Truyền thông

Khai thác dữ liệu hộ nghèo, hộ cận nghèo để giảm giấy tờ khi làm thủ tục

BL • 22/11/2026 17:11

Từ ngày 15/12/2026, Quyết định số 4255/QĐ-BNNMT có hiệu lực, cho phép khai thác dữ liệu hộ nghèo, hộ cận nghèo để thay thế giấy tờ tương ứng trong hồ sơ thủ tục hành chính. Để người dân thực sự bớt giấy tờ, dữ liệu cần được cập nhật đầy đủ, kết nối thông suốt và có cách xử lý rõ ràng khi chưa tra cứu được thông tin.

Khi thực hiện thủ tục hành chính có yêu cầu chứng minh tình trạng hộ nghèo, hộ cận nghèo, người dân cần cung cấp thông tin về kết quả công nhận của cơ quan có thẩm quyền và thời hạn hiệu lực của kết quả đó.

Nếu những thông tin này đã có trong cơ sở dữ liệu và được cơ quan giải quyết thủ tục khai thác trực tiếp, người dân có thể giảm việc chuẩn bị, nộp giấy tờ chứng minh. Điều kiện để thực hiện là hệ thống phải tra cứu chính xác và cung cấp dữ liệu phù hợp với yêu cầu của từng hồ sơ.

Quyết định số 4255/QĐ-BNNMT ngày 11/11/2026 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường tạo cơ sở cho việc khai thác này. Theo Quyết định, dữ liệu hộ nghèo, hộ cận nghèo trong Cơ sở dữ liệu lĩnh vực giảm nghèo đủ điều kiện được khai thác, sử dụng để thay thế giấy tờ tương ứng trong thành phần hồ sơ thủ tục hành chính.

Văn bản đồng thời hướng dẫn kỹ thuật kết nối các hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính với cơ sở dữ liệu, quy định phạm vi thông tin được chia sẻ và trách nhiệm của các đơn vị liên quan.

Thay giấy tờ bằng thông tin có thể kiểm chứng

Việc dùng dữ liệu thay giấy tờ được đặt trong khuôn khổ cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính dựa trên dữ liệu theo Nghị quyết số 66.7/2025/NQ-CP. Nguyên tắc là cơ quan tiếp nhận, giải quyết khai thác thông tin đã có trong các cơ sở dữ liệu được công bố để thay thế thành phần hồ sơ tương ứng, theo mức độ đáp ứng của cơ sở dữ liệu.

Điểm thay đổi nằm ở cách chứng minh thông tin. Thay vì chỉ xem xét giấy tờ do người dân nộp, cơ quan giải quyết có thể đối chiếu dữ liệu từ nguồn quản lý có thẩm quyền. Để làm được điều đó, biểu mẫu, hướng dẫn và thao tác xử lý hồ sơ cần được điều chỉnh đồng bộ. Nếu hệ thống đã có dữ liệu phù hợp nhưng người nộp vẫn phải tải lên một giấy xác nhận có cùng nội dung, mục tiêu giảm giấy tờ sẽ khó đạt được.

Cũng cần hiểu đúng phạm vi của sự thay thế. Quyết định công bố dữ liệu không có nghĩa là bỏ toàn bộ thành phần hồ sơ, thay đổi điều kiện hưởng chính sách hay tự động công nhận quyền lợi. Cơ quan giải quyết vẫn phải xem xét những yêu cầu khác của thủ tục theo quy định. Dữ liệu hộ nghèo, hộ cận nghèo được sử dụng để chứng minh nội dung tương ứng mà trước đây cần thể hiện bằng giấy tờ.

Với người dân, thông tin hướng dẫn cần trả lời được những câu hỏi cụ thể: giấy tờ nào có thể được thay bằng dữ liệu, trường hợp nào còn cần bổ sung và liên hệ đâu khi thông tin chưa chính xác. Khi các nội dung này được công khai, thống nhất tại nơi tiếp nhận và trên hệ thống trực tuyến, người làm thủ tục mới có cơ sở chuẩn bị hồ sơ phù hợp.

448-202611181447131(1).png
Dùng dữ liệu hộ nghèo, hộ cận nghèo để giảm giấy tờ trong hồ sơ. Ảnh minh họa.

Tra cứu đúng người, đúng thời điểm

Phụ lục của Quyết định số 4255/QĐ-BNNMT hướng dẫn hai dịch vụ khai thác dữ liệu theo số định danh cá nhân: xác thực tình trạng thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo; và lấy thông tin về hộ gia đình, thành viên hộ cùng kết quả công nhận. Mỗi yêu cầu tra cứu gắn với mã thủ tục hành chính được chấp thuận khai thác và mã hồ sơ đang giải quyết.

Thông tin được chia sẻ bao gồm dữ liệu về hộ gia đình, thành viên hộ và căn cứ công nhận tình trạng hộ nghèo, hộ cận nghèo. Trong đó có năm rà soát, phiên bản chuẩn nghèo áp dụng, số và ngày quyết định công nhận, cơ quan ban hành, thời hạn hiệu lực và loại biến động. Trường “ngày tham chiếu” cho phép xác định tình trạng hộ tại thời điểm cần tra cứu.

Các thông tin này giúp cơ quan giải quyết kiểm tra dữ liệu phù hợp với yêu cầu của từng hồ sơ. Tình trạng hộ có thể thay đổi qua các kỳ rà soát, nên kết quả công nhận ở thời điểm hiện tại chưa chắc phản ánh tình trạng tại thời điểm thủ tục yêu cầu xác định. Vì vậy, việc tra cứu cần đồng thời bảo đảm đúng người, đúng thời điểm và đúng căn cứ công nhận.

Chẳng hạn, nếu hồ sơ yêu cầu xác định tình trạng hộ tại một ngày cụ thể, người xử lý cần đối chiếu kết quả công nhận có hiệu lực vào ngày đó. Kết quả tra cứu cung cấp căn cứ chứng minh tình trạng hộ; việc đáp ứng các điều kiện hưởng chính sách vẫn được xem xét theo quy định của từng thủ tục.

Để việc tra cứu chính xác, cơ quan quản lý dữ liệu cần cập nhật kịp thời các thay đổi về thành viên, kết quả công nhận và thời hạn hiệu lực. Dữ liệu dù được nhập đầy đủ ban đầu vẫn có thể không còn phản ánh đúng thực tế nếu những biến động sau đó chưa được ghi nhận. Bởi vậy, cập nhật và kiểm tra dữ liệu phải được thực hiện thường xuyên trong suốt quá trình khai thác, sử dụng.

Giải quyết hồ sơ gắn với cập nhật dữ liệu

Khi không khai thác được thông tin do cơ sở dữ liệu chưa có dữ liệu, cơ quan giải quyết thực hiện theo pháp luật về thủ tục hành chính, đồng thời thông báo cho UBND cấp xã nơi hộ gia đình cư trú để kiểm tra, cập nhật, hiệu chỉnh. Việc chưa tìm thấy thông tin trên hệ thống chưa đủ để kết luận người dân không thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo.

Theo Nghị quyết số 66.7/2025/NQ-CP, khi không khai thác được thông tin hoặc dữ liệu thiếu, không chính xác, cơ quan giải quyết yêu cầu bổ sung thành phần hồ sơ theo quy định và hướng dẫn cập nhật, điều chỉnh thông tin. Nội dung hướng dẫn cần rõ ràng, giúp người dân biết giấy tờ cần bổ sung và đầu mối liên hệ.

Việc giải quyết hồ sơ cần đi cùng khắc phục thiếu sót của dữ liệu nguồn. Nếu chỉ yêu cầu nộp giấy tờ mà không cập nhật thông tin, vướng mắc có thể lặp lại ở lần làm thủ tục sau. Vì vậy, cần theo dõi cả kết quả xử lý hồ sơ và việc điều chỉnh dữ liệu, bảo đảm thông tin đã xác minh có thể tiếp tục được khai thác trong phạm vi được phép.

Chia sẻ đúng phạm vi, rõ trách nhiệm

Dữ liệu hộ nghèo, hộ cận nghèo phải được chia sẻ đúng mục đích giải quyết thủ tục hành chính, tuân thủ quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân và bảo mật thông tin. Hệ thống kết nối phải đáp ứng yêu cầu an toàn thông tin tối thiểu cấp độ 3 và các điều kiện kiểm tra, đánh giá theo hướng dẫn.

Văn phòng Điều phối Trung ương Chương trình mục tiêu quốc gia chịu trách nhiệm quản lý, bảo đảm chất lượng dữ liệu và xác định phạm vi khai thác theo từng thủ tục. Cục Chuyển đổi số xây dựng, vận hành dịch vụ chia sẻ, bảo đảm an toàn thông tin, giám sát và lưu nhật ký truy cập. Quyền tra cứu cần phù hợp với nhiệm vụ của từng tài khoản; hoạt động khai thác phải được ghi nhận để phục vụ kiểm tra.

Trước ngày Quyết định có hiệu lực, 15/12/2026, các đơn vị cần rà soát khả năng kết nối và thống nhất cách xử lý khi dữ liệu đầy đủ, còn thiếu hoặc sai lệch. Hiệu quả triển khai cần được đánh giá bằng những kết quả cụ thể: giảm giấy tờ người dân phải nộp, khai thác thông tin thuận tiện và cập nhật kịp thời các sai lệch. Đó là cách đưa dữ liệu vào phục vụ người dân thiết thực hơn./.

Tài liệu tham khảo

[1] Bộ Nông nghiệp và Môi trường (2026), Quyết định số 4255/QĐ-BNNMT ngày 11/11/2026 về việc công bố và hướng dẫn kết nối để khai thác, sử dụng dữ liệu thông tin về hộ nghèo, hộ cận nghèo thay thế thành phần hồ sơ trong giải quyết thủ tục hành chính.

[2] Chính phủ (2025), Nghị quyết số 66.7/2025/NQ-CP ngày 15/11/2025 quy định cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính dựa trên dữ liệu.

[3] Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Gia Lai (2026), “Hướng dẫn khai thác dữ liệu thay thế thành phần hồ sơ trong giải quyết thủ tục hành chính lĩnh vực Giảm nghèo, đăng ngày 15/11/2026”, https://snnmt.gialai.gov.vn/vi/news/cai-cach-hanh-chinh/huong-dan-khai-thac-du-lieu-thay-the-thanh-phan-ho-so-trong-giai-quyet-thu-tuc-hanh-chinh-linh-vuc-giam-ngheo-670.html, truy cập ngày 18/11/2026.

Nổi bật
    Mới nhất
    Khai thác dữ liệu hộ nghèo, hộ cận nghèo để giảm giấy tờ khi làm thủ tục