Khoa học dữ liệu và một số vấn đề an ninh thông tin trong giai đoạn mới
Khoa học dữ liệu đang mở ra nhiều cơ hội mới cho phát triển kinh tế - xã hội, đổi mới quản trị, nâng cao chất lượng đào tạo, nghiên cứu khoa học và ứng dụng công nghệ trong nhiều lĩnh vực nhưng cũng đặt ra những vấn đề về an toàn dữ liệu, bảo mật thông tin.
Từ nguồn tài nguyên quan trọng của nền kinh tế số
Tại Hội thảo khoa học cấp Quốc gia với chủ đề “Khoa học dữ liệu và một số vấn đề an ninh thông tin trong giai đoạn mới - Data Science and Emerging Information Security Challenges in the New Era” ngày 12/6, PGS. TS. Vũ Đình Ngọ, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học (ĐH) Điện lực cho biết, trong giai đoạn hiện nay, khoa học dữ liệu đang mở ra nhiều cơ hội mới cho phát triển kinh tế - xã hội, đổi mới quản trị, nâng cao chất lượng đào tạo, nghiên cứu khoa học và ứng dụng công nghệ trong nhiều lĩnh vực.
Cùng với đó, PGS. TS. Vũ Đình Ngọ cũng cho rằng các vấn đề về an toàn dữ liệu, bảo mật thông tin, phòng chống tội phạm công nghệ cao và bảo vệ hạ tầng số cũng đặt ra những yêu cầu ngày càng cấp thiết.
Trường ĐH Điện lực là cơ sở giáo dục ĐH định hướng nghiên cứu ứng dụng đa ngành về lĩnh vực về công nghệ kỹ thuật và kinh tế, trong đó ưu tiên lĩnh vực năng lượng; cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao và các giải pháp đổi mới sáng tạo (ĐMST) phục vụ tăng trưởng và hội nhập, góp phần xây dựng đất nước công nghiệp theo hướng hiện đại.
Hội thảo được Học viện Cảnh sát Nhân dân và Trường ĐH Điện lực phối hợp tổ chức với gần 200 đại biểu tham dự, là diễn đàn học thuật trao đổi các xu hướng mới trong lĩnh vực khoa học dữ liệu gắn với yêu cầu bảo đảm an ninh thông tin trong bối cảnh chuyển đổi số (CĐS) sâu rộng hiện nay.
Đồng tình với quan điểm trên, Đại tá PGS. TS. Nguyễn Đăng Sáu, Phó Giám đốc Học viện Cảnh sát Nhân dân cho rằng, trong bối cảnh dữ liệu đang trở thành nguồn tài nguyên quan trọng của nền kinh tế số, hội thảo tập trung phân tích, nhận diện những thách thức mới liên quan đến bảo mật dữ liệu, bảo vệ quyền riêng tư, phòng, chống tội phạm công nghệ cao cũng như các nguy cơ an ninh phi truyền thống đang tác động ngày càng sâu rộng đến đời sống kinh tế - xã hội.
Phó Giám đốc Học viện Cảnh sát Nhân dân Nguyễn Đăng Sáu nhấn mạnh, khoa học dữ liệu và an ninh thông tin là "chìa khóa" chiến lược trong CĐS và cải cách hành chính không chỉ của lực lượng công an mà là toàn xã hội, đòi hỏi sự bảo mật nghiêm ngặt và hành lang pháp lý đồng bộ.
Quán triệt định hướng của Đảng về việc xác định khoa học, công nghệ, ĐMST và CĐS là những động lực quan trọng đối với sự phát triển đất nước, đồng thời nhận thức rõ vai trò ngày càng lớn của dữ liệu trong nền kinh tế số và xã hội số, Trường ĐH Điện lực và Học viện Cảnh sát Nhân dân đã tìm thấy nhiều điểm tương đồng về trách nhiệm xã hội, định hướng đào tạo và nghiên cứu khoa học.
Đến việc đảm bảo an ninh trong bối cảnh mới
Chia sẻ vấn đề về quản trị rủi ro dữ liệu trong CĐS quốc gia và những vấn đề đặt ra đối với quản lý nhàn nước ở Việt Nam, Đại tá TS. Nguyễn Văn Căn cho rằng, trong giai đoạn đầu của CĐS, dữ liệu thường được ví như “dầu mỏ mới” của nền kinh tế số.
Trong bối cảnh hiện nay, Việt Nam đang đẩy mạnh triển khai áp dụng các luật như: Luật Dữ liệu, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân và Luật Trí tuệ nhân tạo (AI) thì cơ chế phát sinh rủi ro dữ liệu cần nhìn nhận theo 3 nhóm đối tượng được tác động tích hợp giữa: khoa học dữ liệu, AI và quản trị công nghệ.
Trong giai đoạn đầu của CĐS, dữ liệu thường được ví như “dầu mỏ mới” của nền kinh tế số. Tuy nhiên, trong giai đoạn hiện nay, dữ liệu ngày càng bộc lộ một bản chất phức tạp hơn là phương tiện tạo lợi thế cạnh tranh trong các doanh nghiệp (DN) và khi thiếu sự quản lý phù hợp, dữ liệu lại là nguồn gốc của các rủi ro hệ thống ở cá nhân, DN.
Rủi ro dữ liệu có thể được hiểu là khả năng phát sinh tổn thất đối với cá nhân, tổ chức hoặc quốc gia do dữ liệu bị truy cập trái phép, sai lệch, thất thoát, lạm dụng hoặc khai thác không đúng mục đích trong toàn bộ vòng đời dữ liệu.
Đại tá TS. Nguyễn Văn Căn cho rằng, trong kỷ nguyên số, dữ liệu đã vượt xa vai trò của một tài nguyên phục vụ tính toán hay quản trị đơn thuần. Khi kết hợp với AI, nền tảng số và hạ tầng kết nối, dữ liệu trở thành động lực tạo ra giá trị kinh tế - xã hội to lớn, đồng thời cũng đặt ra những thách thức mới.
Để hội nhập và phát triển, Đại tá TS. Nguyễn Văn Căn nhấn mạnh: "Cần xây dựng một kiến trúc quản trị dữ liệu vừa có pháp lý, vừa có năng lực công nghệ bảo vệ vừa đáp ứng các yêu cầu của xã hội".
Chỉ khi dữ liệu được đặt trong một hệ thống quản trị toàn diện như vậy, sức mạnh của dữ liệu mới thực sự được huy động cho phát triển, thay vì trở thành nguồn gốc của rủi ro hệ thống. Đây chính là yêu cầu cốt lõi đối với quản lý nhà nước về dữ liệu trong kỷ nguyên số, đồng thời là minh chứng cho quyết tâm của Việt Nam trong việc kiến tạo một xã hội số an toàn, minh bạch và bền vững.
Nhận định về sự phát triển của khoa học dữ liệu, PGS. TS. Đinh Văn Châu, Hiệu trưởng Trường ĐH Điện lực cho biết, trong kỷ nguyên thông tin, dữ liệu không còn chỉ là đầu vào cho phân tích và ĐMST, mà ngày càng trở thành một công cụ quyền lực có thể bị khai thác như một dạng “vũ khí mềm” trong cạnh tranh địa chính trị, thao túng nhận thức xã hội, tấn công mạng, giám sát quy mô lớn và kiểm soát hành vi số.
Vì vậy, theo PGS. TS. Đinh Văn Châu, khái niệm “dữ liệu là vũ khí” cần được hiểu như một thực tại chính sách và an ninh, chứ không chỉ là một cảnh báo mang tính tu từ.
Để đáp ứng yêu cầu phát triển trong tình hình mới, PGS. TS. Đinh Văn Châu cho rằng:
Đầu tiên là cần nâng cao năng lực hiểu biết số và năng lực kiểm chứng thông tin cho người dùng, bởi cá nhân chính là tuyến phòng thủ đầu tiên trước các cuộc tấn công dựa trên dữ liệu.
Thứ hai, đầu tư vào hạ tầng dữ liệu sạch, an toàn và có khả năng kiểm toán, trong đó dữ liệu phải được phân loại theo mức độ chiến lược và mức độ nhạy cảm.
Thứ ba, chuyển an toàn thông tin từ bảo vệ hệ thống sang bảo vệ dữ liệu làm trung tâm.
Thứ tư, xây dựng đội ngũ chuyên gia “song tịch” - giỏi cả khoa học dữ liệu lẫn an toàn thông tin - để làm chủ đồng thời cả lưỡi gươm và lá chắn của kỷ nguyên số./.
