Lai Châu đề xuất số hóa đánh giá năng lực công nghệ, đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp

Đánh giá đúng để xác định nhu cầu đổi mới công nghệ

Phát biểu khai mạc, TS. Dương Đình Đức, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Lai Châu cho biết, Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị và Nghị quyết số 71/NQ-CP của Chính phủ đặt mục tiêu đến năm 2030 trình độ, năng lực công nghệ và đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp đạt mức trên trung bình của thế giới.

Để thực hiện mục tiêu này, cần có phương pháp đánh giá đủ tin cậy, phản ánh được khả năng tiếp nhận, làm chủ, cải tiến công nghệ cũng như năng lực đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp.

Theo TS. Dương Đình Đức, đánh giá năng lực công nghệ không chỉ nhằm xác định doanh nghiệp đang ở vị trí nào mà còn phải chỉ ra khoảng cách, nhu cầu đổi mới công nghệ và những lĩnh vực cần được hỗ trợ.

Vì vậy, hệ thống tiêu chí và phương pháp thu thập dữ liệu cần bảo đảm tính khoa học, khách quan, minh bạch, đồng thời phù hợp với điều kiện thực tế của từng nhóm doanh nghiệp.

Tại hội thảo, TS. Nguyễn Khánh Tùng, Trưởng phòng Quản lý Khoa học Công nghệ và Đổi mới Sáng tạo Địa phương, Cục Đổi mới sáng tạo, trình bày phương án đánh giá theo hướng kết hợp ba cấp độ: định vị quốc tế thông qua các chỉ số phù hợp; đánh giá năng lực nội tại của doanh nghiệp dựa trên các quy định, tiêu chí hiện hành; và đánh giá chuyên sâu đối với từng ngành, lĩnh vực đặc thù.

Cách tiếp cận này được kỳ vọng giúp nhận diện sát hơn thực trạng năng lực công nghệ của doanh nghiệp, từ đó xây dựng bản đồ công nghệ và xác định lộ trình nâng cấp phù hợp với từng nhóm.

Trong khi đó, theo ThS. Nguyễn Đức Thắng, Cục Đổi mới sáng tạo, thực tiễn tại Lai Châu, nhu cầu hoàn thiện công cụ đánh giá là khá rõ nét. Tỉnh hiện có gần 2.400 doanh nghiệp, với nhiều tiềm năng phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn dựa trên thế mạnh về tài nguyên rừng, nông sản đặc hữu, sâm, chè, dược liệu và năng lượng.

Tuy nhiên, kết quả khảo sát cho thấy trình độ công nghệ của doanh nghiệp trên địa bàn còn hạn chế. Điểm trung bình đạt 30,125/100; trong đó 62,5% doanh nghiệp được đánh giá ở mức lạc hậu và 37,5% ở mức trung bình. Năng lực đổi mới sáng tạo đạt trung bình 1,625 điểm.

Một trong những khó khăn lớn được chỉ ra là dữ liệu phục vụ đánh giá. Doanh nghiệp có quy mô nhỏ, phân tán và mức độ sẵn sàng cung cấp thông tin chưa đồng đều, gây khó khăn cho việc thu thập, chuẩn hóa và cập nhật dữ liệu. Qua triển khai, 46,1% doanh nghiệp dừng hoạt động hoặc mất liên lạc, trong khi chỉ 25,8% doanh nghiệp phối hợp cung cấp thông tin phục vụ đánh giá.

Hướng tới cơ sở dữ liệu về công nghệ của doanh nghiệp

Từ thực tế này, Sở Khoa học và Công nghệ Lai Châu đề xuất phân tầng, đơn giản hóa bộ tiêu chí theo quy mô và loại hình doanh nghiệp, hợp tác xã, nhất là đối với doanh nghiệp nhỏ và doanh nghiệp tại khu vực miền núi.

Cùng với đó là phát triển công cụ tự kê khai trực tuyến, từng bước số hóa quy trình đánh giá để giảm chi phí và nâng cao hiệu quả thu thập, quản lý dữ liệu.

Một đề xuất đáng chú ý của Lai Châu là xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về công nghệ, hình thành “hồ sơ công nghệ” của từng doanh nghiệp. Cách làm này sẽ giúp chuyển hoạt động đánh giá từ thống kê đơn thuần sang quản lý và hỗ trợ doanh nghiệp dựa trên dữ liệu.

Tỉnh cũng đề xuất gắn kết quả đánh giá với một chu trình hỗ trợ khép kín, gồm đánh giá, xác định nhu cầu, kết nối cung - cầu công nghệ, hỗ trợ chính sách và đo lường kết quả sau đổi mới. Trước mắt, các lĩnh vực có tiềm năng và lợi thế như sâm, chè, dược liệu, năng lượng được xác định là những nhóm cần ưu tiên.

Đáng chú ý, Lai Châu sẵn sàng phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ nghiên cứu, thí điểm mô hình “Đánh giá số hóa - cơ sở dữ liệu - hỗ trợ - đo lường sau đổi mới” đối với doanh nghiệp khu vực miền núi. Kết quả thí điểm sẽ là cơ sở thực tiễn để đánh giá hiệu quả và xem xét khả năng nhân rộng mô hình.

Cần thống nhất nhưng linh hoạt trong đánh giá

Tại phiên thảo luận, các đại biểu tập trung trao đổi về thực tiễn triển khai tại Lai Châu, những khó khăn trong thu thập và xử lý thông tin, đồng thời góp ý đối với hệ thống tiêu chí và phương pháp đánh giá các nhóm doanh nghiệp có quy mô, lĩnh vực hoạt động khác nhau.

Các ý kiến cho rằng phương án đánh giá cần bảo đảm tính thống nhất trên phạm vi cả nước nhưng vẫn có độ linh hoạt nhất định để phù hợp với đặc điểm của từng ngành, địa phương và nhóm doanh nghiệp.

Đặc biệt, kết quả đánh giá cần được sử dụng thực chất, vừa phục vụ cơ quan quản lý trong hoạch định chính sách, vừa giúp doanh nghiệp nhận diện nhu cầu đổi mới công nghệ, nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh.

Kết luận hội thảo, TS. Dương Đình Đức đánh giá cao các ý kiến đóng góp của đại biểu và cho rằng đây là những cơ sở thực tiễn quan trọng để Cục Đổi mới sáng tạo tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện phương án đánh giá theo hướng khoa học, thống nhất, dễ áp dụng và có khả năng triển khai rộng rãi.

Việc hoàn thiện công cụ đánh giá sẽ góp phần nhận diện chính xác hơn thực trạng và khoảng cách công nghệ của doanh nghiệp, qua đó giúp cơ quan quản lý xây dựng chính sách hỗ trợ có trọng tâm, đồng thời tạo cơ sở để doanh nghiệp xác định lộ trình đổi mới phù hợp, nâng cao năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh trong giai đoạn mới./.