Bồi dưỡng cán bộ KHCN tại Anh: Con người là nền tảng - Công nghệ là động lực

Ngày 25/3, Học viện Chiến lược Khoa học và Công nghệ (Học viện) phối hợp với Hội đồng Anh tại Việt Nam tổ chức Hội thảo tổng kết nhằm đánh giá kết quả hai khóa bồi dưỡng cán bộ quản lý khoa học và công nghệ (KH&CN) tại Vương quốc Anh trong khuôn khổ Đề án 2395 năm 2025.

Mặc dù được thiết kế với các chuyên đề riêng biệt, hai đoàn cùng thống nhất ở một tầm nhìn chung: “Con người là nền tảng - Công nghệ là động lực”.

Nhấn mạnh vai trò kết nối và định hướng chiến lược

Phát biểu khai mạc, TS. Phạm Đình Nguyên Giám đốc Học viện nhấn mạnh vai trò then chốt của Hội đồng Anh trong việc kết nối các nguồn lực quốc tế. Sự phối hợp chặt chẽ cùng Đại sứ quán và các trường đại học tại Vương quốc Anh đã tạo nên thành công cho chương trình, dưới sự định hướng chiến lược từ Bộ KH&CN.

Học viện kỳ vọng các hoạt động này không chỉ là trao đổi học thuật ngắn hạn, mà là tiền đề cho hợp tác dài hạn thông qua việc bồi dưỡng đội ngũ, phát triển mạng lưới chuyên gia, tổ chức đối thoại chính sách và nâng cao năng lực dự báo KH&CN.

Giám đốc Hội đồng Anh tại Việt Nam, ông James Shipton, bày tỏ sự ghi nhận đối với những kết quả đạt được từ hai khóa bồi dưỡng, đồng thời nhấn mạnh tiềm năng hợp tác trong nhiều lĩnh vực, trong đó có y tế và các ngành công nghệ chiến lược.

Ông khẳng định cam kết tiếp tục đồng hành cùng các đối tác Việt Nam trong việc thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển hệ sinh thái KH&CN.

Tập trung vào quản trị nhân lực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo

Đoàn thứ nhất tham gia chương trình bồi dưỡng tại Vương quốc Anh với trọng tâm là quản trị nguồn nhân lực trong lĩnh vực KH,CN&ĐMST. Chương trình được triển khai với sự tham gia của các cơ sở đào tạo và tổ chức học thuật uy tín, gồm các trường đại học Brunel, London South Bank, Kingston, Sussex, cùng đội ngũ cán bộ quản lý cấp trung từ các bộ, ngành và địa phương của Việt Nam.

Mục tiêu chiến lược của khóa học hướng tới nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia thông qua tiếp cận các tiêu chuẩn quốc tế về quản trị nhân lực KH&CN.

Cụ thể, chương trình tập trung giải quyết các bài toán then chốt như thu hút và giữ chân nhân tài, phát triển đội ngũ lãnh đạo đổi mới sáng tạo, cũng như xây dựng hệ sinh thái nhân lực phù hợp với yêu cầu của kỷ nguyên số.

Chương trình được cấu trúc theo ba trụ cột chính:

Trụ cột thứ nhất tập trung vào hạ tầng chất lượng quốc gia - yếu tố đóng góp khoảng 161 tỷ bảng Anh mỗi năm cho nền kinh tế Anh. Các nội dung thảo luận nhấn mạnh xu hướng chuyển dịch sang mô hình đo lường thông minh, ứng dụng dữ liệu và AI, đồng thời tăng cường tính tự chủ trong quản trị các cơ quan kỹ thuật.

Trụ cột thứ hai đề cập đến quản trị nhân lực chiến lược và phát triển nhân tài. Từ góc nhìn mới, nhân lực KH&CN không chỉ là nguồn lực mà còn là tài sản chiến lược dài hạn. Các mô hình được giới thiệu nhấn mạnh việc xây dựng chuỗi phát triển nhân tài mang tính liên tục, từ đào tạo đến sử dụng và duy trì đóng góp. Trong đó, các chương trình học bổng tiến sĩ, mô hình đào tạo kết hợp thực tiễn và các sáng kiến tái đào tạo kỹ năng được xem là những hướng đi tiềm năng.

Trụ cột thứ ba xoay quanh mô hình liên kết ba bên giữa Chính phủ - Viện/trường - Doanh nghiệp, còn được gọi là mô hình Triple Helix. Trong khuôn khổ này, mô hình hợp tác chuyển giao tri thức được giới thiệu như một cơ chế hiệu quả, trong đó doanh nghiệp đề xuất bài toán thực tiễn, trường đại học cung cấp nền tảng tri thức, và nhân sự nghiên cứu trực tiếp triển khai tại doanh nghiệp. Mô hình này không chỉ thúc đẩy chuyển giao công nghệ mà còn góp phần gia tăng giá trị kinh tế.

Các ý kiến thảo luận cũng nhấn mạnh vai trò của khung pháp lý trong thúc đẩy hợp tác giữa các bên. Việc xây dựng các bộ công cụ chuẩn hóa thỏa thuận hợp tác giúp giảm thiểu rủi ro pháp lý, đặc biệt trong các vấn đề liên quan đến sở hữu trí tuệ, qua đó tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Một mô hình khác cũng được đánh giá cao là mô hình đối tác chuyển giao tri thức (KTP), nhờ tính thực tiễn và hiệu quả trong triển khai.

Thay mặt các học viên của khóa đào tạo thứ nhất, PGS.TS. Trần Văn Nghĩa, Phó Giám đốc Học viện đánh giá cao hiệu quả của các mô hình được tiếp cận, đồng thời nhấn mạnh nhu cầu học hỏi kinh nghiệm quốc tế trong phát triển hệ thống đào tạo kỹ thuật theo hướng kết hợp giữa học và làm (apprenticeships).

Bên cạnh đó, việc định hướng nghề nghiệp từ bậc phổ thông, đặc biệt trong các lĩnh vực STEM, cũng được xem là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến chất lượng nguồn nhân lực KH&CN trong dài hạn, cần phải tham khảo từ chiến lược truyền thông của Vương quốc Anh đến đối tượng người học để mở rộng đội ngũ nhân sự KH&CN của Việt Nam trong giai đoạn tới.

Nâng cao năng lực dự báo và quản trị công nghệ chiến lược 4.0/5.0

Đoàn thứ hai tập trung vào nâng cao năng lực dự báo và quản trị công nghệ chiến lược 4.0/5.0, dưới sự hướng dẫn của các đối tác học thuật từ trường đại học Edinburgh Napier, Strathclyde và Trung tâm National Robotarium.

Đáng chú ý, phía đối tác Vương quốc Anh đã đề xuất một số định hướng chính sách mang tính chiến lược, tập trung vào bốn trụ cột chính.

Thứ nhất là, dự báo chiến lược và quản trị, trong đó nhấn mạnh việc tăng cường năng lực dự báo quốc gia và theo dõi sớm các xu hướng mới nổi, đồng thời cải thiện quy trình thiết kế, triển khai và đánh giá các chương trình KH,CN&ĐMST. Bên cạnh đó, việc phân định rõ cơ chế tài trợ giữa nghiên cứu cơ bản và đổi mới sáng tạo ứng dụng được xem là điều kiện cần thiết để tối ưu hóa hiệu quả đầu tư.

Thứ hai là, đổi mới sáng tạo và ứng dụng, với trọng tâm là thúc đẩy hợp tác theo mô hình Triple Helix. Các đề xuất cũng nhấn mạnh việc hỗ trợ chuyển đổi số cho doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME), thông qua các mô hình trình diễn (demonstrators) và các cơ chế giảm thiểu rủi ro, nhằm tạo điều kiện cho doanh nghiệp tiếp cận và ứng dụng công nghệ mới.

Thứ ba là, đổi mới sáng tạo số và có trách nhiệm, trong đó tập trung vào việc tăng cường hạ tầng số, hoàn thiện cơ chế quản trị dữ liệu, đồng thời lồng ghép các nguyên tắc về công bằng, đa dạng và hòa nhập cùng với việc phát triển và ứng dụng AI một cách có trách nhiệm.

Thứ tư là, con người và kết nối toàn cầu, nhấn mạnh vai trò của phát triển nguồn nhân lực và năng lực lãnh đạo trong lĩnh vực KH&CN, đồng thời thúc đẩy hợp tác quốc tế và hội nhập vào mạng lưới tri thức toàn cầu.

Đại diện đoàn Việt Nam trong chương trình đào tạo thứ hai, bà Nguyễn Quỳnh Anh (Viện chiến lược, Học viện Chiến lược Khoa học và Công nghệ) cho biết, trong bối cảnh AI đang định hình lại các mô hình phát triển, cần một cách tiếp cận toàn diện dựa trên mô hình ABCDE (Algorithm - thuật toán, Business - kinh doanh, Computing - điện toán, Data - dữ liệu, và Energy - năng lượng), trong đó AI không chỉ được xem là một công cụ mà là nền tảng thúc đẩy chuyển đổi sâu rộng.

Trên cơ sở đó, bà tổng kết ba kinh nghiệm chính: Chuyển dịch tư duy phát triển từ trọng công nghệ sang lấy con người và nhân tài làm trung tâm; chuyển đổi phương thức quản lý từ tiếp cận dựa trên đầu vào sang đánh giá dựa trên kết quả đầu ra và tác động thực tiễn; chuyển từ mô hình nghiên cứu phân tán sang xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo có tính kết nối cao, với điểm nhấn là mô hình hợp tác tương tự mô hình Triple Helix.

Thảo luận chuyên sâu: Hướng tới các mô hình hợp tác thực chất và bền vững

Hai phiên thảo luận chuyên sâu đã tạo điều kiện để các bên đánh giá toàn diện kết quả học tập, đồng thời trao đổi, làm rõ các định hướng hợp tác trong tương lai. Các ý kiến tập trung vào việc chuyển hóa kết quả đào tạo thành các chương trình hành động cụ thể, phù hợp với bối cảnh Việt Nam.

Đối với Đoàn thứ nhất, các nội dung thảo luận nhấn mạnh hai vấn đề cốt lõi: Phát triển hạ tầng chất lượng quốc gia và thúc đẩy chuyển giao công nghệ. Trong đó, việc nâng cao năng lực hấp thụ công nghệ của doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp SME, được xác định là một trong những thách thức lớn.

Đối với Đoàn thứ hai, các định hướng hợp tác tập trung vào việc thiết lập nền tảng hợp tác chung, tham gia các diễn đàn học thuật quốc tế và thúc đẩy các chương trình đào tạo, nghiên cứu chung, hướng tới hình thành hệ sinh thái hợp tác mở.

Phía đối tác Vương quốc Anh bày tỏ sự đồng thuận với các đề xuất từ phía Việt Nam, đồng thời cam kết tiếp tục hỗ trợ trong việc xây dựng các chương trình đào tạo, chuyển giao tri thức và phát triển năng lực. Các hoạt động hợp tác dự kiến sẽ được triển khai theo lộ trình cụ thể, với sự tham gia của nhiều bên liên quan.

Hội thảo khẳng định rằng các khóa bồi dưỡng không chỉ mang lại giá trị tri thức mà còn mở ra những cơ hội hợp tác thiết thực, góp phần nâng cao năng lực quản lý KH&CN trong bối cảnh mới. Đây là nền tảng quan trọng để thúc đẩy các chương trình hợp tác dài hạn, hướng tới phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo bền vững giữa Việt Nam và Vương quốc Anh./.