Não bộ có một "lá chắn" tự nhiên chống lại bệnh Alzheimer
Một loại protein vốn tồn tại trong não có thể giúp ngăn chặn sự hình thành các đám rối sợi thần kinh - một trong những dấu hiệu sinh học đặc trưng của bệnh Alzheimer và các hội chứng thoái hóa thần kinh khác.
Ở người khỏe mạnh, protein Tau là thành phần quan trọng giúp duy trì cấu trúc và sự ổn định của tế bào thần kinh. Tuy nhiên, với bệnh Alzheimer và nhiều dạng sa sút trí tuệ khác, protein này có thể xoắn lại thành các đám rối, làm gián đoạn hoạt động của mạng lưới thần kinh, dẫn đến suy giảm trí nhớ, nhận thức và cuối cùng là mất tế bào não.
Câu hỏi được đặt ra là: Điều gì giúp não chống chọi với Alzheimer trước khi các triệu chứng đầu tiên xuất hiện? Đây chính là câu hỏi mà các nhà khoa học tại Viện Sanford Burnham Prebys (Hoa Kỳ) tìm cách giải đáp.
Theo nghiên cứu công bố trên Tạp chí Science Advances, câu trả lời có thể nằm ở SORLA - một loại protein đóng vai trò như "lá chắn" tự nhiên, giúp hạn chế những tổn thương do protein Tau gây ra. Điều đáng chú ý là SORLA dường như có thể ngăn quá trình này diễn ra ngay từ sớm.
Để kiểm chứng giả thuyết, nhóm nghiên cứu tạo ra những con chuột vừa mang đặc điểm của bệnh Alzheimer, vừa có lượng SORLA cao hơn bình thường. Kết quả cho thấy, protein này làm giảm quá trình biến đổi bất thường của Tau, hạn chế khả năng các protein Tau lỗi liên kết với nhau thành những đám rối lớn và làm chậm sự thoái hóa của não.
Không chỉ vậy, những con chuột có nhiều SORLA hơn còn giữ được số lượng khớp thần kinh tốt hơn - nơi các tế bào thần kinh trao đổi thông tin với nhau - đồng thời duy trì khả năng hình thành các kết nối thần kinh mới, yếu tố quan trọng đối với học tập và ghi nhớ.
Khi nhóm nghiên cứu thực hiện thí nghiệm ngược lại bằng cách loại bỏ gen tạo ra SORLA, tình hình diễn biến theo hướng hoàn toàn trái ngược. Protein Tau tích tụ nhiều hơn, não teo nhanh hơn và các tổn thương thần kinh trở nên nghiêm trọng hơn.
Để tìm hiểu nguyên nhân, các nhà khoa học tiếp tục sử dụng các kỹ thuật giải trình tự và lập bản đồ phân tử ở cấp độ từng tế bào. Họ phát hiện, SORLA không chỉ tác động trực tiếp lên Tau mà còn giúp duy trì hoạt động bình thường của các khớp thần kinh, đồng thời làm giảm phản ứng quá mức của các tế bào thần kinh đệm - nhóm tế bào vốn có vai trò bảo vệ não nhưng có thể góp phần thúc đẩy bệnh khi bị hoạt hóa kéo dài.
Theo nhóm nghiên cứu, dù kết quả mới được ghi nhận trên mô hình chuột nhưng phát hiện này mở ra một hướng tiếp cận khác trong điều trị Alzheimer. Thay vì chỉ tìm cách loại bỏ các đám rối Tau sau khi chúng đã hình thành, các liệu pháp tương lai có thể tăng cường hoạt động của SORLA hoặc khai thác những con đường sinh học mà protein này kiểm soát để giúp não chống lại quá trình thoái hóa ngay từ ban đầu./.
