Lai Châu đề xuất trở thành địa bàn thí điểm một số mô hình ĐMST có kiểm soát

Đây là nội dung trọng tâm được các nhà khoa học, chuyên gia, doanh nghiệp và đại biểu trao đổi tại Hội thảo khoa học “Khoa học, công nghệ và Đổi mới sáng tạo - Động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế - xã hội tỉnh Lai Châu”, do Sở Khoa học và Công nghệ (KH&CN) phối hợp với Cục Sở hữu trí tuệ (SHTT), Bộ KH&CN tổ chức ngày 20/9 tại Lai Châu.

Phát biểu tại Hội thảo, TS. Dương Đình Đức, Giám đốc Sở KH&CN tỉnh Lai Châu nhấn mạnh, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo (KHCN và ĐMST) đang ngày càng khẳng định vai trò là động lực quan trọng nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Quán triệt tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, tỉnh Lai Châu đã ban hành Nghị quyết số 10-NQ/TU ngày 5/3/2026 về đột phá phát triển KHCN và chuyển đổi số (CĐS) trên địa bàn tỉnh Lai Châu đến năm 2030, xác định KHCN, ĐMST và CĐS là động lực, nền tảng quan trọng để khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế, thu hẹp khoảng cách phát triển và góp phần thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội (KT-XH) của tỉnh.

Xuất phát từ bài toán thực tiễn

Tại Hội thảo, các đại biểu tập trung nhận diện những vấn đề cần ưu tiên, tìm kiếm hướng đi phù hợp để KHCN, ĐMST và SHTT đi sâu hơn vào sản xuất, kinh doanh, quản lý nhà nước và đời sống xã hội; qua đó hình thành sản phẩm, dịch vụ và giá trị mới.

Một trong những nội dung được các chuyên gia nhấn mạnh là đổi mới cách tiếp cận hoạt động KHCN và ĐMST theo hướng lấy nhu cầu thực tiễn của địa phương, người dân và doanh nghiệp (DN) làm trung tâm.

Theo TS. Khổng Quốc Minh, Cục ĐMST, Bộ KH&CN, cần hình thành cơ chế trung gian đủ năng lực đánh giá chất lượng dịch vụ KH&CN, kết nối bên cung ứng với bên có nhu cầu, đồng thời số hóa thông tin để DN và cơ quan quản lý có thể tiếp cận nhanh chóng, minh bạch các nguồn lực công nghệ phù hợp.

Cách tiếp cận này hướng tới xây dựng hệ sinh thái ĐMST trong đó những bài toán thực tế của địa phương và DN trở thành đầu vào của hoạt động nghiên cứu; kết quả nghiên cứu có khả năng ứng dụng, chuyển giao và thương mại hóa trở thành đầu ra; cơ quan quản lý đóng vai trò kiến tạo môi trường, kết nối nguồn lực và hoàn thiện cơ chế, chính sách.

Đối với Lai Châu, một tỉnh miền núi còn nhiều khó khăn nhưng có tiềm năng về nông nghiệp, dược liệu, tài nguyên rừng, văn hóa và du lịch, việc lựa chọn đúng bài toán KHCN càng có ý nghĩa quan trọng. Nguồn lực cần được tập trung vào những lĩnh vực có lợi thế, nhu cầu rõ ràng và khả năng tạo tác động lan tỏa như nông nghiệp công nghệ cao, phát triển dược liệu, chế biến nông - lâm sản, du lịch, quản lý tài nguyên, CĐS, thương mại điện tử và cung cấp dịch vụ công.

Từ góc độ DN công nghệ, ông Phạm Bắc Bảo, Giám đốc VNPT UAV Lab, cho rằng cần tiếp cận theo hệ sinh thái, bắt đầu từ các bài toán ứng dụng thực tiễn để lựa chọn công nghệ phù hợp với từng lĩnh vực và điều kiện của địa phương.

Trong đó, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu và các công nghệ số cần được triển khai gắn với hiệu quả cụ thể, thay vì chạy theo xu hướng. Giá trị của công nghệ phải được thể hiện thông qua khả năng nâng cao hiệu quả quản lý, tối ưu hóa quy trình sản xuất, giảm chi phí, nâng cao chất lượng dịch vụ và tạo thêm giá trị cho người dân, DN.

Đây cũng là yêu cầu đặt ra trong quá trình chuyển đổi từ phương thức quản lý hành chính sang quản trị phát triển dựa trên dữ liệu, KHCN và ĐMST. Khi công nghệ được lựa chọn từ nhu cầu thực tế, mỗi giải pháp sẽ có điều kiện phát huy hiệu quả và tạo ra tác động rõ nét hơn đối với phát triển KT-XH.

Tạo không gian thử nghiệm, thúc đẩy thương mại hóa

Một nội dung nhận được sự quan tâm tại Hội thảo là phát triển các mô hình thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), tạo môi trường để các công nghệ, sản phẩm và mô hình kinh doanh mới được kiểm chứng trong điều kiện thực tế trước khi triển khai rộng rãi.

Thống nhất với các trao đổi, kiến nghị, chỉ đạo tại Hội thảo, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy Nguyễn Tuấn Anh nhấn mạnh tăng cường hợp tác giữa Nhà nước, nhà khoa học và DN.

Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy Lai Châu kiến nghị nghiên cứu lựa chọn Lai Châu trở thành địa bàn thí điểm một số mô hình ĐMST có kiểm soát, trong đó có thể nghiên cứu ứng dụng AI trong hoạt động của chính quyền, cung cấp dịch vụ công và những lĩnh vực phù hợp với điều kiện thực tế của tỉnh.

“Sandbox không chỉ tạo không gian thử nghiệm công nghệ mà còn góp phần giảm rủi ro trong quá trình đổi mới. Thông qua thử nghiệm, các sản phẩm, dịch vụ mới có cơ hội được đánh giá về tính phù hợp, hiệu quả, khả năng đáp ứng nhu cầu người sử dụng và tiềm năng thương mại hóa trước khi nhân rộng”, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy Nguyễn Tuấn Anh nhấn mạnh.

Theo báo cáo tại Hội thảo, sau gần 3 tháng được cấp phép thử nghiệm, Lai Châu đã triển khai 3 mô hình thử nghiệm có kiểm soát và được các chuyên gia trong nước, quốc tế tham gia đánh giá. Kết quả bước đầu cho thấy các mô hình có khả năng góp phần rút ngắn quy trình, nâng cao hiệu quả công việc của cán bộ, công chức, viên chức trong thực thi nhiệm vụ.

Cùng với thử nghiệm, một yêu cầu quan trọng được đặt ra là phải đo lường giá trị ĐMST bằng hiệu quả thực tế. KHCN và ĐMST không nên dừng lại ở một sản phẩm thử nghiệm hay mô hình trình diễn mà cần hình thành chu trình khép kín từ nghiên cứu - thử nghiệm - đánh giá - hoàn thiện - chuyển giao - thương mại hóa - tái đầu tư.

Trong chu trình đó, việc xác lập giá trị tài sản trí tuệ, quyền sở hữu, quyền tác giả và lợi ích của các chủ thể tham gia có ý nghĩa quan trọng. Đây là cơ sở thúc đẩy hình thành thị trường công nghệ, tăng khả năng thương mại hóa kết quả nghiên cứu và tạo động lực để DN tiếp tục đầu tư cho ĐMST./.