Khoảng trống thực thi bản quyền trong thời đại âm nhạc số

Không còn là những hành vi sao chép nhỏ lẻ, nhiều vi phạm hiện nay đã gắn với hoạt động khai thác nội dung số để thu lợi từ quảng cáo và nền tảng trực tuyến. Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải siết chặt thực thi bản quyền trong bối cảnh thị trường âm nhạc số phát triển mạnh mẽ.

Những vụ án gióng lên cảnh báo về vi phạm bản quyền số

Mới đây (ngày 15/5/2026), Bộ Công an công bố khởi tố 5 vụ án hình sự về tội “Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan” theo Điều 225 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017.

Các vụ án gồm: Vụ án xảy ra tại Công ty Cổ phần Thương mại và Dịch vụ truyền thông Bihaco (Công ty BH Media); vụ án xảy ra tại Công ty TNHH Lululola Entertainment; vụ án xảy ra tại nhóm 1900 Group; vụ án xảy ra tại Công ty TNHH Mây Sài Gòn và vụ án xảy ra tại Trung tâm Giọng ca để đời.

Trong các vụ án trên, Cơ quan Cảnh sát điều tra đã khởi tố bị can Nguyễn Hải Bình, Tổng Giám đốc Công ty BH Media; Võ Văn Nam; Nguyễn Minh Đức và Ngô Thanh Tùng; Võ Hoàng Việt và Nguyễn Trung Trường Huy; cùng Diệp Văn Lập, chủ Trung tâm Giọng ca để đời.

Việc hàng loạt vụ án liên quan lĩnh vực âm nhạc và nội dung số bị khởi tố cho thấy tình trạng vi phạm quyền tác giả, quyền liên quan trên môi trường Internet không còn diễn ra nhỏ lẻ. Nhiều hoạt động khai thác nội dung hiện đã gắn với mô hình vận hành nền tảng số, phát triển kênh trực tuyến và tạo doanh thu từ quảng cáo, lượt xem.

Trong bối cảnh ngành công nghiệp nội dung số phát triển mạnh, âm nhạc hiện không chỉ là sản phẩm sáng tạo đơn thuần mà đã trở thành loại tài sản số có giá trị kinh tế lớn. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của YouTube, livestream, video ngắn và mạng xã hội, tình trạng sao chép, chỉnh sửa, phát tán trái phép các bản ghi âm, ghi hình hay sử dụng nhạc nền không xin phép cũng ngày càng phổ biến hơn.

Theo TS. Luật sư Đặng Văn Cường, Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp, Đoàn Luật sư TP. Hà Nội, trong bối cảnh nền tảng số phát triển mạnh, nhiều tổ chức, cá nhân hiện nay có thể khai thác các tác phẩm âm nhạc để thu hút lượt xem, quảng cáo và tạo doanh thu trên không gian mạng. Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng thực hiện đầy đủ nghĩa vụ xin phép hoặc trả tiền bản quyền theo quy định.

“Việc sử dụng tác phẩm âm nhạc trên internet, đặc biệt trong các hoạt động livestream, đăng tải video hay khai thác nội dung số nhằm mục đích thương mại, nếu không được sự đồng ý của chủ sở hữu quyền tác giả thì có thể bị xem xét xử lý theo quy định pháp luật”, TS. Luật sư Đặng Văn Cường nhận định.

Dưới góc độ pháp lý, TS. Luật sư Đặng Văn Cường cho biết: “Pháp luật Việt Nam không chỉ bảo vệ tài sản hữu hình mà còn bảo vệ quyền tài sản đối với sở hữu trí tuệ, trong đó có quyền tác giả và các quyền liên quan”.

Theo TS. Luật sư Đặng Văn Cường, đối với các tác phẩm âm nhạc, việc sao chép, chỉnh sửa hoặc sử dụng nhằm mục đích thương mại đều phải được sự đồng ý của chủ sở hữu quyền liên quan đến quyền tác giả.

Liên quan vụ án xảy ra tại Trung tâm Giọng ca để đời, thông tin từ Bộ Công an cho biết vụ án bị khởi tố về tội “Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan” theo Điều 225 Bộ luật Hình sự.

TS. Luật sư Đặng Văn Cường cho rằng, với các vụ việc liên quan hoạt động ghi hình, đăng tải bản cover hoặc khai thác tác phẩm âm nhạc trên nền tảng số, cơ quan điều tra sẽ cần làm rõ việc sử dụng tác phẩm đã được sự đồng ý của chủ sở hữu quyền tác giả hay chưa, đồng thời xác định vai trò của những người tham gia quản lý, vận hành và đăng tải nội dung nếu có dấu hiệu vi phạm.

Áp lực thực thi quyền tác giả trong thời đại nền tảng số

Không chỉ phản ánh thực trạng vi phạm bản quyền, các vụ án vừa bị khởi tố còn cho thấy những khó khăn ngày càng lớn trong công tác thực thi quyền tác giả trên môi trường internet.

Nếu như trước đây hành vi vi phạm chủ yếu diễn ra dưới dạng sao chép băng đĩa hay phát hành trái phép sản phẩm âm nhạc vật lý, thì hiện nay các tác phẩm có thể bị chỉnh sửa, sao chép và phát tán gần như tức thời trên nền tảng số.

Đặc biệt, sự phát triển của livestream, video trực tuyến, công cụ chỉnh sửa nội dung và trí tuệ nhân tạo đang khiến ranh giới giữa sáng tạo nội dung và hành vi xâm phạm bản quyền trở nên phức tạp hơn. Chỉ với một thiết bị kết nối internet, các bản ghi âm, ghi hình hoặc tác phẩm âm nhạc có thể bị khai thác trên nhiều nền tảng khác nhau trong thời gian rất ngắn.

TS. Luật sư Đặng Văn Cường cho biết, theo quy định tại Điều 225 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017, trường hợp hành vi xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan gây thiệt hại từ 50 triệu đồng trở lên hoặc thu lợi bất chính từ 50 triệu đồng trở lên thì có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Trong trường hợp phạm tội có tổ chức, thu lợi bất chính từ 300 triệu đồng trở lên hoặc gây thiệt hại lớn, mức hình phạt có thể lên tới 3 năm tù hoặc phạt tiền đến 1 tỷ đồng đối với cá nhân. Đối với pháp nhân thương mại, mức phạt tiền có thể lên tới 3 tỷ đồng và bị đình chỉ hoạt động có thời hạn.

Theo TS. Luật sư Đặng Văn Cường, việc xử lý các vụ án xâm phạm quyền tác giả trên môi trường internet hiện nay gặp nhiều khó khăn do hoạt động sao chép, chỉnh sửa và phát tán nội dung diễn ra rất nhanh, trong khi quá trình thu thập chứng cứ điện tử, xác định thiệt hại hay doanh thu thu lợi bất hợp pháp không hề đơn giản.

Nhiều chuyên gia cho rằng, cùng với chế tài pháp luật, việc ứng dụng các công nghệ nhận diện nội dung số, đối sánh dữ liệu, watermark hay hệ thống Content ID sẽ đóng vai trò quan trọng trong phát hiện và kiểm soát vi phạm bản quyền trên môi trường Internet. Đây cũng là xu hướng đang được nhiều nền tảng số lớn trên thế giới áp dụng nhằm bảo vệ quyền của chủ sở hữu nội dung số.

Trước áp lực vi phạm gia tăng trên môi trường Internet, trong thời gian qua, Cục Bản quyền tác giả đã triển khai nhiều giải pháp nhằm xử lý vi phạm bản quyền trên internet như tăng cường rà soát, tiếp nhận phản ánh và phối hợp với các cơ quan chức năng, doanh nghiệp công nghệ, chủ thể quyền để phát hiện, yêu cầu gỡ bỏ hoặc xử lý các website vi phạm theo quy định.

Đồng thời, Cục cũng phối hợp với lực lượng công an, thanh tra văn hóa, cơ quan thông tin truyền thông và các nhà cung cấp dịch vụ trung gian nhằm xử lý các hành vi vi phạm nghiêm trọng, thu lợi bất chính quy mô lớn.

Theo giới chuyên gia, cùng với việc hoàn thiện pháp luật, việc nâng cao nhận thức xã hội về quyền sở hữu trí tuệ trong môi trường số cũng là yêu cầu quan trọng. Khi tâm lý “dùng miễn phí” vẫn còn phổ biến trên internet, áp lực bảo vệ quyền tác giả sẽ tiếp tục gia tăng đối với cơ quan quản lý và chủ thể quyền.

TS. Luật sư Đặng Văn Cường cho rằng, các vụ án vừa bị khởi tố sẽ là bài học cảnh báo đối với nhiều tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực giải trí, sản xuất nội dung số, vận hành nền tảng mạng xã hội hay các kênh YouTube có khai thác nội dung âm nhạc.

“Những hành vi vi phạm trước đây diễn ra khá nhiều, nhưng đến nay rõ ràng cần phải xử lý nghiêm để bảo đảm môi trường lành mạnh, văn minh và bảo vệ quyền của chủ sở hữu quyền tác giả”, TS. Luật sư Đặng Văn Cường nhấn mạnh.

Trong môi trường số, nơi một tác phẩm có thể bị sao chép và phát tán chỉ trong vài phút, khoảng trống thực thi quyền tác giả cũng có thể nhanh chóng trở thành khoảng trống bảo vệ người sáng tạo./.