Ngừa sâu răng từ tuổi lên 3: Tín hiệu tích cực từ nghiên cứu vecni fluor
Có tới 80,73% trẻ từ 3-5 tuổi khi được khảo sát tại Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ) mắc sâu răng, cho thấy vấn đề sức khỏe răng miệng ở trẻ mầm non đang ở mức đáng báo động. Nghiên cứu của Bệnh viện Răng Hàm Mặt Trung ương TP.HCM cho thấy, bôi vecni fluor NaF 5% định kỳ, giúp hạn chế rõ rệt sự gia tăng tổn thương sâu răng sớm, mở ra giải pháp dự phòng đơn giản, khả thi cho trẻ mầm non.
Sâu răng sớm là bệnh răng miệng phổ biến ở trẻ dưới 6 tuổi, không chỉ gây đau, ảnh hưởng ăn nhai, phát âm, thẩm mỹ mà còn có thể tác động đến dinh dưỡng và sự phát triển của trẻ. Tại Việt Nam, tỷ lệ sâu răng ở trẻ mầm non được ghi nhận ở mức cao, khoảng 65-85%, đặc biệt ở nhóm 3-5 tuổi tại khu vực nông thôn.
Sâu răng có thể bắt đầu từ những thói quen rất quen thuộc như vệ sinh răng miệng chưa đúng cách hay chế độ ăn nhiều đường, nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu được can thiệp sớm. Trong đó, vecni fluor là giải pháp dự phòng đơn giản, an toàn, giúp tăng cường tái khoáng men răng và làm chậm tiến triển tổn thương.
Từ thực tế này, nhóm nghiên cứu của Bệnh viện Răng Hàm Mặt Trung ương TP. Hồ Chí Minh thực hiện đề tài “Tình trạng sâu răng và hiệu quả sử dụng vecni fluor (NaF 5%) dự phòng sâu răng sớm ở trẻ em (3-5 tuổi) tại tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu (nay là TP. HCM)”, nhằm đánh giá thực trạng sâu răng và hiệu quả của giải pháp dự phòng này trong cộng đồng.
80% trẻ mầm non bị sâu răng: khoảng trống lớn trong dự phòng
Đề tài đã khảo sát 2.387 trẻ tại 16 trường mầm non ở cả khu vực thành thị và nông thôn. Kết quả cho thấy một thực trạng đáng chú ý: 80,73% trẻ trong nhóm nghiên cứu bị sâu răng. Đáng nói hơn, tỷ lệ này tăng theo tuổi, từ 74,3% ở trẻ 3 tuổi lên 83,6% ở trẻ 4 tuổi và 85,5% ở trẻ 5 tuổi.
Khoảng cách giữa thành thị và nông thôn cũng khá rõ. Tỷ lệ sâu răng ở trẻ khu vực nông thôn lên tới 87,39%, trong khi ở thành thị là 76,12%. Những con số này cho thấy nguy cơ sâu răng không chỉ liên quan đến tuổi mà còn gắn với điều kiện tiếp cận và chăm sóc sức khỏe răng miệng.
Đằng sau những con số ấy là những thói quen chưa được hình thành đầy đủ. Khoảng 70% trẻ không chải răng sau ăn, trong khi hơn một nửa chưa từng được khám răng định kỳ. Phần lớn trẻ có chải răng hằng ngày nhưng kỹ thuật còn chưa đúng, cho thấy giáo dục sức khỏe răng miệng nếu chỉ dừng ở việc “nhắc trẻ đánh răng” là chưa đủ.
Thực trạng này đặt ra một câu hỏi, nếu không thể chờ đến khi trẻ có lỗ sâu mới điều trị, liệu có thể can thiệp sớm hơn để ngăn tổn thương tiến triển? Đó cũng chính là hướng đi mà nhóm nghiên cứu lựa chọn với vecni fluor.
Đưa vecni fluor vào dự phòng sâu răng
Một điểm đáng chú ý của nghiên cứu là việc sử dụng hệ thống ICDAS II (tiêu chuẩn quốc tế cho phép phát hiện tổn thương sâu răng ngay từ giai đoạn sớm, trước khi hình thành lỗ sâu rõ rệt. Trên cơ sở đó, nhóm nghiên cứu đánh giá hiệu quả của vecni fluor NaF 5% trong dự phòng sâu răng.
Nhóm nghiên cứu đã tiến hành thử nghiệm lâm sàng trên 674 trẻ, chia thành nhóm can thiệp (được bôi vecni fluor định kỳ 3 tháng/lần, kết hợp hướng dẫn chăm sóc răng miệng) và nhóm đối chứng chỉ được tăng cường hướng dẫn chải răng. Cả hai nhóm vẫn tiếp tục tham gia chương trình nha học đường hiện hành. Tình trạng răng được đánh giá tại thời điểm bắt đầu và sau 3, 6 và 9 tháng.
Cách tiếp cận này giúp nhóm nghiên cứu không chỉ trả lời câu hỏi “trẻ có sâu răng hay không”, mà quan trọng hơn là theo dõi tổn thương sâu răng thay đổi như thế nào theo thời gian.
Kết quả sau 9 tháng tạo ra sự khác biệt đáng chú ý. Ở thời điểm bắt đầu, chỉ số s1mt-r (phản ánh các tổn thương sâu răng chưa tạo lỗ) của hai nhóm tương đối tương đồng. Sau 9 tháng, chỉ số này ở nhóm được bôi fluor là 7,13, trong khi nhóm đối chứng tăng lên 8,31.
Đặc biệt, so với thời điểm ban đầu, chỉ số s1mt-r ở nhóm can thiệp chỉ tăng 0,02. Trong khi đó, nhóm chứng tăng 0,81. Nói cách khác, trong 9 tháng theo dõi, nhóm được bôi vecni fluor gần như không gia tăng tổn thương sâu răng sớm, trong khi tổn thương ở nhóm không được can thiệp tiếp tục tăng.
Hiệu quả không chỉ dừng ở những tổn thương chưa tạo lỗ. Với chỉ số s3mt-r (phản ánh tổn thương sâu răng đã tạo lỗ), sau 9 tháng, mức tăng ở nhóm can thiệp là 0,94, thấp hơn mức 1,66 ở nhóm đối chứng.
Đây là một kết quả có ý nghĩa thực tiễn: bôi vecni fluor định kỳ không chỉ góp phần hạn chế sự xuất hiện của tổn thương sâu răng sớm, mà còn có thể làm chậm quá trình tiến triển của tổn thương đến giai đoạn hình thành lỗ.
Mô hình chăm sóc răng miệng cho trẻ
Từ các kết quả thu được, nhóm nghiên cứu đề xuất một mô hình dự phòng kết hợp giữa giáo dục nha học đường, chải răng hằng ngày, bôi vecni fluor định kỳ, phát hiện sớm tổn thương và theo dõi sức khỏe răng miệng.
Trong nhà trường, trẻ được hướng dẫn thực hành chải răng đúng cách và hình thành thói quen vệ sinh răng miệng thông qua các hoạt động trực quan như “Góc răng xinh”. Về dự phòng chủ động, nhóm nghiên cứu đề xuất bôi vecni fluor định kỳ 4 lần/năm, kết hợp trám bít hố rãnh đối với những răng có nguy cơ cao theo chỉ định chuyên môn.
Đề tài cũng đề xuất ứng dụng công nghệ số trong quản lý sức khỏe răng miệng trẻ em thông qua phần mềm quản lý nha học đường và ứng dụng trên điện thoại dành cho phụ huynh nhằm theo dõi tình trạng răng miệng, nhắc lịch chăm sóc và cung cấp kiến thức về dinh dưỡng, vệ sinh răng miệng.
Bên cạnh đó, các video hoạt hình và tài liệu truyền thông trực quan cũng được xây dựng, để việc giáo dục sức khỏe răng miệng trở nên gần gũi hơn với trẻ nhỏ.
Một ưu điểm khác của mô hình là chi phí. Theo nhóm nghiên cứu, chi phí triển khai dự phòng khoảng 280.000 đồng/trẻ/năm, trong đó riêng bôi vecni fluor khoảng 80.000 đồng/trẻ/năm. Đây là mức chi phí được đánh giá là hợp lý so với điều trị sâu răng khi bệnh đã tiến triển. Nếu được nhân rộng, mô hình được ước tính có thể giúp tiết kiệm khoảng 22,5 tỷ đồng chi phí điều trị sâu răng mỗi năm.
Nghiên cứu cũng cho thấy vecni fluor có tính khả thi khi triển khai tại cộng đồng: phương pháp tương đối đơn giản, không đòi hỏi trang thiết bị phức tạp và có thể thực hiện định kỳ tại trường học. Đây là điều đặc biệt quan trọng với trẻ mầm non, nhóm tuổi khó đưa đến cơ sở nha khoa thường xuyên, nhưng lại có nguy cơ sâu răng cao.
Đề tài đã được Sở KH&CN TP.HCM nghiệm thu mới đây, ghi nhận những đóng góp mới trong việc cung cấp bộ số liệu cập nhật, với quy mô nghiên cứu lớn, phản ánh tương đối toàn diện thực trạng sâu răng ở trẻ em tại Bà Rịa - Vũng Tàu. Hội đồng đánh giá nhiệm vụ được triển khai công phu, bài bản, các kết quả thu được không chỉ có giá trị về mặt khoa học, mà còn mang ý nghĩa thiết thực đối với công tác chăm sóc sức khỏe răng miệng trẻ em.
Đáng chú ý, đề tài đã đề xuất quy trình bôi vecni fluor dự phòng sâu răng cho trẻ 3-5 tuổi theo hướng đơn giản, dễ thực hiện, phù hợp để tích hợp vào chương trình nha học đường. Cùng với đó là mô hình chăm sóc răng miệng cho trẻ mẫu giáo, phát huy sự phối hợp giữa nhà trường, cơ sở y tế và gia đình. Đây là mô hình có tính ứng dụng cao, có thể chuyển giao cho ngành y tế và giáo dục tại các tỉnh, thành phố để triển khai đồng bộ.
Những kết quả này mở ra cơ sở quan trọng để xây dựng một chương trình nha học đường bền vững, trong đó nhà trường, gia đình và ngành y tế cùng chung tay chăm sóc sức khỏe răng miệng cho trẻ. Khi các biện pháp dự phòng được thực hiện từ những năm đầu đời, những chiếc răng sữa khỏe mạnh sẽ không còn phụ thuộc vào may mắn, mà trở thành kết quả của một chiến lược chăm sóc chủ động, khoa học và lâu dài./.
