Khi công nghệ trở thành cầu nối gìn giữ văn hóa Pa Kô
Từ tư liệu dân gian đến ngôn ngữ, một đảng viên trẻ người Pa Kô đang sử dụng công nghệ số và AI để đưa văn hóa truyền thống đến gần hơn với thế hệ trẻ.
Trong bối cảnh mạng xã hội và các hình thức giải trí hiện đại ngày càng tác động mạnh đến đời sống của thanh thiếu niên, bảo tồn văn hóa truyền thống đặt ra bài toán không chỉ là lưu giữ mà còn phải tìm được cách truyền tải phù hợp với thế hệ mới.
Tại xã Lìa, tỉnh Quảng Trị, anh Hồ Tu Pông Ngởi, một đảng viên trẻ người Pa Kô đã tìm ra lời giải bằng cách kết hợp tư liệu văn hóa với công nghệ số, đồ họa và trí tuệ nhân tạo (AI).
Biến tư liệu văn hóa thành sản phẩm số
Niềm yêu thích công nghệ và nghệ thuật thị giác đến với anh Hồ Tu Pông Ngởi từ khi còn trẻ.
Sinh ra trong một gia đình có hoàn cảnh khó khăn tại vùng biên giới, sau khi tốt nghiệp ngành sư phạm, anh trở về địa phương và bắt đầu ghi lại đời sống, phong tục của đồng bào Pa Kô, Vân Kiều tại các bản làng phía tây nam tỉnh Quảng Trị.
Những phim ngắn về sức khỏe, môi trường và đời sống cộng đồng được đưa đến các thôn, bản để trình chiếu, góp phần truyền tải những kiến thức thiết thực đến người dân.
Từ kinh nghiệm đó, anh tiếp tục tìm cách ứng dụng công nghệ vào bảo tồn văn hóa. Một trong những nội dung được anh chú trọng là tiếng Pa Kô, khi nhận thấy thế hệ trẻ ngày càng ít sử dụng tiếng mẹ đẻ.
Đưa tiếng Pa Kô lên môi trường số
Để có nguồn tư liệu, anh đã tìm gặp các già làng, người có uy tín để ghi chép, sưu tầm từ vựng tiếng Pa Kô và những bài hát ru truyền thống.
Sau đó, các tư liệu được chuyển hóa thành những sản phẩm trực quan hơn bằng hình ảnh, âm thanh và công nghệ AI.
Các nhân vật hoạt hình được thiết kế để minh họa những nội dung gần gũi với trẻ em như số đếm, màu sắc, lời chào hỏi và các bài hát thiếu nhi bằng tiếng Pa Kô. Những video này được chia sẻ trên trang Facebook “AKAY VEL - Con của bản làng”, tạo thêm một kênh để trẻ em và cộng đồng tiếp cận ngôn ngữ, văn hóa dân tộc trên môi trường số.
Cách làm này bước đầu được ứng dụng trong hoạt động giáo dục tại một số điểm trường mầm non, tiểu học ở khu vực huyện Hướng Hóa cũ. Các video hoạt hình, bài hát bằng tiếng Pa Kô được đưa vào giờ học và hoạt động ngoại khóa, giúp học sinh làm quen với tiếng dân tộc thông qua hình thức trực quan, sinh động.
Không chỉ tập trung vào ngôn ngữ, anh Ngởi còn ghi lại bằng hình ảnh và âm thanh nhiều giá trị văn hóa phi vật thể như nghề đan lát, dệt thổ cẩm, cách chế tác và diễn tấu các nhạc cụ truyền thống như đàn Ta-lư, khèn bè cùng những câu chuyện của các già làng.
Bên cạnh hoạt động bảo tồn văn hóa, anh Hồ Tu Pông Ngởi còn tham gia nhiều hoạt động cộng đồng. Anh xây dựng một thư viện nhỏ miễn phí tại gia đình, kết nối hỗ trợ hệ thống máy lọc nước cho người dân và Trường Mầm non xã Lìa. Năm 2015, anh thành lập nhóm “Akay Vel”, quy tụ gần 20 thanh niên tham gia tuyên truyền chủ trương, chính sách, pháp luật và các hoạt động phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương.
Câu chuyện của một đảng viên trẻ người Pa Kô cho thấy công nghệ số có thể mở thêm hướng tiếp cận trong bảo tồn văn hóa tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Khi những giá trị truyền thống được chuyển tải bằng hình thức gần gũi với thế hệ trẻ, văn hóa không chỉ được lưu giữ mà còn có thêm cơ hội tiếp tục hiện diện trong đời sống cộng đồng./.
