Không giỏi Toán - khó làm chủ AI?

Hội thảo khoa học quốc gia năm 2026 với chủ đề “Toán học và Công nghệ thông tin trong kỷ nguyên số: Thách thức và cơ hội” do Trường Đại học Hải Dương tổ chức mới đây tại Trung tâm Văn hóa Xứ Đông đã thu hút đông đảo nhà khoa học, giảng viên và doanh nghiệp trên cả nước.

Không chỉ là diễn đàn học thuật, Hội thảo còn mở ra những định hướng chiến lược nhằm phát triển nguồn nhân lực số, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ.

Toán học và Công nghệ thông tin: Hai trụ cột của kỷ nguyên số

Trong bối cảnh kinh tế tri thức và xã hội số phát triển nhanh chóng, vai trò của Toán học và Công nghệ thông tin ngày càng được khẳng định như hai trụ cột không thể tách rời. Thực tế cho thấy, sự kết hợp giữa tư duy toán học và nền tảng công nghệ đã tạo nên những bước tiến vượt bậc trong nhiều lĩnh vực, từ AI, khoa học dữ liệu cho đến tối ưu hóa hệ thống.

Toán học không chỉ là nền tảng lý thuyết mà còn là “ngôn ngữ chung” của khoa học và công nghệ hiện đại. Trong khi đó, Công nghệ thông tin đóng vai trò là công cụ hiện thực hóa các mô hình toán học, giúp biến những ý tưởng trừu tượng thành các sản phẩm ứng dụng cụ thể trong đời sống.

Hiện nay, hầu hết các công nghệ cốt lõi hiện nay như AI, học máy, blockchain hay phân tích dữ liệu lớn đều được xây dựng trên nền tảng các thuật toán và mô hình toán học. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nâng cao chất lượng đào tạo và nghiên cứu trong hai lĩnh vực này, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện.

Hội thảo năm nay ghi nhận hơn 60 bài viết khoa học đến từ hơn 10 trường đại học và viện nghiên cứu uy tín trên cả nước. Nội dung các tham luận tập trung vào nhiều chủ đề trọng tâm như: Xu thế chuyển đổi số trong giáo dục và đào tạo; Phát triển năng lực số cho người học; Ứng dụng Toán học và CNTT trong thực tiễn; Các hướng nghiên cứu chuyên sâu như AI, blockchain; Mô hình hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp.

Không chỉ dừng lại ở lý thuyết, nhiều tham luận đã đưa ra các giải pháp cụ thể nhằm gắn kết nghiên cứu với nhu cầu thực tiễn, đặc biệt trong các lĩnh vực kinh tế số, đô thị thông minh và quản trị dữ liệu.

Một điểm đáng chú ý là sự tham gia của các doanh nghiệp công nghệ, cho thấy xu hướng liên kết giữa học thuật và thị trường đang ngày càng rõ nét. Đây được xem là yếu tố then chốt để nâng cao khả năng ứng dụng của các kết quả nghiên cứu khoa học.

Hải Phòng đặt mục tiêu trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo

Phát biểu chỉ đạo tại Hội thảo, ông Nguyễn Cao Thắng, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hải Phòng đã nhấn mạnh tầm quan trọng của Toán học và Công nghệ thông tin trong chiến lược phát triển của thành phố.

Theo đó, Hải Phòng đặt mục tiêu đến năm 2030 trở thành địa phương thuộc nhóm dẫn đầu cả nước về đổi mới sáng tạo, với kinh tế số đóng góp khoảng 35% GRDP. Để hiện thực hóa mục tiêu này, nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực Toán học và CNTT được xác định là yếu tố then chốt.

Ông Thắng khẳng định: “Toán học và Công nghệ thông tin không phải là hai lĩnh vực tách biệt, mà có mối quan hệ hữu cơ, bổ trợ lẫn nhau. Toán học là nền tảng lý thuyết, còn CNTT là môi trường để hiện thực hóa và phát triển các mô hình đó trong thực tiễn”.

Đồng thời, ông cũng chỉ ra rằng sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ, đặc biệt là năng lực tính toán và dữ liệu lớn, đang mở ra những không gian mới cho Toán học, từ nghiên cứu cơ bản đến ứng dụng.

Một trong những nội dung được thảo luận sôi nổi tại Hội thảo là đổi mới chương trình đào tạo. Theo các chuyên gia, mô hình đào tạo truyền thống, tách biệt giữa các ngành học, không còn phù hợp trong bối cảnh hiện nay.

Thay vào đó, cần xây dựng các chương trình liên ngành, trong đó Toán học đóng vai trò nền tảng, còn Công nghệ thông tin là công cụ ứng dụng. Sinh viên không chỉ được trang bị kiến thức chuyên môn mà còn phải có khả năng tư duy logic, phân tích dữ liệu và giải quyết vấn đề thực tiễn.

Trường Đại học Hải Dương được đề nghị tập trung vào các nội dung như: Đổi mới chương trình đào tạo theo hướng hiện đại; Đẩy mạnh nghiên cứu ứng dụng; Tăng cường hợp tác với doanh nghiệp; Phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp. Đây được xem là những bước đi cần thiết để đào tạo ra nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động trong thời đại số.

Góc nhìn từ chuyên gia: “Không có Toán học, không có AI”

Nhiều chuyên gia tại Hội thảo đã nhấn mạnh vai trò không thể thay thế của Toán học trong sự phát triển của công nghệ hiện đại. Một giảng viên đến từ Hà Nội chia sẻ: “Nếu không có Toán học, sẽ không có AI. Tất cả các mô hình học máy đều dựa trên xác suất thống kê và đại số tuyến tính.”

Theo các chuyên gia, Việt Nam có lợi thế về nguồn nhân lực trẻ, nhưng vẫn còn hạn chế trong việc đào tạo chuyên sâu và nghiên cứu cơ bản. Do đó, cần có chiến lược dài hạn để phát triển Toán học như một nền tảng cho đổi mới sáng tạo.

Bên cạnh đó, việc đầu tư vào hạ tầng công nghệ, đặc biệt là các trung tâm dữ liệu và hệ thống tính toán hiệu năng cao, cũng là yếu tố quan trọng để thúc đẩy nghiên cứu và ứng dụng.

Đại diện một doanh nghiệp công nghệ tham dự Hội thảo cho biết, nhu cầu tuyển dụng nhân lực có nền tảng Toán học và CNTT đang tăng mạnh, đặc biệt trong các lĩnh vực như phân tích dữ liệu, AI và an ninh mạng.

Tuy nhiên, khoảng cách giữa đào tạo và thực tiễn vẫn còn khá lớn. Nhiều sinh viên thiếu kỹ năng thực hành và kinh nghiệm làm việc, khiến doanh nghiệp phải mất thời gian đào tạo lại.

Do đó, các doanh nghiệp mong muốn tăng cường hợp tác với các trường đại học, thông qua các chương trình thực tập và đào tạo theo đặt hàng. Đây được xem là giải pháp hiệu quả để rút ngắn khoảng cách giữa nhà trường và thị trường.

Không chỉ giới chuyên môn, người dân cũng đặt nhiều kỳ vọng vào sự phát triển của Toán học và Công nghệ thông tin, đặc biệt trong việc nâng cao chất lượng cuộc sống.

Chị Lan Anh, phường Lê Chân, Hải Phòng chia sẻ: “Tôi thấy công nghệ ngày càng hiện diện trong mọi lĩnh vực, từ y tế, giáo dục đến giao thông. Nếu được ứng dụng tốt, chắc chắn sẽ giúp cuộc sống tiện lợi hơn rất nhiều”. Trong khi đó, anh Minh Tuấn, một kỹ sư trẻ, cho rằng: “Điều quan trọng là phải đào tạo được nguồn nhân lực chất lượng cao, không chỉ giỏi lý thuyết mà còn có khả năng ứng dụng thực tế. Khi đó, Việt Nam mới có thể cạnh tranh với các nước trong khu vực”.

Vai trò của chính sách: Tạo “đòn bẩy” cho phát triển

Đại diện Sở Khoa học và Công nghệ Hải Phòng cho biết, sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Các chính sách này sẽ tập trung vào: Hỗ trợ nghiên cứu khoa học; Khuyến khích doanh nghiệp đổi mới công nghệ; Phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp; Đẩy mạnh chuyển đổi số trong các lĩnh vực.

Đồng thời, Sở cũng cam kết đồng hành cùng các cơ sở giáo dục và doanh nghiệp trong việc đào tạo, nghiên cứu và ứng dụng, nhằm hình thành nguồn nhân lực số chất lượng cao.

Hội thảo không chỉ dừng lại ở việc trao đổi học thuật mà còn hướng đến các giải pháp cụ thể, có khả năng triển khai trong thực tiễn. Các ý kiến, đề xuất tại hội thảo sẽ là cơ sở quan trọng để xây dựng chính sách và chiến lược phát triển trong thời gian tới.

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, việc đầu tư vào Toán học và Công nghệ thông tin không chỉ là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu. Đây chính là chìa khóa để Việt Nam bứt phá, nâng cao năng lực cạnh tranh và hội nhập quốc tế.

Có thể thấy, Toán học và Công nghệ thông tin đang đóng vai trò trung tâm trong kỷ nguyên số. Tuy nhiên, yếu tố quyết định vẫn là con người - những người có đủ tri thức, kỹ năng và tư duy để làm chủ công nghệ.

Hội thảo một lần nữa khẳng định tầm quan trọng của việc phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đồng thời mở ra những hướng đi mới cho giáo dục, nghiên cứu và ứng dụng.

Trong hành trình chuyển đổi số, sự kết hợp giữa Toán học và Công nghệ thông tin không chỉ tạo ra giá trị kinh tế mà còn góp phần xây dựng một xã hội thông minh, bền vững và nhân văn hơn./.