Diễn đàn Pháp luật ASEAN 2026: Thúc đẩy ứng dụng AI trong xây dựng pháp luật

Từ ngày 18 - 19/8/2026, tại Hà Nội, Bộ Tư pháp Việt Nam sẽ đăng cai tổ chức Diễn đàn Pháp luật ASEAN năm 2026 với chủ đề “Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong công tác xây dựng và thi hành pháp luật trong kỷ nguyên số”.

Diễn đàn dự kiến có khoảng 150 đại biểu tham dự, gồm lãnh đạo Chính phủ, các bộ, ngành của Việt Nam; đại diện lãnh đạo Bộ Tư pháp các nước ASEAN; Ban Thư ký ASEAN; các cơ quan ngoại giao, tổ chức quốc tế và các chuyên gia.

AI đặt ra yêu cầu mới đối với xây dựng và thi hành pháp luật

Diễn đàn năm nay diễn ra trong bối cảnh chuyển đổi số (CĐS) và sự phát triển mạnh mẽ của AI đang tác động sâu rộng đến đời sống kinh tế - xã hội, trong đó có hoạt động xây dựng và thi hành pháp luật. Công nghệ này mở ra khả năng hỗ trợ hoạch định chính sách, hoàn thiện hệ thống pháp luật, tổ chức thi hành pháp luật cũng như nâng cao khả năng tiếp cận thông tin pháp lý của người dân và doanh nghiệp (DN).

Theo Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh: “AI đang mở ra nhiều cơ hội để nâng cao chất lượng hoạch định chính sách, hoàn thiện hệ thống pháp luật, hỗ trợ tổ chức thi hành pháp luật. Đối với ASEAN, AI được xác định là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng và CĐS của khu vực. Tuy nhiên, giữa các quốc gia thành viên vẫn còn sự khác biệt về thể chế, trình độ phát triển, hạ tầng số và năng lực ứng dụng công nghệ. Điều này hạn chế phần nào khả năng hợp tác, kết nối, liên thông dữ liệu và triển khai tầm nhìn, giải pháp chung trong khối ASEAN”.

Việc lựa chọn AI làm chủ đề của Diễn đàn năm nay cũng nối tiếp những trao đổi hợp tác trong ASEAN. Tại Diễn đàn Lãnh đạo Tương lai ASEAN - G7 lần thứ hai được tổ chức tại Nhật Bản vào tháng 9/2025, các nước thành viên đã thảo luận và thống nhất rằng ứng dụng AI trong lĩnh vực pháp luật và tư pháp là một lĩnh vực hợp tác mới, quan trọng và giàu tiềm năng.

Tiếp nối các kỳ Diễn đàn trước, tháng 11/2025, tại Hội nghị Bộ trưởng Tư pháp ASEAN lần thứ 13 (ALAWMM 13) và Hội nghị Quan chức Pháp luật cao cấp ASEAN (ASLOM) lần thứ 24 tại Manila, Philippines, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Việt Nam đã đề xuất sáng kiến đăng cai tổ chức Diễn đàn Pháp luật ASEAN năm 2026 với chủ đề về ứng dụng AI trong xây dựng và thi hành pháp luật.

Việc lựa chọn chủ đề này gắn với xu thế phát triển của công nghệ, đồng thời phù hợp với những định hướng của Việt Nam về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số (KHCN, ĐMST, CĐS) và đổi mới công tác xây dựng, thi hành pháp luật.

Từ trao đổi chính sách đến bài toán ứng dụng

Chương trình Diễn đàn được thiết kế theo hướng kết hợp giữa chia sẻ kinh nghiệm, trao đổi chính sách và thảo luận chuyên sâu.

Các nội dung trọng tâm dự kiến gồm thực trạng ứng dụng AI trong xây dựng và hoàn thiện pháp luật; phát triển cổng thông tin pháp luật quốc gia; kinh nghiệm của các nước ASEAN về xây dựng khung pháp lý cho AI; ứng dụng AI hỗ trợ người dân và doanh nghiệp tiếp cận pháp luật; AI tạo sinh trong hoạt động công, cùng các định hướng tăng cường hợp tác giữa cơ quan pháp luật và tư pháp ASEAN.

Đáng chú ý, các phiên thảo luận bàn tròn sẽ tập trung vào những vấn đề mới như “AI cho Chính phủ số” và “Khai thác AI cho quản trị thông minh”. Cách thiết kế chương trình cho thấy phạm vi thảo luận không chỉ dừng ở câu chuyện xây dựng khung pháp lý quản lý AI, mà còn hướng tới khai thác chính công nghệ này để đổi mới phương thức quản trị và nâng cao chất lượng hoạt động pháp luật.

Theo kế hoạch, Diễn đàn hướng tới chia sẻ kinh nghiệm, thực hành tốt của các quốc gia ASEAN về ứng dụng AI trong xây dựng và thi hành pháp luật; nâng cao năng lực số của các cơ quan pháp luật, tư pháp và đội ngũ cán bộ; đồng thời tăng cường hợp tác quốc tế, liên kết khu vực về chuyển đổi số và ứng dụng AI.

Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh cho biết: “Thông qua Diễn đàn, chúng tôi mong muốn chia sẻ các mô hình hay, kinh nghiệm tốt của các quốc gia; thúc đẩy nâng cao năng lực số cho đội ngũ cán bộ pháp luật, tư pháp; đồng thời tăng cường hợp tác khu vực trong nghiên cứu, xây dựng chính sách và ứng dụng AI. Xa hơn, Diễn đàn sẽ góp phần thúc đẩy quá trình hoàn thiện khung pháp lý hiện đại, hài hòa và thích ứng với những thách thức mới của kỷ nguyên số, hướng tới một Cộng đồng ASEAN có nền quản trị pháp luật hiệu quả và bền vững”.

Hướng tới hợp tác thực chất về AI và pháp luật

Việc Việt Nam tiếp tục đăng cai Diễn đàn Pháp luật ASEAN thể hiện sự chủ động tham gia vào tiến trình hợp tác pháp luật và tư pháp của khu vực trong bối cảnh công nghệ đang tạo ra nhiều vấn đề pháp lý mới.

Diễn đàn năm 2026 vừa kế thừa các kỳ tổ chức trước, vừa mở rộng sang cách tiếp cận mang tính ứng dụng. Thay vì chỉ trao đổi những vấn đề pháp luật theo phương thức truyền thống, các bên sẽ có điều kiện cùng thảo luận về những giải pháp công nghệ cụ thể và khả năng vận dụng AI trong hoạt động xây dựng, thi hành pháp luật.

Đối với Việt Nam, những kinh nghiệm được chia sẻ tại Diễn đàn có thể trở thành nguồn tham khảo cho quá trình tiếp tục đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, đồng thời gắn chuyển đổi số với nâng cao chất lượng thể chế.

Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh nhấn mạnh: “Chúng tôi kỳ vọng Diễn đàn sẽ không chỉ dừng lại ở việc trao đổi học thuật mà còn tạo nền tảng cho những hợp tác thực chất giữa các quốc gia ASEAN. Thông qua các tham luận, thảo luận và chia sẻ kinh nghiệm, Bộ Tư pháp các nước sẽ có thêm cơ sở để hoàn thiện chính sách, nâng cao năng lực ứng dụng AI trong hoạt động pháp luật và tư pháp. Đối với Bộ Tư pháp Việt Nam, những kinh nghiệm quốc tế sẽ là nguồn tham khảo quan trọng trong quá trình tiếp tục đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, triển khai hiệu quả các chủ trương lớn của Đảng về hoàn thiện thể chế và chuyển đổi số quốc gia”.

Thông qua Diễn đàn Pháp luật ASEAN năm 2026, Việt Nam cùng các quốc gia thành viên hướng tới mở rộng hợp tác về AI và pháp luật, chia sẻ kinh nghiệm và các mô hình ứng dụng phù hợp. Trong bối cảnh AI ngày càng tham gia sâu vào hoạt động quản trị, việc hình thành cách tiếp cận phù hợp về pháp lý, công nghệ và năng lực thực thi sẽ góp phần khai thác hiệu quả lợi ích của AI, đồng thời hướng tới một hệ thống pháp luật ASEAN hiện đại, hài hòa và thích ứng với yêu cầu của kỷ nguyên số./.