Đưa KHCN, ĐMST và chuyển đổi số vào giải quyết các bài toán lớn

Ngày 25/9/2026 tại Cần Thơ, Bộ KH&CN phối hợp với UBND TP. Cần Thơ và Đại học (ĐH) Cần Thơ tổ chức hội thảo “Phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phục vụ tăng trưởng kinh tế hai con số vùng Đồng bằng sông Cửu Long”. Thứ trưởng Bộ KH&CN Trần Trung Tính dự và chỉ đạo hội thảo.

Hội thảo là hoạt động tham vấn quan trọng trong quá trình xây dựng Đề án phát triển KHCN, ĐMST và CĐS vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) (Đề án), với sự tham gia của đại diện các cơ quan Trung ương, địa phương, viện nghiên cứu, trường ĐH, doanh nghiệp, chuyên gia và nhà khoa học.

Tại hội thảo, các chuyên gia cho rằng, ĐBSCL là vùng có nhiều tiềm năng và lợi thế đặc thù về nông nghiệp, thủy sản, kinh tế biển, năng lượng và tài nguyên sinh học. Đây tiếp tục là trung tâm sản xuất nông nghiệp hàng hóa lớn của cả nước, đồng thời là không gian có nhu cầu rất lớn về ứng dụng KHCN, ĐMST và CĐS để nâng cao năng suất, chất lượng, giá trị gia tăng và khả năng thích ứng.

Dư địa phát triển của vùng trong giai đoạn tới không chỉ nằm ở mở rộng quy mô sản xuất, mà ngày càng phụ thuộc vào khả năng phát triển chế biến sâu, logistics, thương hiệu, truy xuất nguồn gốc, giảm phát thải, khai thác hiệu quả phụ phẩm và từng bước chuyển sang các mô hình sản xuất dựa nhiều hơn vào KHCN, ĐMST.

Bên cạnh đó, ĐBSCL đang phải giải quyết nhiều bài toán có tính liên ngành, liên tỉnh như an ninh nguồn nước, xâm nhập mặn, sụt lún, sạt lở, biến đổi khí hậu và yêu cầu quản trị hiệu quả hơn không gian phát triển của một vùng châu thổ. Những vấn đề này đồng thời đặt ra nhu cầu lớn đối với công nghệ quan trắc, dự báo, viễn thám, mô hình số, trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ nước và các công cụ hỗ trợ ra quyết định.

Không gian biển, ven biển, nguồn sinh khối và các phụ phẩm nông nghiệp, thủy sản cũng mở ra những dư địa mới cho kinh tế biển, năng lượng tái tạo, công nghệ sinh học, vật liệu sinh học và kinh tế tuần hoàn. Trong khi đó, năng lực nghiên cứu, phát triển và đổi mới sáng tạo của vùng vẫn cần tiếp tục được củng cố để tương xứng hơn với tiềm năng và nhu cầu phát triển.

Từ thực tiễn đó, hội thảo tập trung gợi mở và thảo luận về một số hướng lớn như: ứng dụng KHCN để nâng cao giá trị chuỗi lúa gạo và thủy sản; phát triển công nghệ sinh học, công nghệ nước và công nghệ thích ứng khí hậu; khai thác hiệu quả phụ phẩm và tài nguyên sinh học; phát triển kinh tế biển, năng lượng và kinh tế xanh; hình thành dữ liệu và nền tảng số dùng chung phục vụ quản trị vùng; phát triển tAI, mô hình số và các công cụ dự báo, hỗ trợ ra quyết định.

Phát biểu tại hội thảo, ông Nguyễn Văn Khởi, Phó Chủ tịch UBND TP. Cần Thơ cho rằng, ĐBSCL là vùng trọng điểm nông nghiệp của cả nước, đóng góp hơn 50% sản lượng lúa, khoảng 65% sản lượng thủy sản nuôi trồng, trên 70% sản lượng trái cây và hơn 90% kim ngạch xuất khẩu gạo toàn quốc; là nơi sinh sống của khoảng 18% dân số cả nước.

Năm 2025, tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) toàn vùng tăng khoảng 7,24%, chiếm 12,2% GDP quốc gia. Tuy nhiên, mức tăng trưởng này vẫn chưa đáp ứng yêu cầu phát triển bứt phá, nhất là khi mục tiêu tăng trưởng hai con số từ 10%/năm trở lên đòi hỏi động lực mới từ KHCN, ĐMST và CĐS.

Lãnh đạo UBND TP. Cần Thơ mong muốn, thông qua ý kiến tham vấn từ quý chuyên gia, nhà khoa học và viện/trường/doanh nghiệp tại hội thảo, Bộ KH&CN có thêm các ý kiến đóng góp cho Đề án để phát triển toàn vùng.

Ông Nguyễn Văn Khởi cho biết, để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số, với vai trò trung tâm hạt nhân, TP. Cần Thơ đề xuất 3 định hướng phát triển trọng tâm gồm:

Thứ nhất, phát triển nông nghiệp công nghệ cao, kinh tế xanh và thích ứng với biến đổi khí hậu. Đây là thế mạnh cốt lõi và cũng là yêu cầu cấp bách.

Thứ hai, đẩy mạnh CĐS và xây dựng đô thị thông minh, kết nối liên vùng.

Thứ ba, xây dựng hệ sinh thái ĐMST, khởi nghiệp và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Phát biểu chỉ đạo hội thảo, PGS.TS. Trần Trung Tính, Thứ trưởng Bộ KH&CN cho biết, đưa KHCN, ĐMST và CĐS trực tiếp vào giải quyết các bài toán lớn, liên ngành, liên tỉnh; khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế đặc thù và hình thành các động lực tăng trưởng mới cho vùng ĐBSCL luôn được Trung ương đặc biệt quan tâm. Các chủ trương chính sách về phát triển vùng đã được ban hành đầy đủ.

Tuy nhiên, để cụ thể hóa chiến lược phát triển cho vùng ĐBSCL, trong thời gian tới vùng cần phải triển khai nhiều giải pháp mang tính đồng bộ. Thứ trưởng Bộ KH&CN Trần Trung Tính cho biết Đề án sẽ được Bộ KH&CN trình các cấp có thẩm quyền phê duyệt vào tháng 11/2026, do đó, Lãnh đạo Bộ KH&CN mong muốn được lắng nghe ý kiến của các chuyên gia, các nhà khoa học, doanh nghiệp để hoàn hiện Đề án.

Thứ trưởng Trần Trung Tính cũng giao nhiệm vụ cho Tổ xây dựng Đề án cần lắng nghe tiếp thu ý kiến của các chuyên gia và chỉnh sửa Đề án cho phù hợp. Đặc biệt cần lưu ý nhóm ưu tiên làm trước, nhóm đột phá, nhóm chiến lược phát triển ĐBSCL dài hơi hơn… nhằm phát huy được lợi thế đặc thù và tạo tác động rõ nét đối với phát triển kinh tế - xã hội của vùng./.