Trung Quốc bứt phá trong cuộc đua lưu trữ năng lượng bằng pin

Từ "công xưởng pin” thành trung tâm lưu trữ năng lượng

Dữ liệu từ tổ chức nghiên cứu Benchmark Intelligence cho thấy, trong năm 2025, Trung Quốc đã bổ sung khoảng 174 gigawatt-giờ (GWh) hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (Battery Energy Storage Systems - BESS), tăng 40% so với năm trước. Con số này chiếm hơn một nửa tổng công suất pin lưu trữ mới được lắp đặt trên toàn cầu, ước tính khoảng 315 GWh.

Động lực lớn nhất đằng sau sự bứt phá này đến từ chiến lược chuyển dịch năng lượng xanh của Trung Quốc. Khi tỷ trọng điện gió và điện mặt trời tăng nhanh, bài toán ổn định lưới điện trở nên cấp thiết. Pin lưu trữ quy mô lớn được kết nối trực tiếp với lưới điện giúp “giữ” điện khi nguồn tái tạo dư thừa và “xả” điện khi nhu cầu tăng cao hoặc khi gió, nắng giảm. Nói cách khác, pin trở thành bộ “đệm” giúp hệ thống điện vận hành ổn định hơn.

Chỉ trong vài năm, tốc độ triển khai tại Trung Quốc tăng vọt. Các trạm lưu trữ hàng trăm megawatt được xây dựng cạnh nhà máy điện mặt trời hoặc điện gió, trở thành cấu phần bắt buộc của nhiều dự án năng lượng mới.

Điều đáng chú ý là Trung Quốc không xem pin lưu trữ như thiết bị phụ trợ mà coi đây là một phần của hạ tầng điện quốc gia, tương tự đường dây truyền tải hay trạm biến áp.

Sự bứt phá của Trung Quốc có nền tảng từ ngành công nghiệp pin phát triển mạnh trong hơn một thập kỷ. Những cái tên như CATL, BYD, EVE Energy hay Gotion High-Tech hiện đã trở thành các nhà sản xuất pin lớn của thế giới.

Ban đầu, pin phục vụ điện thoại và xe điện. Nhưng khi quy mô sản xuất tăng mạnh, giá thành giảm nhanh, pin bắt đầu được ứng dụng vào hệ thống điện.

Một thay đổi quan trọng là việc phổ biến pin lithium sắt phosphate (LFP). So với pin lithium truyền thống, loại pin này có mật độ năng lượng thấp hơn nhưng bền hơn, an toàn hơn và đặc biệt rẻ hơn, đây là yếu tố quyết định đối với lưu trữ điện quy mô lớn.

Nhờ sản xuất hàng loạt, giá pin tại Trung Quốc giảm nhanh hơn các khu vực khác. Điều này giúp việc xây dựng trạm lưu trữ điện trở nên khả thi về kinh tế, kể cả ở quy mô rất lớn.

Không dừng lại ở lithium, Trung Quốc đang theo đuổi thế hệ pin mới là pin natri-ion. Lithium là kim loại quý hiếm, nguồn cung tập trung ở một số khu vực trên thế giới, khiến chuỗi cung ứng dễ biến động. Trong khi đó, natri có trữ lượng dồi dào, có thể khai thác từ muối biển. Chi phí vì vậy thấp hơn đáng kể.

Pin natri-ion có mật độ năng lượng thấp, khó dùng cho xe điện, nhưng lại phù hợp với lưu trữ lưới điện, nơi yếu tố quan trọng là chi phí và độ bền chứ không phải trọng lượng.

Các dự án thương mại đầu tiên đã được đưa vào vận hành, cho thấy lưu trữ điện trong tương lai có thể không còn phụ thuộc hoàn toàn vào lithium. Nếu đạt quy mô lớn, chi phí lưu trữ điện có thể giảm sâu, giúp năng lượng tái tạo cạnh tranh trực tiếp với nhiệt điện than.

Cuộc đua năng lượng mới

Với quy mô triển khai nhanh, Trung Quốc đang dần trở thành nhà cung cấp thiết bị cho hạ tầng năng lượng mới của nhiều quốc gia, tương tự vai trò từng có của các nước xuất khẩu nhiên liệu hóa thạch.

Hiện nay, Trung Quốc triển khai theo mô hình chính sách - công nghiệp - thị trường cùng lúc. Chính quyền địa phương khuyến khích xây dựng trạm lưu trữ, doanh nghiệp sản xuất quy mô lớn, còn thị trường điện mở rộng nhanh. Ba yếu tố này tạo thành vòng lặp tăng trưởng.

Trong khi đó, tại nhiều quốc gia phương Tây, việc đầu tư lưu trữ phụ thuộc nhiều vào tín hiệu giá điện và cơ chế thị trường, khiến tiến độ không đồng đều.

Ngoài ra, Trung Quốc đang nắm phần lớn chuỗi cung ứng pin toàn cầu từ vật liệu, cell pin đến hệ thống hoàn chỉnh. Quy mô sản xuất lớn giúp chi phí giảm sâu, tạo lợi thế cạnh tranh khó san lấp trong ngắn hạn.

Pin cho phép điện tái tạo vận hành liên tục, biến năng lượng từ nguồn phụ thành nguồn nền. Quốc gia kiểm soát công nghệ lưu trữ điện sẽ có lợi thế lớn trong chuỗi giá trị năng lượng toàn cầu.

Năng lượng tái tạo thường gắn với hình ảnh tấm pin mặt trời. Nhưng trong thực tế, nút thắt lớn nhất của chuyển dịch năng lượng lại nằm ở khả năng lưu trữ.

Không có lưu trữ, điện gió và điện mặt trời chỉ hoạt động khi thời tiết thuận lợi. Có lưu trữ, chúng có thể cung cấp điện theo nhu cầu xã hội. Vì vậy, cuộc cách mạng năng lượng hiện nay có thể không bắt đầu từ nhà máy điện, mà từ một trạm pin đặt cạnh lưới điện.

Trong cuộc đua đó, Trung Quốc đang đi nhanh hơn phần còn lại của thế giới bằng cách giải bài toán không phải “sản xuất bao nhiêu điện”, mà là giữ được điện trong bao lâu./.