Quốc hội sẽ xem xét, thông qua ngay Luật Bưu chính tại Kỳ họp không thường lệ
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, việc sửa đổi Luật Bưu chính đang đứng trước bước ngoặt quan trọng, chuyển mạnh từ tư duy quản lý truyền thống sang kiến tạo phát triển để đáp ứng yêu cầu của kỷ nguyên mới. Công tác hoàn thiện hồ sơ dự án Luật và thẩm tra được thực hiện tốt, dự án Luật Bưu chính (sửa đổi) có thể được trình Quốc hội xem xét, thông qua ngay tại Kỳ họp không thường lệ tới đây theo quy trình rút gọn.
Ngày 16/7, tiếp tục chương trình Phiên họp thứ 4 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Ủy ban Thường vụ Quốc hội tiến hành thảo luận về dự án Luật Bưu chính (sửa đổi).
Trình bày Tờ trình của Chính phủ về dự án Luật Bưu chính (sửa đổi), Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) Vũ Hải Quân cho biết, sau hơn 15 năm thi hành Luật Bưu chính năm 2010, lĩnh vực này đã có bước phát triển mạnh mẽ.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, Luật Bưu chính năm 2010 cũng đã bộc lộ một số bất cập, hạn chế, không còn phù hợp, chưa theo kịp sự phát triển của lĩnh vực bưu chính trong thực tiễn.
Do đó, việc sửa đổi toàn diện Luật Bưu chính là rất cấp thiết trong bối cảnh hiện nay, nhằm khắc phục những bất cập, hạn chế của luật cũ, tạo cơ sở pháp lý để bưu chính trở thành hạ tầng thiết yếu của quốc gia và của nền kinh tế số.
Dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi) gồm 8 chương, 51 điều. Dự thảo được xây dựng dựa trên quan điểm xác định bưu chính trở thành hạ tầng thiết yếu của quốc gia và của nền kinh tế số, đặc biệt là của thương mại điện tử (TMĐT); mở rộng hệ sinh thái dịch vụ, mở rộng không gian hoạt động mới; thúc đẩy phát triển Chính phủ số, xã hội số.
Dịch vụ bưu chính trở thành một trong các dịch vụ thiết yếu của xã hội. Công tác quản lý nhà nước về bưu chính được đổi mới, theo kịp với thực tiễn phát triển của lĩnh vực; minh bạch, đơn giản hóa thủ tục hành chính nhằm tạo lập môi trường cạnh tranh lành mạnh giữa các doanh nghiệp (DN) bưu chính.
Theo Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường (KHCN&MT), Chủ nhiệm Ủy ban KHCN&MT Nguyễn Thanh Hải cho biết, Thường trực Ủy ban cơ bản tán thành với sự cần thiết ban hành dự án Luật như Tờ trình của Chính phủ.
Nội dung của dự thảo Luật cơ bản bám sát và thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, đường lối của Đảng trong giai đoạn hiện nay; bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp và thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành, tương thích với một số luật chuyên ngành có liên quan đến lĩnh vực bưu chính vừa được ban hành.
Tuy nhiên, Ủy ban đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, rà soát các quy định tại dự thảo Luật để bảo đảm tương thích, cập nhật, nội luật hóa các nội dung liên quan của các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
Đồng thời, cơ quan soạn thảo bảo đảm sự phù hợp với các quy định pháp luật về ngân sách nhà nước, về dữ liệu, về dân sự, về KHCN và đổi mới sáng tạo (ĐMST); đồng thời tiến hành rà soát với các dự án Luật cũng đang trong quá trình xây dựng, trình Quốc hội xem xét, thông qua như: Luật An ninh dữ liệu, Luật Định danh và xác thực điện tử, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan.
Đối với một số nội dung cụ thể, về thành phần mạng bưu chính, Thường trực Ủy ban KHCN&MT đề nghị nghiên cứu, hoàn thiện quy định về mạng bưu chính; làm rõ căn cứ xác định các thành phần của mạng bưu chính là dựa trên chức năng sử dụng hay hạ tầng vật lý; làm rõ nội hàm, tính chất của từng thành phần mạng bưu chính bảo đảm phù hợp với thực tiễn và có khả năng phân biệt với các chủ thể có cùng công năng, tính chất thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật khác.
Về kinh doanh dịch vụ bưu chính, phân loại DN và điều kiện kinh doanh dịch vụ bưu chính (Điều 11, 12), Thường trực Ủy ban nhận thấy, việc phân loại DN bưu chính là chính sách mới, có tác động trực tiếp đến hoạt động của DN. Do đó, đề nghị bổ sung đánh giá về sự cần thiết và tác động của việc phân loại này đến môi trường đầu tư, kinh doanh, hoạt động của DN, tránh trường hợp làm phát sinh thêm điều kiện đầu tư, kinh doanh và chi phí tuân thủ của DN.
Về dịch vụ bưu chính công ích (BCCI) (Điều 27), để bảo đảm chất lượng dịch vụ đặc thù này, phù hợp với trách nhiệm của DN bưu chính được chỉ định, Ủy ban đề nghị bổ sung một khoản quy định về nguyên tắc, phương thức và nguồn bù đắp chi phí và tiêu chuẩn dịch vụ BCCI ngay trong Điều 33 dự thảo Luật và giao Chính phủ quy định để bảo đảm phát triển.
Về bưu chính số, phát triển bưu chính theo hướng xanh và bảo đảm an toàn, an ninh trong hoạt động bưu chính, Dự thảo Luật quy định nội dung phát triển bưu chính theo hướng xanh tại khoản 8 Điều 4 nhưng không quy định nội dung này trong các chương của dự thảo Luật. Do đó, đề nghị quy định bổ sung trách nhiệm của DN bưu chính khi đăng ký hoạt động phải có: Phương án, biện pháp sử dụng bao bì đóng gói thân thiện với môi trường và kế hoạch quản lý chất thải phát sinh; việc thực hiện lộ trình giảm thiểu rác thải nhựa sử dụng một lần trong đóng gói…
Chuyển từ tư duy quản lý truyền thống sang kiến tạo phát triển
Phát biểu chỉ đạo tại Phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, việc sửa đổi Luật Bưu chính đang đứng trước bước ngoặt quan trọng, chuyển mạnh từ tư duy quản lý truyền thống sang kiến tạo phát triển để đáp ứng yêu cầu của kỷ nguyên mới.
Cho ý kiến đối với các nội dung cụ thể của dự thảo Luật, về phân định ranh giới quản lý giữa bưu chính, vận tải, logistics, trước sự bùng nổ của thương mại điện tử (TMĐT), ranh giới giữa dịch vụ bưu chính và dịch vụ vận tải (như tài xế công nghệ, gửi hàng xe khách…) đang trở nên mong manh.
Do đó, Chủ tịch Quốc hội lưu ý, dự thảo Luật không nên coi mọi hoạt động vận chuyển là bưu chính để áp đặt giấy phép, gây khó khăn cho DN. Tiêu chí quản lý phải dựa trên khái niệm "mạng bưu chính" thay vì "hành vi vận chuyển". Cần làm rõ tiêu chí phân biệt trong dự thảo Luật, chỉ những dịch vụ có quy trình thu gom, chia chọn, phân loại qua trung tâm khai thác và phát theo địa chỉ mới thuộc phạm vi điều chỉnh của luật này.
Chủ tịch Quốc hội cho biết, Dự thảo Luật ghi nhận bước tiến lớn khi phân loại DN thành hai nhóm: có vận hành mạng và không vận hành mạng. Đồng thời chuyển dịch từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Về nội dung này, Chủ tịch Quốc hội đề nghị, cần đơn giản hóa thủ tục, nhóm DN không vận hành mạng (đại lý, kết nối) cần được chuyển hoàn toàn sang hình thức thông báo hoạt động trực tuyến, giải quyết nhanh trong vòng nửa ngày đến một ngày.
Đồng thời, Luật hóa nghĩa vụ kết nối dữ liệu sản lượng và trạng thái bưu gửi theo thời gian thực về hệ thống của cơ quan quản lý để thực hiện hậu kiểm bằng công nghệ. Để đảm bảo bình đẳng cạnh tranh, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu, cần tách bạch tài chính, phải hạch toán độc lập, rõ ràng giữa dịch vụ BCCI (do Nhà nước đặt hàng, trợ giá) và mảng bưu chính thương mại cạnh tranh. Tuyệt đối không để xảy ra tình trạng "bù chéo" nhằm cạnh tranh không lành mạnh.
Đồng thời, cần xã hội hóa hạ tầng công cộng, khuyến khích các DN tư nhân cùng tiếp cận và sử dụng chung hạ tầng bưu chính công cộng (như hệ thống tủ phát hành thông minh) để tối ưu hóa chi phí xã hội.
Về luật hóa bưu chính xanh, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, Dự thảo Luật cần quy định rõ vấn đề này và phải đảm bảo tương thích với các điều ước, thông lệ quốc tế cũng như tính đồng bộ, thống nhất với các luật liên quan như Luật Thương mại, Luật Đường bộ, Luật Hải quan và Luật Chuyển đổi số.
Chủ tịch Quốc hội cho biết, nếu công tác hoàn thiện hồ sơ dự án Luật và thẩm tra được thực hiện tốt, dự án Luật Bưu chính (sửa đổi) có thể được trình Quốc hội xem xét, thông qua ngay tại Kỳ họp không thường lệ tới đây theo quy trình rút gọn thay vì tại Kỳ họp thứ 2 như dự kiến. Việc này nhằm giảm áp lực cho Kỳ họp thứ 2 và sớm đưa các chính sách mới vào thực tiễn.
Đột phá trong quản lý nhưng không gây áp lực cho doanh nghiệp
Tiếp tục cho ý kiến vào dự thảo Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho rằng, cơ quan soạn thảo cần phải làm rõ các khái niệm cốt lõi để tránh gây khó khăn cho DN khi áp dụng.
Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu đồng tình với việc phân loại DN bưu chính thành hai nhóm: DN vận hành mạng bưu chính và không vận hành mạng bưu chính. Tuy nhiên, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và tư pháp đề nghị cơ quan soạn thảo cần đánh giá tác động đầy đủ để đảm bảo không làm phát sinh thêm điều kiện kinh doanh, chi phí tuân thủ, tạo gánh nặng cho môi trường đầu tư.
Phát biểu tiếp thu, giải trình các ý kiến tại Phiên họp, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng khẳng định việc sửa đổi Luật Bưu chính lần này với mục tiêu cốt lõi là xây dựng hạ tầng quốc gia, đưa bưu chính trở thành hạ tầng thiết yếu, phục vụ đắc lực cho kinh tế số, TMĐT và thúc đẩy sự phát triển của kinh tế tư nhân.
Phó Thủ tướng cũng cho biết cần thay đổi phương thức quản lý, chuyển trọng tâm từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm", đây là điểm mới mang tính bứt phá trong quản lý nhà nước về bưu chính; Hoàn thiện cơ chế công ích, bổ sung các quy định về dữ liệu bưu chính, quản lý rủi ro và đảm bảo an ninh, an toàn tuyệt đối trong hoạt động bưu chính.
Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng cho biết, Chính phủ sẽ nghiêm túc ghi nhận và tiếp thu tối đa các ý kiến của cơ quan chủ trì thẩm tra, chỉ đạo của Chủ tịch Quốc hội cùng các ý kiến tại Phiên họp. Đồng thời, sẽ chỉ đạo cơ quan chủ trì soạn thảo phối hợp chặt chẽ với Ủy ban KHCN&MT cùng các cơ quan liên quan để khẩn trương hoàn thiện hồ sơ dự án luật. Mục tiêu là đảm bảo chất lượng cao nhất để kịp trình Quốc hội xem xét, thông qua trong Kỳ họp không thường lệ./.
