Hợp tác xã nông nghiệp 714: Giữ đất, giữ nghề, làm giàu từ hạt gạo

Từ quyết định khó khăn

Hợp tác xã Nông nghiệp 714 có trụ sở tại thôn 12, xã Ea Păl, tỉnh Đắk Lắk, được thành lập năm 2010, trên cơ sở Nông trường 714 sau khi giải thể. Những người đặt nền móng cho HTX là các cựu chiến binh từng gắn bó với Trung đoàn 714. Sau khi nông trường không còn hoạt động, họ lựa chọn tiếp tục ở lại, duy trì đất sản xuất và xây dựng một mô hình kinh tế mới mang tên 714.

Bước khởi đầu của HTX không thuận lợi. Nông trường 714 giải thể đã để lại một khoản nợ lớn. Những người cựu chiến binh đứng ra tiếp nhận tài sản, đất đai còn phải gánh thêm nghĩa vụ tài chính trong điều kiện khó khăn. Nhưng thay vì thu hẹp hoạt động, HTX từng bước tổ chức lại sản xuất, khai thác diện tích đất đang có và xây dựng các dịch vụ phục vụ nông nghiệp. Vượt qua nhiều trở ngại, đến nay, HTX đã trở thành một trong những mô hình kinh tế tập thể tiêu biểu tại địa phương, với hoạt động chính là sản xuất lúa chất lượng cao và cung cấp các dịch vụ nông nghiệp.

Năm 2025, HTX có 51 thành viên và 587 lao động nhận khoán tại huyện Ea Kar và Krông Pắc. HTX tập trung sản xuất các giống lúa có giá trị cao như ST24, ST25, năng suất trung bình đạt 9-10 tấn/ha, một số xã viên đạt khoảng 11 tấn/ha.

Quá trình phát triển của HTX cho thấy một hướng đi khá rõ: giữ sản xuất nông nghiệp làm nền tảng nhưng không dừng ở việc canh tác. Từ tổ chức sản xuất, HTX từng bước xây dựng vùng nguyên liệu, lựa chọn giống có giá trị, áp dụng quy trình sản xuất an toàn và phát triển sản phẩm gạo mang thương hiệu riêng.

Không chạy theo sản lượng bằng mọi giá

Lúa vẫn là cây trồng chủ lực của HTX 714. Tuy nhiên, thay vì chỉ tập trung tăng năng suất, HTX chú trọng lựa chọn các giống lúa có giá trị thương mại cao như ST24, ST25. Đây là những giống lúa được thị trường ưa chuộng, đồng thời phù hợp với định hướng xây dựng sản phẩm gạo đặc trưng của địa phương.

Việc đưa giống lúa chất lượng cao vào sản xuất cũng kéo theo yêu cầu cao hơn về quy trình canh tác. HTX phải kiểm soát từ giống, chăm sóc đến thu hoạch để bảo đảm chất lượng đồng đều. Cùng với đó, vùng sản xuất được tổ chức theo hướng tập trung, tạo điều kiện cho việc áp dụng các tiêu chuẩn sản xuất và truy xuất nguồn gốc.

Một trong những kết quả được HTX chú trọng là xây dựng cánh đồng đạt tiêu chuẩn VietGAP và hướng tới sản xuất theo tiêu chuẩn hữu cơ. Đây là bước chuyển từ sản xuất dựa chủ yếu vào kinh nghiệm sang sản xuất theo quy trình, trong đó chất lượng sản phẩm và an toàn của vùng nguyên liệu được đặt lên hàng đầu.

Cách làm này cũng phù hợp với yêu cầu ngày càng cao của thị trường gạo. Khi người tiêu dùng quan tâm nhiều hơn đến nguồn gốc, quy trình sản xuất và chất lượng sản phẩm, một vùng lúa được tổ chức bài bản sẽ có lợi thế hơn so với sản xuất nhỏ lẻ. Với HTX, tiêu chuẩn sản xuất không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà còn là cơ sở để nâng giá trị hạt gạo.

Từ ruộng lúa đến sản phẩm OCOP

Một bước tiến quan trọng của HTX là xây dựng sản phẩm gạo ST25 Ea Kar. Sản phẩm này được UBND tỉnh Đắk Lắk công nhận đạt OCOP 4 sao năm 2022. Đối với HTX, xây dựng sản phẩm OCOP không chỉ là câu chuyện về một chứng nhận. Để một sản phẩm gạo có thể đứng tên thương hiệu, HTX phải tổ chức lại nhiều khâu, từ vùng nguyên liệu đến quy trình sản xuất và kiểm soát chất lượng. Khi sản phẩm được đóng gói, nhận diện rõ ràng và có tiêu chuẩn, giá trị tạo ra không còn phụ thuộc vào việc bán lúa sau thu hoạch.

Đây cũng là hướng đi giúp HTX gắn lợi ích của tổ chức với lợi ích của người sản xuất. Nếu HTX chỉ cung cấp dịch vụ đầu vào, giá trị mang lại chủ yếu nằm ở việc giảm chi phí sản xuất. Khi HTX tham gia vào xây dựng thương hiệu, chế biến và tiêu thụ, dư địa tạo giá trị cho sản phẩm và nâng thu nhập của thành viên cũng rộng hơn.

Điểm tựa sản xuất của hàng trăm hộ dân

Quy mô 51 thành viên và 587 lao động nhận khoán cho thấy hoạt động của HTX không chỉ giới hạn trong phạm vi các xã viên. Thông qua tổ chức sản xuất và nhận khoán, HTX trở thành đầu mối kết nối nhiều hộ dân với vùng sản xuất tập trung. Đây là một trong những vai trò quan trọng của HTX nông nghiệp: tập hợp các hộ sản xuất nhỏ thành một hệ thống có khả năng tổ chức và cung ứng dịch vụ ở quy mô lớn hơn.

Đối với người dân, việc tham gia một vùng sản xuất do HTX tổ chức có thể giúp giảm bớt sự manh mún trong từng khâu sản xuất. Các hoạt động tưới tiêu, sản xuất lúa, thu hoạch và tiêu thụ được tổ chức theo một đầu mối, qua đó tạo điều kiện để các hộ thực hiện cùng một quy trình và nâng khả năng đáp ứng yêu cầu của thị trường.

HTX 714 cũng gắn với hệ thống thủy lợi phục vụ sản xuất tại Ea Păl. Các hồ, trạm bơm và công trình thủy lợi do HTX quản lý, khai thác đã được tỉnh ghi nhận trong hệ thống công trình phục vụ tưới tiêu nông nghiệp. Riêng các trạm bơm khu A, B, C và hồ Đội 5 được xác định là những công trình do HTX Nông nghiệp 714 Ea Păl quản lý, phục vụ sản xuất trên địa bàn.

Từ góc độ sản xuất, đây là điều kiện quan trọng đối với vùng lúa. Nguồn nước ổn định giúp HTX chủ động hơn trong bố trí thời vụ, chăm sóc và nâng cao năng suất. Vì vậy, đầu tư cho hạ tầng thủy lợi không chỉ phục vụ một vụ lúa mà tạo nền tảng cho việc duy trì vùng sản xuất ổn định qua nhiều năm.

Một mô hình kinh tế tập thể ở vùng Tây Nguyên

Ea Păl nằm trong không gian sản xuất nông nghiệp của huyện Ea Kar, nơi có sự đan xen giữa các cộng đồng dân cư và đồng bào dân tộc thiểu số. Trong giai đoạn 2021-2025, địa bàn xã có các thôn được xác định thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; trong đó thôn 6B được xác định là thôn đặc biệt khó khăn theo danh sách được phê duyệt năm 2021.

Các chính sách thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi cũng đã được triển khai tại xã Ea Păl. Điển hình như thôn 14 của xã đã thành lập Câu lạc bộ chăn nuôi bò sinh sản với 20 thành viên là các hộ nghèo, hộ có hoàn cảnh khó khăn, sử dụng nguồn vốn hỗ trợ phát triển sản xuất của Chương trình 1719 để tạo sinh kế.

Điều đó cho thấy, hoạt động sản xuất nông nghiệp ở Ea Păl gắn với quá trình chuyển đổi sinh kế và phát triển kinh tế nông thôn. Trong bối cảnh ấy, các mô hình kinh tế tập thể có khả năng tổ chức sản xuất, tạo việc làm và kết nối thị trường đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành những phương thức sản xuất ổn định hơn cho người dân.

Từ “gánh nợ” đến “Ngôi sao Hợp tác xã”

Sau hơn một thập kỷ hoạt động, những người đặt nền móng cho HTX 714 đã biến một khởi đầu đầy rủi ro thành một mô hình sản xuất có chỗ đứng tại địa phương. Năm 2025, HTX được Liên minh HTX Việt Nam trao danh hiệu “Ngôi sao Hợp tác xã” và là đơn vị duy nhất của Đắk Lắk được vinh danh trong năm. Đây cũng là lần thứ hai HTX nhận danh hiệu này.

Đến năm 2026, HTX tiếp tục được công nhận là một trong những “Ngôi sao Hợp tác xã” của cả nước. Doanh thu năm 2025 của HTX đạt khoảng 9 tỷ đồng, lợi nhuận sau thuế đạt hơn 177 triệu đồng. Điểm đáng chú ý là danh hiệu được trao không chỉ dựa trên một sản phẩm riêng lẻ. Các tiêu chí xét chọn đối với HTX nông nghiệp bao gồm doanh thu, lợi nhuận, thu nhập của người lao động và những yêu cầu về hiệu quả hoạt động. Vì vậy, việc HTX 714 liên tiếp được ghi nhận phản ánh kết quả của cả quá trình tổ chức sản xuất và kinh doanh.

Hướng tới sản xuất xanh

Bước tiếp theo của HTX 714 là nâng chất lượng vùng nguyên liệu thay vì chỉ mở rộng diện tích. HTX đang định hướng phát triển thương hiệu “Gạo 714”, ứng dụng công nghệ cao, mở rộng sản xuất và hướng tới mô hình kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn. Đây là hướng phát triển phù hợp với yêu cầu nâng cao giá trị nông sản và giảm tác động tới môi trường trong sản xuất nông nghiệp.

Việc HTX đã có cánh đồng đạt tiêu chuẩn VietGAP và đang hướng tới sản xuất hữu cơ tạo nền tảng cho quá trình này. Khi quy trình sản xuất được kiểm soát chặt hơn, HTX có thể từng bước chuẩn hóa vùng nguyên liệu, nâng chất lượng gạo và đáp ứng những yêu cầu cao hơn từ thị trường.

Đối với một HTX nông nghiệp, sản xuất xanh không nhất thiết bắt đầu bằng những công nghệ quá phức tạp. Điều quan trọng trước hết là tổ chức lại quy trình sản xuất, sử dụng đầu vào hợp lý, kiểm soát chất lượng, bảo vệ đất và nguồn nước, đồng thời giảm những chi phí không cần thiết. Khi những thay đổi này được thực hiện trên diện tích lớn, hiệu quả kinh tế và môi trường sẽ được cộng hưởng. Đây cũng là hướng mà HTX 714 đang lựa chọn trong quá trình phát triển vùng lúa chất lượng cao.

Từ một nông trường giải thể, đứng trước khoản nợ lớn và nguy cơ mất đi vùng sản xuất đã gây dựng, các thành viên của HTX Nông nghiệp 714 đã chọn cách ở lại và cùng nhau nỗ lực. Hơn 15 năm sau, cái tên 714 tiếp tục hiện diện trên những cánh đồng lúa ở Ea Păl, không chỉ là dấu ấn về sự kiên cường của một thế hệ cựu chiến binh mà còn là một mô hình kinh tế tập thể hiệu quả, góp phần giá trị nông sản tại địa phương.

Điều làm nên giá trị của HTX 714 vì thế không chỉ nằm ở những con số về doanh thu hay năng suất. Quan trọng hơn, từ một tổ chức được hình thành trong hoàn cảnh khó khăn, HTX đã xây dựng được một phương thức sản xuất có tổ chức, kết nối hàng trăm lao động với vùng nguyên liệu, phát triển sản phẩm gạo chất lượng cao và từng bước chuyển sang sản xuất xanh. Đó là câu chuyện có thể nhìn từ góc độ phát triển kinh tế tập thể, nhưng đồng thời cũng là câu chuyện về cách người dân ở vùng nông thôn Tây Nguyên phát triển thành công từ chính đất đai và nguồn lực địa phương./.