Đào tạo Kỹ thuật Truyền thông hàng không vũ trụ đón đầu hạ tầng kết nối của tương lai

Trong bối cảnh công nghệ không gian, vệ tinh và mạng phi mặt đất đang trở thành một phần quan trọng của hạ tầng số toàn cầu, Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông (PTIT) chính thức mở chương trình đào tạo “Kỹ thuật Truyền thông hàng không vũ trụ” từ năm 2026.

Đây được xem là một trong những ngành học công nghệ chiến lược, đón đầu xu thế phát triển của thế giới trong kỷ nguyên kết nối không gian.

Theo PGS. TS. Đặng Thế Ngọc, Phó Trưởng khoa phụ trách Khoa Viễn thông 1 - PTIT, chương trình đào tạo Kỹ thuật Truyền thông hàng không vũ trụ được xây dựng nhằm đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực truyền thông không gian, vệ tinh, mạng phi mặt đất và các hệ thống kết nối thông minh giữa mặt đất - trên không - không gian.

Đây là lĩnh vực còn rất mới tại Việt Nam nhưng đang phát triển mạnh mẽ trên thế giới cùng với sự bùng nổ của Internet vệ tinh, mạng 6G, UAV, đô thị thông minh trên không và công nghệ quan sát Trái Đất.

Theo đề án mở chương trình đào tạo, ngành công nghiệp vũ trụ toàn cầu đang chứng kiến sự tăng trưởng chưa từng có. Chỉ trong vòng 5 năm tới, thế giới dự kiến sẽ triển khai thêm từ 60.000 đến 100.000 vệ tinh mới, chủ yếu là các chòm sao vệ tinh quỹ đạo thấp (LEO) phục vụ Internet băng rộng toàn cầu như Starlink, OneWeb hay Project Kuiper.

Sự phát triển này kéo theo nhu cầu rất lớn về đội ngũ kỹ sư có khả năng thiết kế và vận hành các hệ thống truyền thông vệ tinh, mạng không gian, hệ thống định vị - dẫn đường và hạ tầng kết nối tích hợp giữa không gian và mặt đất.

Chương trình “Kỹ thuật Truyền thông hàng không vũ trụ” được PTIT phát triển trên nền tảng thế mạnh truyền thống về viễn thông, công nghệ số và hạ tầng mạng. Sinh viên theo học sẽ được trang bị kiến thức về truyền thông vệ tinh, thông tin vô tuyến, mạng vệ tinh quỹ đạo thấp (LEO), truyền dẫn hàng không, định vị - dẫn đường, mạng phi mặt đất (NTN), công nghệ UAV, truyền thông quang không gian tự do (FSO), an ninh mạng vệ tinh và các hệ thống kết nối tích hợp không gian - mặt đất.

Điểm khác biệt của chương trình nằm ở định hướng liên ngành giữa viễn thông, công nghệ không gian, trí tuệ nhân tạo (AI) và tự động hóa.

Theo khảo sát trong đề án mở ngành, phần lớn các chương trình hàng không vũ trụ hiện nay tại Việt Nam vẫn thiên về cơ khí, khí động học hoặc bảo dưỡng máy bay; trong khi các nội dung về truyền thông vệ tinh, điện tử hàng không, hệ thống định vị và mạng không gian vẫn còn hạn chế.

Vì vậy, chương trình của PTIT được xem là hướng đi mới nhằm lấp đầy khoảng trống chiến lược trong đào tạo nguồn nhân lực công nghệ cao cho lĩnh vực hàng không vũ trụ.

Đề án cũng cho thấy xu hướng đào tạo trên thế giới đang thay đổi mạnh mẽ. Nhiều trường đại học hàng đầu như MIT, Georgia Tech, Cranfield University hay ENAC đã tích hợp sâu các công nghệ truyền thông, hệ thống điện tử hàng không, mạng số và AI vào chương trình đào tạo hàng không vũ trụ.

Điều này phản ánh xu hướng chuyển dịch của ngành công nghiệp hàng không vũ trụ toàn cầu từ mô hình cơ khí truyền thống sang các hệ thống kết nối thông minh, tự động hóa và dữ liệu lớn.

Đặc biệt, chương trình được triển khai trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy mạnh mẽ phát triển các ngành công nghệ chiến lược, trong đó công nghệ không gian và hạ tầng truyền thông thế hệ mới được xác định là lĩnh vực có vai trò quan trọng đối với chuyển đổi số quốc gia, quốc phòng - an ninh và phát triển kinh tế số.

Trước đó, vào tháng 5/2025, PTIT và Trung tâm Vũ trụ Việt Nam (VNSC) đã ký kết hợp tác trong lĩnh vực thông tin vệ tinh, truyền thông không gian và đào tạo nguồn nhân lực công nghệ cao. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm gắn đào tạo với nghiên cứu, ứng dụng thực tiễn và xu hướng phát triển công nghệ không gian tại Việt Nam.

Theo các chuyên gia, trong tương lai gần, hạ tầng kết nối sẽ không chỉ dừng ở mạng mặt đất mà chuyển sang mô hình kết nối đa tầng giữa vệ tinh, máy bay, UAV và các hệ thống thông minh trên không. Điều này kéo theo nhu cầu lớn về nguồn nhân lực am hiểu cả viễn thông, mạng không dây, công nghệ vệ tinh, dữ liệu không gian và hệ thống hàng không số.

Các vị trí nghề nghiệp tiềm năng khi sinh viên tốt nghiệp chương trình, gồm: kỹ sư hệ thống vệ tinh, kỹ sư truyền thông vệ tinh, kỹ sư vận hành vệ tinh, kỹ sư AI/tự động hóa cho hệ thống không gian, kỹ sư robot không gian, chuyên gia an ninh mạng vệ tinh và chuyên gia phân tích dữ liệu viễn thám.

Việc mở chương trình “Kỹ thuật Truyền thông hàng không vũ trụ” tiếp tục cho thấy định hướng của PTIT trong việc tiên phong đào tạo các lĩnh vực công nghệ mới, gắn với chiến lược phát triển quốc gia và nhu cầu nhân lực của tương lai.

Không chỉ là một ngành học mới, đây còn là bước chuẩn bị nguồn nhân lực cho kỷ nguyên kết nối không gian - nơi công nghệ viễn thông, AI, dữ liệu và hàng không hội tụ để hình thành hạ tầng số thế hệ tiếp theo./.