Việt Nam - Ấn Độ thúc đẩy hợp tác về KHCN, hạ tầng số, AI, công nghệ vũ trụ
Việc nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện Tăng cường mở ra không gian hợp tác mới, biến lòng tin chính trị thành động lực phát triển thiết thực giữa Việt Nam và Ấn Độ, đặc biệt trong công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI), chuyển đổi xanh và chuỗi cung ứng.
Ngày 27/8, tại Hà Nội, Viện Nghiên cứu Nam Á, Tây Á và Châu Phi thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội (KHXH) Việt Nam (VASS) phối hợp với Đại sứ quán Cộng hòa Ấn Độ tại Việt Nam và Viện Asian Confluence (Shillong, Ấn Độ) tổ chức Hội thảo khoa học quốc tế “Quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Tăng cường Việt Nam - Ấn Độ: Hướng tới những động lực phát triển mới”.
Nền tảng vững chắc và xung lực mới cho giai đoạn phát triển
Phát biểu tại Hội thảo, GS.TS. Lê Văn Lợi, Chủ tịch Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam cho biết, quan hệ Việt Nam - Ấn Độ được xây dựng trên nền tảng lịch sử, văn hóa và lòng tin chính trị, không ngừng được củng cố kể từ khi thiết lập quan hệ ngoại giao năm 1972, trở thành Đối tác Chiến lược năm 2007 và Đối tác Chiến lược Toàn diện năm 2016.
Năm 2026, việc hai nước nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện Tăng cường mở ra giai đoạn hợp tác mới.
Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược, tái cấu trúc chuỗi cung ứng và những đột phá về khoa học công nghệ (KHCN), AI, chuyển đổi xanh, hai nước có nhiều dư địa tăng cường hợp tác. Việt Nam và Ấn Độ đều coi khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số (KHCN, ĐMST và CĐS) và nguồn nhân lực chất lượng cao là những động lực quan trọng cho tăng trưởng.
GS.TS. Lê Văn Lợi nhấn mạnh, việc tăng cường quan hệ đối tác cần được chuyển hóa thành những động lực phát triển và kết quả hợp tác cụ thể, trước hết thông qua tăng cường hội tụ về tầm nhìn, lợi ích và mục tiêu phát triển.
Hai nước cần khai thác tốt các lợi thế bổ trợ, mở rộng hợp tác từ thương mại sang liên kết sản xuất, đầu tư, chuỗi cung ứng và chuỗi giá trị; tập trung vào các lĩnh vực như công nghệ số, AI, bán dẫn, công nghệ sinh học, dược phẩm, năng lượng sạch và hạ tầng số.
Đồng thời, cần đổi mới phương thức hợp tác theo hướng kết nối năng lực, đồng nghiên cứu, đồng sáng tạo và xây dựng các hệ sinh thái ĐMST.
Hợp tác về giáo dục, nghiên cứu khoa học, đào tạo nhân lực và kết nối các trung tâm ĐMST cũng cần được xem là nền tảng cho năng lực cạnh tranh và phát triển dài hạn.
Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam mong muốn tăng cường vai trò cầu nối tri thức giữa hai nước, góp phần kết nối nghiên cứu với hoạch định chính sách, chính sách với doanh nghiệp và tri thức với yêu cầu phát triển thực tiễn.
Thúc đẩy hợp tác thực chất: Từ chuỗi cung ứng đất hiếm đến kết nối số
Tại Hội thảo, TS. Pabitra Margherita, Quốc vụ khanh Bộ ngoại giao và Bộ Dệt may, Chính phủ Cộng hòa Ấn Độ cho biết, việc Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam phối hợp với Đại sứ quán Ấn Độ tổ chức Hội thảo phản ánh bước phát triển mới trong quan hệ hai nước, từ hợp tác cấp Chính phủ mở rộng sang tăng cường kết nối giữa các tổ chức nghiên cứu và xã hội.
Trước hết, hai nước thúc đẩy hợp tác về KHCN, hạ tầng số công cộng, AI, công nghệ vũ trụ và hạt nhân; đồng thời tăng cường đầu tư cho nghiên cứu, phát triển (R&D) và các chương trình nghiên cứu chung.
Về kinh tế, Ấn Độ và Việt Nam chú trọng tăng cường khả năng tự cường của chuỗi cung ứng, trong đó hợp tác về khoáng sản đất hiếm được kỳ vọng góp phần xây dựng các chuỗi cung ứng bền vững, đa dạng phục vụ chuyển dịch năng lượng sạch và phát triển công nghệ.
Hai bên cũng đẩy mạnh kết nối số và tài chính. Bản ghi nhớ hợp tác giữa Ngân hàng Dự trữ Ấn Độ và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, cùng thỏa thuận kết nối thanh toán QR xuyên biên giới giữa Công ty Thanh toán Quốc gia Ấn Độ (NPCI) và NAPAS, được kỳ vọng tạo thuận lợi hơn cho giao thương, du lịch và giao lưu nhân dân.
Trong lĩnh vực quốc phòng, hợp tác giữa hai nước đang được mở rộng từ đào tạo, nâng cao năng lực sang diễn tập chung, hợp tác giữa các lực lượng vũ trang và tăng cường liên kết giữa các ngành công nghiệp quốc phòng, góp phần thúc đẩy hòa bình, ổn định và thịnh vượng tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.
Về phát triển nguồn nhân lực, thông qua Chương trình Hợp tác Kinh tế và Kỹ thuật Ấn Độ (ITEC), Ấn Độ cung cấp hơn 200 suất đào tạo mỗi năm cho chuyên gia Việt Nam. Đến nay, hơn 3.000 cán bộ, chuyên gia Việt Nam đã tham gia chương trình, bên cạnh các học bổng của Hội đồng Quan hệ Văn hóa Ấn Độ (ICCR) dành cho sinh viên Việt Nam.
Ba định hướng chiến lược hiện thực hóa khát vọng thịnh vượng chung
Cũng tại Hội thảo, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Việt Nam Nguyễn Mạnh Cường cho rằng, Việt Nam và Ấn Độ không chỉ có sự tương đồng về khát vọng phát triển đất nước hùng cường, độc lập, tự chủ và tự cường, mà còn chia sẻ tầm nhìn về một thế giới hòa bình, công bằng, dựa trên luật pháp quốc tế.
Trong bối cảnh thế giới ngày càng bất định, phân mảnh, hai nước cũng đang cùng đối mặt với nhiều thách thức chung. Vì vậy, Thứ trưởng Nguyễn Mạnh Cường đề xuất ba định hướng quan trọng: chuyển hóa tin cậy chính trị thành năng lực cùng hành động; đưa khuôn khổ quan hệ mới thành những kết quả hợp tác cụ thể, góp phần nâng cao năng lực tự chủ, tự cường của mỗi nước; phát huy sự gần gũi chiến lược để thúc đẩy kết nối hòa bình, thịnh vượng giữa Đông Nam Á và Nam Á, giữa Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương.
Để chuyển hóa sự hội tụ chiến lược thành kết quả cụ thể, Thứ trưởng Nguyễn Mạnh Cường đề xuất ba trọng tâm hợp tác.
Trước hết, hai nước cần nâng cao hiệu quả phối hợp trong các lĩnh vực chính trị, ngoại giao, quốc phòng và an ninh; duy trì trao đổi cấp cao, cụ thể hóa Chương trình hành động Việt Nam - Ấn Độ giai đoạn 2024-2028 và tăng cường tham vấn tại Liên Hợp Quốc, các cơ chế do ASEAN dẫn dắt và các diễn đàn đa phương.
Hợp tác quốc phòng, an ninh cần tiếp tục mở rộng sang nghiên cứu chung, đồng sản xuất công nghiệp quốc phòng, an ninh hàng hải, an ninh mạng, gìn giữ hòa bình, tìm kiếm cứu nạn và ứng phó thiên tai.
Trọng tâm thứ hai là tạo bước đột phá trong hợp tác kinh tế, khoa học, công nghệ và chuyển đổi xanh. Hướng tới mục tiêu kim ngạch thương mại 25 tỷ USD vào năm 2030, hai bên cần cải thiện khả năng tiếp cận thị trường, thúc đẩy đầu tư, kết nối logistics và mở rộng liên kết chuỗi cung ứng.
Quan trọng hơn, hợp tác cần chuyển từ trao đổi hàng hóa sang cùng nghiên cứu, sản xuất và tiếp cận thị trường thứ ba. Hai nước có thể ưu tiên xây dựng hệ sinh thái hợp tác về KHCN trong các lĩnh vực như hạ tầng số, AI, dược phẩm, năng lượng sạch, khoáng sản thiết yếu và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.
“Hiệu quả hợp tác không chỉ được đo bằng kim ngạch thương mại, mà còn bằng những công nghệ, chuỗi giá trị, việc làm và năng lực mới được tạo ra”, Thứ trưởng Nguyễn Mạnh Cường nhấn mạnh.
Trọng tâm thứ ba là mở rộng nền tảng xã hội của quan hệ song phương thông qua tăng cường kết nối giữa các địa phương, viện nghiên cứu, trường đại học, tổ chức nhân dân và thanh niên; đẩy mạnh giao lưu văn hóa, du lịch và tôn giáo nhằm củng cố hiểu biết và tạo nền tảng hợp tác bền vững./.
