Khi AI tạo ra một phiên bản khác của chính chúng ta

Từ hỗ trợ diễn đạt đến "đánh bóng" hình ảnh cá nhân

Mỗi ngày, hàng triệu email, tin nhắn và bài đăng trên mạng xã hội được tạo ra hoặc chỉnh sửa bằng AI. Đối với nhiều người, đây là một bước tiến đáng kể giúp tiết kiệm thời gian, giảm áp lực diễn đạt và nâng cao hiệu quả giao tiếp.

Tuy nhiên, theo TS. James Kang, giảng viên cấp cao ngành Khoa học máy tính tại Trường Đại học RMIT Việt Nam, khi AI ngày càng tham gia sâu vào cách chúng ta giao tiếp, tác động của AI không chỉ dừng lại ở việc cải thiện câu chữ. Công nghệ này có thể đang tác động tới cách mỗi người thể hiện bản thân trong không gian số.

Nếu như trước đây AI chủ yếu được sử dụng để kiểm tra lỗi chính tả hay hoàn thiện ngữ pháp, thì ngày nay vai trò của công nghệ này đã mở rộng đáng kể.

Người dùng không chỉ nhờ AI chỉnh sửa câu chữ mà còn yêu cầu viết lại nội dung theo những phong cách khác nhau như chuyên nghiệp hơn, thân thiện hơn hoặc thuyết phục hơn. Điều đó đồng nghĩa với việc AI ngày càng góp phần định hình cách mỗi người muốn được nhìn nhận và thể hiện trước người khác trong môi trường số.

TS. James Kang đưa ra một ví dụ đơn giản: Ngày càng khó phân biệt đâu là một email được viết hoàn toàn bởi người gửi và đâu là email đã được AI chỉnh sửa. Những cách diễn đạt lịch sự, những lời mở đầu quen thuộc hay cấu trúc câu cân đối xuất hiện với tần suất ngày càng cao trong các tương tác trực tuyến.

Trong ngắn hạn, sự thay đổi này có thể mang lại nhiều lợi ích và ít tạo ra khác biệt đáng kể. Tuy nhiên, về lâu dài, nếu phần lớn hoạt động giao tiếp đều được AI tối ưu hóa theo những khuôn mẫu tương tự, không gian số có nguy cơ trở thành nơi các cá nhân dần thể hiện những phiên bản na ná nhau của chính mình.

Khoảng cách giữa con người thật và con người trên môi trường số

Theo TS. James Kang, vấn đề không nằm ở việc AI giúp giao tiếp tốt hơn. Điều đáng suy ngẫm là khoảng cách có thể xuất hiện giữa con người thật và hình ảnh được thể hiện thông qua các công cụ AI.

Ông đưa ra ví dụ về một giảng viên thường xuyên sử dụng AI để soạn email gửi sinh viên. Các email này được viết rất chuẩn mực, khách quan và chuyên nghiệp. Tuy nhiên, ngoài đời, người đó có thể là một cá nhân giàu cảm xúc, hài hước và cởi mở. Trong trường hợp đó, những người chỉ tiếp xúc qua môi trường số có thể hình dung về một con người hoàn toàn khác so với thực tế.

Khi ngày càng nhiều tương tác được thực hiện thông qua các nội dung do AI hỗ trợ, nguy cơ xuất hiện hai phiên bản song song của mỗi cá nhân cũng trở nên rõ ràng hơn: Con người thật và con người được AI hỗ trợ thể hiện.

Đây cũng là một trong những khía cạnh ít được đề cập trong các cuộc thảo luận về AI hiện nay. Phần lớn tranh luận thường tập trung vào năng suất, hiệu quả hay độ chính xác mà công nghệ mang lại, trong khi những tác động âm thầm tới bản sắc cá nhân, tính chân thực trong giao tiếp càng khó đo lường hơn.

Giữ lại những khác biệt làm nên con người

TS. James Kang cho rằng, câu hỏi quan trọng không phải là có nên sử dụng AI hay không. Điều quan trọng hơn là AI được thiết kế và sử dụng AI như thế nào mà vẫn đảm bảo vai trò của con người trong quá trình tư duy và ra quyết định..

Theo ông, thay vì vội vàng đưa ra câu trả lời hoàn chỉnh, các hệ thống AI có thể được xây dựng theo hướng khuyến khích người dùng suy nghĩ và diễn đạt quan điểm của mình trước. AI khi đó đóng vai trò hỗ trợ hoàn thiện ý tưởng, thay vì thay thế quá trình hình thành ý tưởng.

Quan điểm này đặc biệt có ý nghĩa trong giáo dục, nơi mục tiêu không chỉ là tìm ra đáp án đúng mà còn là rèn luyện khả năng suy nghĩ độc lập, đặt câu hỏi và hình thành quan điểm cá nhân. Học sinh, sinh viên không chỉ cần học cách sử dụng AI mà còn cần biết khi nào không nên dùng AI. Mục tiêu của giáo dục không phải là đưa ra câu trả lời nhanh nhất, mà là nuôi dưỡng tư duy độc lập, sáng tạo và bản lĩnh cá nhân.

TS. James Kang nhấn mạnh, sự đa dạng trong cách suy nghĩ, cảm nhận và thể hiện bản thân chính là yếu tố tạo nên bản sắc của mỗi cá nhân. Trong bối cảnh AI ngày càng đi sâu vào đời sống hằng ngày, thách thức không chỉ là làm sao sử dụng công nghệ hiệu quả hơn, mà còn là giữ gìn những dấu ấn riêng của mỗi cá nhân./.