹ thuật và xây dựng lực lượng đội ngũ trí thức Việt Nam”, anh Trần Xuân Bách nhấn mạnh.

Đối với thanh niên Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn dành tình cảm, niềm tin đặc biệt. Người khẳng định Thanh niên là người chủ tương lai của đất nước Nhà, đồng thời căn dặn thanh niên phải không ngừng học tập, rèn luyện, nâng cao trình độ khoa học kỹ thuật để góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, KHCN, ĐMST và CĐS đang trở thành động lực chủ yếu của sự tăng trưởng mới, là nền tảng nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, và là yếu tố quyết định vị thế của mỗi quốc gia trên trường quốc tế.

Anh Trần Xuân Bách đề nghị các đoàn viên, sinh viên: “Chúng ta thấy những lời dạy của Bác luôn mang ý nghĩa thời sự sâu sắc. Thanh niên hôm nay không chỉ là lực lượng học tập, nghiên cứu và tiếp thu tri thức mà phải trở thành lực lượng sáng tạo ra tri thức mới, làm chủ KHCN và kiến tạo tương lai phát triển của đất nước”.

“

Chương trình tọa đàm “Gặp gỡ, đối thoại giữa lãnh đạo và đoàn viên thanh niên 4V1M” không chỉ là diễn đàn kết nối thanh niên
các viện, trường và cơ quan quản lý nhà nước, mà còn mở ra không gian để cùng trao đổi ý tưởng, đề xuất giải pháp, tháo gỡ những khó khăn trong nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ; từ đó hình thành mạng lưới thanh niên 4V1M gắn kết, hành động và cùng kiến tạo giá trị mớ.

Đây cũng là dịp để xác định bài toán lớn mà tuổi trẻ có thể tham gia giải quyết trong những lĩnh vực chiến lược như AI, công nghệ bán dẫn, dữ liệu số, công nghệ sinh học và CĐS khu vực công; góp phần hiện thực hóa tinh thần của Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và Nghị quyết số 57-NQ/TW, đưa KHCN thực sự trở thành động lực phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới./.