Lần đầu cấp kinh phí trực tiếp cho doanh nghiệp nghiên cứu công nghệ chiến lược

Bốn nhiệm vụ trọng tâm thúc đẩy khoa học, công nghệ và chuyển đổi số

Làm rõ các vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm về lĩnh vực KH&CN, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng cho biết, thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (KHCN, ĐMST và CĐS) quốc gia, Chính phủ tập trung triển khai 4 nhiệm vụ trọng tâm.

Thứ nhất, rà soát, hoàn thiện thể chế theo hướng kiến tạo phát triển, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, từ kiểm soát đầu vào sang kiểm soát đầu ra.

Thứ hai, bố trí nguồn lực bảo đảm thực hiện ba trụ cột gồm KHCN, ĐMST và CĐS.

Thứ ba, phát triển nguồn nhân lực, khai thác hiệu quả đội ngũ hiện có tại các viện, trường, đồng thời giao nhiệm vụ đào tạo nhân lực cho các trường đại học.

Thứ tư, đổi mới mạnh mẽ cách thức triển khai nhiệm vụ KH&CN, gắn nghiên cứu với giải quyết các bài toán lớn của đất nước.

Theo Phó Thủ tướng, những nỗ lực này bước đầu mang lại kết quả tích cực. Báo cáo Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII) năm 2026 của Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) xếp Việt Nam thứ 43/139 quốc gia, tăng 1 bậc so với năm 2025.

Trong khi đó, theo Bảng xếp hạng Năng lực cạnh tranh số và Trí tuệ nhân tạo thế giới năm 2026 (WDAIR 2026) do Viện Phát triển Quản lý Quốc tế (IMD) của Thụy Sĩ công bố, Việt Nam đứng thứ 37/70 nền kinh tế được đánh giá, xếp thứ 3 trong số 6 nền kinh tế Đông Nam Á có mặt trong bảng xếp hạng. Kết quả này đạt mục tiêu đến năm 2030 được đề ra tại Nghị quyết số 57-NQ/TW.

Về đóng góp vào tăng trưởng, năng suất các yếu tố tổng hợp (TFP) năm 2025 tăng 4,51%, đóng góp 56,3% vào tăng trưởng GDP. Năm 2026, TFP dự kiến tăng khoảng 5,5-5,8%, tiếp tục đóng góp khoảng 55-58% vào tăng trưởng.

Bên cạnh kết quả đạt được, Phó Thủ tướng cũng thẳng thắn nhìn nhận những hạn chế trong phát triển công nghệ chiến lược, thương mại hóa sản phẩm, phát triển phòng thí nghiệm, đổi mới hoạt động nghiên cứu, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát và thúc đẩy khoa học tại DN nhỏ và vừa. Đây là những vấn đề Chính phủ đang tập trung giải quyết trong thời gian tới.

Lần đầu cấp kinh phí trực tiếp cho doanh nghiệp nghiên cứu công nghệ chiến lược

Nhấn mạnh đặc thù của lĩnh vực KHCN, ĐMST và CĐS, Phó Thủ tướng cho rằng, đây là những lĩnh vực khó, đòi hỏi thời gian để nghiên cứu, giải quyết vấn đề và tạo ra sản phẩm.

Đối với phát triển công nghệ chiến lược, quan điểm của Chính phủ là nghiên cứu phải hướng tới giải quyết những bài toán lớn của đất nước, gắn với cải thiện đời sống, nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân, tăng năng suất lao động và đáp ứng yêu cầu thực tiễn của người dân, DN.

Trên cơ sở đó, Chính phủ đã đổi mới cách thức triển khai nhiệm vụ công nghệ chiến lược. Lần đầu tiên, 20 bài toán lớn và 30 sản phẩm được xác định, đồng thời giao nhiệm vụ cho 10 Bộ trưởng chịu trách nhiệm chủ trì giải quyết. Các Bộ trưởng đã phê duyệt nhiệm vụ, lựa chọn cơ quan chủ trì và DN tham gia thực hiện.

Đáng chú ý, Chính phủ lần đầu áp dụng cơ chế cấp kinh phí trực tiếp cho DN, đồng thời chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu công nghệ chiến lược.

Đến nay, khoảng 19 nhiệm vụ về công nghệ chiến lược đã được phê duyệt. Dù tiến độ và kết quả còn chậm, Phó Thủ tướng đánh giá cách làm và hướng triển khai đang đi đúng hướng. Chính phủ tin tưởng thời gian tới sẽ có những công nghệ, sản phẩm công nghệ chiến lược đáp ứng yêu cầu của Nghị quyết số 57-NQ/TW và chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm.

Gắn nghiên cứu khoa học với thương mại hóa sản phẩm

Về thương mại hóa kết quả nghiên cứu, Phó Thủ tướng cho biết, một trong những hạn chế thời gian qua là nhiều công trình khoa học chưa gắn chặt với DN và đầu ra của sản phẩm.

Trước đây, các viện, trường đề xuất dự án, đề án nghiên cứu và được Nhà nước cấp kinh phí thực hiện. Tuy nhiên, trong giai đoạn hiện nay, phương thức này cần được đổi mới theo hướng gắn chặt hoạt động nghiên cứu với nhu cầu thực tiễn và khả năng thương mại hóa sản phẩm. Đây cũng là yêu cầu nhằm đưa kết quả nghiên cứu KH&CN vào cuộc sống, phát huy hiệu quả nguồn lực đầu tư của Nhà nước.

Phát triển AI mang thương hiệu Made in Vietnam, bảo đảm làm chủ công nghệ

Đối với trí tuệ nhân tạo (AI), Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhận định, công nghệ này có khả năng tạo đột phá về năng suất, tri thức và năng lực sáng tạo, nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Do đó, việc phát triển và ứng dụng AI phải được tính toán thận trọng, gắn với yêu cầu bảo vệ chủ quyền, bảo đảm an ninh, an toàn, lấy người dân làm trung tâm và hướng tới làm chủ công nghệ.

Trong thời gian tới, Chính phủ định hướng phát triển AI mang thương hiệu Made in Vietnam, bảo đảm khả năng kiểm soát công nghệ và sử dụng AI ở mức độ có thể làm chủ.

Theo Phó Thủ tướng, trong quá trình xây dựng Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số và triển khai các nhiệm vụ liên quan, Chính phủ đã cân nhắc kỹ các yêu cầu về bảo đảm chủ quyền AI, an ninh và an toàn trong phát triển, ứng dụng công nghệ này./.