AI đang làm xuất hiện nhiều “vùng xám” liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ

Bản quyền trở thành “hạ tầng” của kinh tế sáng tạo

Tại Diễn đàn “Bản quyền Việt Nam - Hàn Quốc năm 2026” với chủ đề “Ngành công nghiệp nội dung và bảo vệ bản quyền trong thời đại số và trí tuệ nhân tạo (AI)” với sự tham dự của nhiều cơ quan quản lý, chuyên gia và tổ chức bản quyền của hai nước Việt Nam - Hàn Quốc do Cục Bản quyền tác giả (Bộ Văn hoá Thể thao và Du lịch - VHTT&DL) tổ chức ngày 7/5, tại Hà Nội, ông Trần Hoàng, Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả cho biết sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số và AI đang tạo ra những thay đổi chưa từng có đối với lĩnh vực sáng tạo nội dung.

Trong kỷ nguyên mới, bản quyền không còn chỉ là công cụ pháp lý đơn thuần mà đã trở thành “hạ tầng thiết yếu của nền kinh tế sáng tạo. Tuy nhiên, khi nội dung có thể được tạo ra, sao chép và lan tỏa với tốc độ gần như tức thời, thì giá trị của quyền tác giả, quyền liên quan càng cần được bảo vệ một cách hiệu quả, minh bạch và thích ứng với công nghệ, Cục trưởng Trần Hoàng cho hay.

Cũng theo Cục trưởng Trần Hoàng, thời gian qua. Việt Nam đã chủ động hoàn thiện hệ thống pháp luật nhằm đáp ứng yêu cầu mới của môi trường số. Nền tảng pháp lý hiện nay gồm Luật Sở hữu trí tuệ (SHTT) cùng các văn bản hướng dẫn thi hành, đặc biệt là Nghị định 134/2026/NĐ-CP của Chính phủ ngày 6/4/2026 sửa đổi, bổ sung Nghị định 17/2023/NĐ-CP ban hành ngày 26/4/2023 quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật SHTT về quyền tác giả, quyền liên quan.

“Các quy định này bước đầu tiếp cận các vấn đề mới nổi trong kỷ nguyên AI”, ông Trần Hoàng khẳng định.

Theo các trao đổi tại Diễn đàn, sự phát triển của AI đang đặt ra nhiều thách thức pháp lý mới đối với quyền tác giả và quyền liên quan. Công nghệ AI hiện có thể tạo ra hình ảnh, âm nhạc, video, văn bản hay các sản phẩm số chỉ trong thời gian rất ngắn, đồng thời có khả năng khai thác dữ liệu từ kho nội dung khổng lồ trên Internet.

Điều này làm xuất hiện nhiều “vùng xám” liên quan đến quyền SHTT, đặc biệt là câu chuyện sử dụng dữ liệu để huấn luyện AI, xác định chủ thể quyền đối với sản phẩm do AI tạo ra, cũng như cơ chế bảo vệ quyền lợi của người sáng tạo trong môi trường số.

Bà Phạm Thị Kim Oanh, Phó Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả đã cập nhật nhiều bước tiến mới trong quá trình hoàn thiện hệ thống pháp luật về quyền tác giả, quyền liên quan tại Việt Nam, nhấn mạnh yêu cầu phải thích ứng nhanh với sự thay đổi của công nghệ số và AI.

Theo bà Phạm Thị Kim Oanh, cùng với việc hoàn thiện hành lang pháp lý, việc nâng cao hiệu quả thực thi và tăng cường nhận thức xã hội về bảo vệ bản quyền cũng là yêu cầu quan trọng trong bối cảnh ngành công nghiệp nội dung đang phát triển nhanh chóng.

Đẩy mạnh hợp tác Việt Nam - Hàn Quốc trong bảo vệ bản quyền số

Một trong những nội dung quan trọng được các chuyên gia tập trung trao đổi, thảo luận tại Diễn đàn là yêu cầu tăng cường hợp tác quốc tế trong bảo vệ bản quyền thời đại số.

Cục trưởng Trần Hoàng cho rằng, trong môi trường số hóa và kết nối toàn cầu hiện nay, các vấn đề bản quyền không còn giới hạn trong phạm vi quốc gia. Việc Bộ VHTT&DL hai nước ký kết “Bản ghi nhớ thỏa thuận hợp tác trong lĩnh vực quyền tác giả, quyền liên quan năm 2025” đã mở ra giai đoạn hợp tác mới thực chất và sâu rộng hơn giữa hai nước.

“Với nền tảng hợp tác chặt chẽ, hai quốc gia sẽ cùng nhau bảo vệ tốt hơn giá trị sáng tạo; khai thác hiệu quả hơn tiềm năng của công nghệ và xây dựng một môi trường phát triển công bằng, minh bạch và bền vững cho các ngành công nghiệp văn hóa”, ông Trần Hoàng nhấn mạnh.

Về phía Hàn Quốc, bà Bae Yang Hee, Trưởng phòng Bảo vệ bản quyền (Bộ VHTT&DL Hàn Quốc) cho biết Diễn đàn lần này mang ý nghĩa đặc biệt khi là sự kiện giao lưu về bản quyền đầu tiên được tổ chức sau khi bản ghi nhớ sửa đổi giữa hai bên được ký kết.

Theo bà Bae Yang Hee, chủ đề “Ngành công nghiệp nội dung và bảo vệ bản quyền trong thời đại số và AI” mang tính thời sự sâu sắc trong bối cảnh công nghệ mới đang tái định hình ngành công nghiệp nội dung toàn cầu.

“Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu các chính sách bản quyền phải liên tục đổi mới, thích ứng và tạo ra những đột phá phù hợp với tốc độ phát triển công nghệ”, bà Bae Yang Hee nói.

Đại diện phía Hàn Quốc cũng đánh giá cao nỗ lực của Việt Nam trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi chính sách bản quyền.

Trong khi đó, ông Park Jung Youl - Chủ tịch Cơ quan Bảo vệ Bản quyền Hàn Quốc cho biết Diễn đàn hợp tác Việt Nam - Hàn Quốc về bản quyền được khởi động từ năm 2010 và nhiều năm qua đã trở thành kênh trao đổi quan trọng giữa hai nước trong lĩnh vực công nghiệp nội dung và bảo vệ quyền tác giả.

Ông Park Jung Youl dẫn chứng bộ phim điện ảnh hợp tác Việt - Hàn “Mang mẹ đi bỏ” từng dẫn đầu phòng vé tại Việt Nam, cùng chương trình Running Man Vietnam đạt hơn 200 triệu lượt xem trên YouTube như minh chứng cho hiệu quả hợp tác văn hóa giữa hai quốc gia.

Theo ông Park Jung Youl, những thành quả này cho thấy hợp tác Việt Nam - Hàn Quốc không chỉ tạo ra các sản phẩm văn hóa có sức lan tỏa lớn mà còn mở ra nhiều cơ hội mới cho sự phát triển của ngành công nghiệp nội dung và công nghiệp văn hóa của cả hai nước.

Tại Diễn đàn, đại diện Hàn Quốc cũng chia sẻ nhiều kinh nghiệm thực tiễn về ứng dụng AI trong giám sát, phát hiện vi phạm bản quyền. Các công nghệ mới hiện có thể hỗ trợ quét dữ liệu trên môi trường số, phát hiện hành vi sao chép trái phép, truy vết nội dung vi phạm và nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền tác giả trong môi trường internet.

Nhiều chuyên gia cho rằng, trong bối cảnh AI tiếp tục phát triển mạnh mẽ, việc xây dựng cơ chế pháp lý linh hoạt, tăng cường hợp tác quốc tế và ứng dụng công nghệ vào quản lý bản quyền sẽ là những yếu tố then chốt để bảo vệ hệ sinh thái sáng tạo số trong tương lai./.