TP. Đồng Nai: Bảo tồn và phát triển nguồn gen trà mi quý hiếm
Ba loài trà mi đặc hữu được phát hiện và bảo tồn tại Vườn quốc gia Bù Gia Mập không chỉ có giá trị cao về đa dạng sinh học mà còn chứa nhiều hoạt chất tiềm năng phục vụ lĩnh vực dược liệu và y học.
Những năm gần đây, Vườn quốc gia Bù Gia Mập liên tiếp ghi nhận sự xuất hiện của một số loài trà mi quý hiếm gồm trà hòa, trà hoa đỏ và trà hoa vàng. Đây đều là những loài có giá trị cao về đa dạng sinh học, hiện mới được phát hiện tại khu vực vùng lõi của Vườn quốc gia Bù Gia Mập.
Năm 2023, UBND tỉnh Bình Phước (nay là TP. Đồng Nai) đã phê duyệt đề tài “Nghiên cứu bảo tồn nguồn gen các loài trà my tại VQG Bù Gia Mập”, nhằm đánh giá đặc điểm sinh học, giá trị dược liệu cũng như xây dựng giải pháp bảo tồn, nhân giống và phát triển nguồn gen các loài trà mi quý hiếm. Đề tài do Vườn quốc gia Bù Gia Mập chủ trì thực hiện.
Kết quả nghiên cứu cho thấy, 3 loài trà mi quý hiếm gồm trà hòa, trà hoa đỏ và trà hoa vàng phân bố chủ yếu ở độ cao từ 300 - 600m, tập trung tại các khu rừng hỗn giao gỗ, tre nứa và rừng thường xanh giàu. Đặc biệt, tất cả các bộ phận (hoa, lá, vỏ) đều chứa Polyphenol (5,3 - 14,6%) và Flavonoid (1,1 - 4,5%), khẳng định tiềm năng ứng dụng trong phát triển nguồn dược liệu.
Đáng chú ý, trà hòa được xác định là loài mới cho khoa học sau nhiều năm khảo sát, theo dõi và đối chiếu mẫu chuẩn. Kết quả nghiên cứu bước đầu phát hiện trong loài này có nhiều hợp chất sinh học quan trọng như saponin, flavonoids, polysaccharide và polyphenol. Một số hoạt chất được đánh giá có tiềm năng hỗ trợ điều trị ung thư và các bệnh liên quan đến suy giảm trí nhớ.
Song song với nghiên cứu, công tác bảo tồn nguồn gen cũng đạt nhiều kết quả tích cực. Hiện nhóm đã xây dựng được khu bảo tồn tại chỗ rộng 1ha cho 3 quần thể trà mi tự nhiên; phát triển vườn sưu tập hơn 850 cây bảo tồn nguồn gen và khoảng 2.000 cây giống phục vụ nhân rộng trong thời gian tới.
Ngoài ra, sau quá trình thử nghiệm nhiều phương pháp khác nhau, các nhà nghiên cứu đã nhân giống thành công các loài trà mi bằng phương pháp giâm hom. Cây giống có khả năng thích nghi tốt với điều kiện tự nhiên, tỷ lệ sống cao khi đưa ra thực địa, tạo tiền đề cho việc phát triển quy mô lớn mà không phụ thuộc vào nguồn cây tự nhiên trong rừng.
Theo nhóm nghiên cứu, việc phát hiện và bảo tồn thành công các loài trà mi quý hiếm, không chỉ góp phần bảo tồn nguồn gen thực vật rừng đặc hữu, mà còn mở ra tiềm năng phát triển các sản phẩm dược liệu, nước uống, dầu từ hạt và nhiều ứng dụng khác trong lĩnh vực y học, dược phẩm.
Đề tài đã được Sở KH&CN TP. Đồng Nai nghiệm thu ngày 6/5/2026. Hội đồng nghiệm thu đề xuất Sở KH&CN TP. Đồng Nai tiếp tục triển khai các nghiên cứu chuyên sâu, nhằm mở rộng khả năng thương mại hóa sản phẩm, nâng cao giá trị kinh tế từ nguồn gen trà mi quý hiếm tại Vườn quốc gia Bù Gia Mập./.
