Hai năm thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW: Dấu ấn bứt phá của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số

Những dấu ấn được ghi nhận từ hoàn thiện thể chế, gia tăng nguồn lực đầu tư, phát triển hạ tầng số đến nâng cao năng lực nghiên cứu và thương mại hóa sản phẩm công nghệ, nhiều chuyển biến quan trọng đang từng bước tạo động lực mới cho phát triển kinh tế - xã hội (KT-XH). Đáng chú ý, một số sản phẩm công nghệ do doanh nghiệp (DN) Việt Nam nghiên cứu, làm chủ đã được đưa vào sản xuất, tiếp cận thị trường trong nước và quốc tế.

Hoàn thiện thể chế, tăng cường nguồn lực cho phát triển

Nghị quyết số 57-NQ/TW xác định phát triển KHCN, ĐMST và CĐS quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu, tạo nền tảng và động lực phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Ngay sau khi Nghị quyết được ban hành, công tác lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện đã được triển khai đồng bộ từ Trung ương đến các bộ, ngành, địa phương.

Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển KHCN, ĐMST và CĐS trực tiếp chỉ đạo thông qua các phiên họp thường kỳ và chuyên đề. Bộ Chính trị ban hành nhiều kết luận quan trọng về sở hữu trí tuệ (SHTT), khai thác, quản trị và bảo vệ không gian tầm thấp; đồng thời thông qua Đề án phát triển ngành công nghiệp năng lượng nguyên tử.

Ở cấp lập pháp, Quốc hội ban hành Nghị quyết số 193/2025/QH15 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc biệt nhằm tạo đột phá trong phát triển KHCN, ĐMST và CĐS quốc gia; đồng thời thông qua 11 luật do Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) được giao chủ trì soạn thảo. Chính phủ ban hành Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW và tiếp tục sửa đổi, bổ sung để phù hợp với yêu cầu thực tiễn.

Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 29/CT-TTg ngày 16/7/2026 về đẩy nhanh tiến độ triển khai các nhiệm vụ KHCN, ĐMST và CĐS năm 2026; đồng thời ban hành Danh mục công nghệ chiến lược, Danh mục sản phẩm công nghệ chiến lược và phê duyệt Chiến lược quốc gia về trí tuệ nhân tạo đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Với vai trò cơ quan quản lý nhà nước, Bộ KH&CN đã chủ trì xây dựng, trình cấp có thẩm quyền ban hành hoặc ban hành theo thẩm quyền 195 văn bản quy phạm pháp luật; tham mưu, tổ chức triển khai đợt cao điểm 100 ngày tháo gỡ các điểm nghẽn về CĐS.

Cùng với hoàn thiện thể chế, nguồn lực đầu tư cho lĩnh vực này được tăng cường đáng kể. Nếu trước khi ban hành Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngân sách nhà nước dành cho KH&CN khoảng 12.000 tỷ đồng/năm thì sau khi Nghị quyết được triển khai, kinh phí dành cho KHCN, ĐMST và CĐS tăng lên 75.000 tỷ đồng năm 2025 và 95.000 tỷ đồng năm 2026. Năm 2027, mức kinh phí dự kiến đạt 120.000 tỷ đồng.

Việc gia tăng nguồn lực cho thấy quyết tâm chuyển KHCN, ĐMST và CĐS thành động lực tăng trưởng, đồng thời tạo điều kiện để triển khai các nhiệm vụ nghiên cứu, phát triển công nghệ và ứng dụng vào thực tiễn.

Vị thế đổi mới sáng tạo được cải thiện, hạ tầng số tăng tốc

Những chuyển biến trong phát triển KHCN và ĐMST được phản ánh qua các bảng xếp hạng quốc tế. Theo Tổ chức SHTT thế giới (WIPO), năm 2026, Việt Nam xếp thứ 43/139 nền kinh tế về Chỉ số ĐMST toàn cầu (GII), tăng một bậc so với năm 2025, đứng thứ 3 ASEAN và thứ 2 trong nhóm các nền kinh tế thu nhập trung bình thấp.

Đáng chú ý, chỉ số đầu ra ĐMST của Việt Nam xếp thứ 35 thế giới, tăng hai bậc so với năm trước. Việt Nam dẫn đầu thế giới về tỷ trọng xuất khẩu công nghệ cao và sản xuất sản phẩm sáng tạo; hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo xếp thứ 50 toàn cầu, tăng năm bậc so với năm 2025.

Trong lĩnh vực AI, Việt Nam xếp thứ 45/195 quốc gia, vùng lãnh thổ về mức độ sẵn sàng AI của Chính phủ năm 2025, tăng 6 bậc so với năm 2024. Theo Chỉ số AI toàn cầu năm 2025, Việt Nam xếp thứ 40/93 quốc gia, tăng 18 bậc. Việt Nam cũng được Hiệp hội Di động Toàn cầu (GSMA) trao Giải thưởng Lãnh đạo Chính phủ năm 2026.

Cùng với cải thiện vị thế ĐMST, hạ tầng viễn thông và Internet tiếp tục được đầu tư, nâng cấp, đặc biệt là mạng 5G. Tổng lượng tài nguyên tần số được cấp phép cho các DN viễn thông tăng gần hai lần so với trước năm 2024, từ 340 MHz lên 640 MHz. Trong giai đoạn 2024-2026, sáu cuộc đấu giá tần số đã thành công, với tổng số tiền nộp ngân sách nhà nước khoảng 20.000 tỷ đồng.

Theo dữ liệu của Ookla (Hoa Kỳ), tốc độ Internet di động của Việt Nam tăng từ 50,9 Mbps, xếp thứ 58 thế giới vào tháng 4/2024, lên khoảng 230 Mbps, xếp thứ 8 thế giới vào tháng 9/2026, cao gấp khoảng 4,5 lần. Tốc độ Internet cố định đạt 297,64 Mbps, đưa Việt Nam vào nhóm 10 quốc gia dẫn đầu thế giới. Hà Nội cũng thuộc nhóm năm thành phố có tốc độ mạng di động nhanh nhất toàn cầu.

Đến hết quý III/2026, cả nước có 60.034 trạm 5G, vùng phủ đạt 93,4% dân số. Số thuê bao 5G đạt 27,2 triệu vào tháng 8/2026, gần gấp đôi so với tháng 9/2025.

Không chỉ tập trung mở rộng hạ tầng tại các đô thị, việc bảo đảm kết nối tại vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn cũng được chú trọng. Từ năm 2021 đến hết quý III/2026, các DN viễn thông đã phủ sóng di động cho 3.513 thôn, bản lõm sóng. Đến ngày 1/11/2026, Internet vệ tinh được kích hoạt tại 196 điểm lõm sóng, gồm 154 thôn, bản và 42 cơ sở công lập, bổ sung phương thức kết nối tại những khu vực khó triển khai hạ tầng mạng mặt đất.

Nâng cao năng lực nghiên cứu, từng bước thương mại hóa sản phẩm công nghệ Việt

Hoạt động nghiên cứu khoa học tiếp tục ghi nhận những kết quả tích cực. Theo SCImago, năm 2025, Việt Nam xếp thứ 42 thế giới về số lượng công bố khoa học, tăng ba bậc so với năm 2024; đứng thứ 12 châu Á và thứ 5 Đông Nam Á. Trong 10 tháng đầu năm 2026, Việt Nam có 26.107 công bố khoa học trên hệ thống Scopus, vượt tổng số công bố của cả năm 2025.

Các cơ sở giáo dục đại học (ĐH) chiếm 9/10 tổ chức Việt Nam có số lượng công bố quốc tế nhiều nhất. Đến tháng 6/2026, có 61 cơ sở giáo dục ĐH Việt Nam được SCImago xếp hạng, tăng 15 cơ sở so với năm 2024. Cùng với đó, Bộ KH&CN đã phê duyệt các chương trình hỗ trợ nghiên cứu sinh xuất sắc giai đoạn 2026-2030 và nghiên cứu cơ bản xuất sắc trong lĩnh vực khoa học tự nhiên giai đoạn 2026-2035.

Hợp tác quốc tế trong nghiên cứu khoa học cũng tiếp tục được mở rộng. Trung tâm Nghiên cứu và Đào tạo Toán học và Trung tâm Vật lý quốc tế thuộc Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam được Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hoá của Liên Hợp Quốc (UNESCO) tiếp tục công nhận là trung tâm dạng II giai đoạn 2026-2034. Trong lĩnh vực an toàn bức xạ, dự án hợp tác do Liên minh châu Âu (EU) tài trợ đã thiết lập 41 trạm quan trắc trực tuyến, phục vụ theo dõi bức xạ và chia sẻ dữ liệu cảnh báo sớm trong khu vực.

Đáng chú ý, một số kết quả nghiên cứu đã từng bước được chuyển hóa thành sản phẩm cụ thể, thể hiện năng lực làm chủ công nghệ và khả năng tiếp cận thị trường của DN Việt Nam.

Trong lĩnh vực công nghệ sinh học, vắc-xin phòng dịch tả lợn châu Phi do Việt Nam nghiên cứu, sản xuất đã được xuất khẩu. Tháng 10/2026, DN hoàn tất đơn hàng 300.000 liều sang Philippines.

Ở lĩnh vực bảo mật, Ban Cơ yếu Chính phủ phối hợp với DN trong nước chế tạo thành công chip bảo mật chuyên dụng.

Trong ứng dụng công nghệ hạt nhân, Trung tâm Chiếu xạ Hà Nội được Cơ quan Kiểm dịch động thực vật thuộc Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ chứng nhận đáp ứng yêu cầu kỹ thuật xử lý trái cây tươi xuất khẩu. Đây là cơ sở thứ ba của Việt Nam được chứng nhận, tạo điều kiện xử lý kiểm dịch tại miền Bắc đối với vải thiều xuất khẩu sang Hoa Kỳ.

Những kết quả này cho thấy hoạt động nghiên cứu, phát triển công nghệ đang từng bước gắn với nhu cầu sản xuất và thị trường. Đây cũng là hướng đi quan trọng để nâng cao giá trị của các sản phẩm KHCN, giảm phụ thuộc vào công nghệ nhập khẩu và tăng năng lực cạnh tranh của DN Việt Nam.

Công nghiệp công nghệ số tăng trưởng, chuyển đổi số đi vào chiều sâu

Công nghiệp công nghệ số tiếp tục là một trong những lĩnh vực có tốc độ tăng trưởng cao. Năm 2025, doanh thu toàn ngành đạt 215 tỷ USD, kim ngạch xuất khẩu đạt 172 tỷ USD, tăng lần lượt 36% và 30% so với năm 2024. Trong 10 tháng đầu năm 2026, doanh thu ước đạt 254,6 tỷ USD, xuất khẩu ước đạt 212 tỷ USD, tăng tương ứng 53% và 46,2% so với cùng kỳ năm trước.

Trong CĐS quốc gia, việc phát triển các nền tảng số dùng chung, cơ sở dữ liệu và dịch vụ công trực tuyến tiếp tục được đẩy mạnh. Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số được ban hành, tạo cơ sở để các bộ, ngành, địa phương thiết kế hệ thống thông tin theo hướng kết nối, liên thông và tái sử dụng dữ liệu. Đến ngày 30/9/2026, có 37/79 nền tảng số dùng chung quốc gia đang vận hành và 12 nền tảng đang trong giai đoạn thử nghiệm.

Cổng Dịch vụ công quốc gia cung cấp 3.745 thủ tục trực tuyến, trong đó có 2.361 thủ tục được cung cấp toàn trình. Đến tháng 10/2026, cả nước đã cấp khoảng 36,16 triệu chứng thư chữ ký số, tăng 36,71% so với cuối năm 2025.

Một điểm nhấn đáng chú ý là việc ứng dụng AI vào hỗ trợ hoạt động công vụ. Hai nền tảng AI hỗ trợ công vụ ở phạm vi quốc gia, do DN Việt Nam làm chủ mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt, đang được cung cấp miễn phí trong giai đoạn thử nghiệm tại 24/24 bộ, cơ quan trung ương và 34/34 địa phương.

Các nền tảng này hỗ trợ cán bộ, công chức tra cứu pháp luật có dẫn chiếu, soạn thảo, tóm tắt, so sánh và rà soát văn bản. Tính đến ngày 2/11/2026, tổng số tài khoản được tạo đạt khoảng 761.000. Việc triển khai các công cụ AI trong khu vực công mở ra hướng nâng cao năng suất xử lý công việc, đồng thời đặt ra yêu cầu về kiểm soát chất lượng thông tin, bảo đảm an toàn dữ liệu và trách nhiệm của người sử dụng.

Tạo nền tảng cho giai đoạn phát triển mới

Song song với phát triển hạ tầng và nền tảng số, định hướng tổ chức hoạt động KHCN và ĐMST đang chuyển mạnh sang giải quyết các bài toán thực tiễn, lấy kết quả và sản phẩm đầu ra làm trọng tâm. Thủ tướng Chính phủ đã xác định 20 bài toán lớn, giao 10 bộ, ngành, cơ quan chủ trì; phê duyệt Đề án tái cấu trúc các chương trình KHCN và ĐMST quốc gia giai đoạn 2026-2035. Đến ngày 3/11/2026, đã có 18 nhiệm vụ công nghệ chiến lược được phê duyệt.

Hoạt động bảo hộ SHTT cũng ghi nhận kết quả tích cực. Năm 2025, cơ quan chức năng đã xử lý 251.676 đơn và cấp 83.385 văn bằng bảo hộ. Số đơn sáng chế của tổ chức, cá nhân Việt Nam tăng 36%, số văn bằng sáng chế tăng 134,2% so với năm 2024. Trong 10 tháng đầu năm 2026, đã xử lý 182.415 đơn và cấp 76.804 văn bằng bảo hộ sở hữu công nghiệp.

Những kết quả đạt được sau gần hai năm triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW cho thấy KHCN, ĐMST và CĐS đã có bước chuyển biến trên nhiều phương diện. Thể chế từng bước được hoàn thiện, nguồn lực đầu tư được tăng cường, hạ tầng số mở rộng, năng lực nghiên cứu được cải thiện và hoạt động ứng dụng, thương mại hóa công nghệ có thêm những kết quả cụ thể.

Đặc biệt, tư duy phát triển đang từng bước chuyển từ chú trọng đầu vào sang đề cao hiệu quả đầu ra, từ nghiên cứu đơn thuần sang làm chủ công nghệ, tạo ra sản phẩm và giải quyết các bài toán của thực tiễn. Đây là tiền đề quan trọng để tăng cường liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học, cơ sở nghiên cứu và DN; đưa kết quả nghiên cứu nhanh hơn vào sản xuất, kinh doanh và đời sống.

Trong giai đoạn tiếp theo, yêu cầu đặt ra không chỉ là duy trì tốc độ phát triển mà còn phải nâng cao chất lượng, hiệu quả và tính bền vững. Việc tiếp tục tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, sử dụng hiệu quả nguồn lực, phát triển nhân lực chất lượng cao, bảo đảm an toàn dữ liệu và thúc đẩy DN làm chủ công nghệ sẽ có ý nghĩa quyết định.

Với định hướng đó, Nghị quyết số 57-NQ/TW đang từng bước tạo nền tảng để KHCN, ĐMST và CĐS thực sự trở thành động lực chủ yếu thúc đẩy tăng trưởng, nâng cao năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh quốc gia trong giai đoạn mới./.