Khai thác chỉ số PII để thiết kế chính sách thúc đẩy đổi mới sáng tạo tại Hải Phòng

Từ công cụ xếp hạng đến “la bàn” chính sách

Chiều 4/2, Sở Khoa học và Công nghệ (KH&CN) thành phố Hải Phòng tổ chức Hội nghị tư vấn tuyển chọn nhiệm vụ KH&CN “Nghiên cứu sử dụng Bộ chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương (PII) và đề xuất các giải pháp phối hợp chính sách thúc đẩy đổi mới sáng tạo, góp phần phát triển kinh tế - xã hội thành phố Hải Phòng”.

Hội nghị do Phó Giám đốc Sở KH&CN Phạm Thị Sen Quỳnh chủ trì, với sự tham gia của các nhà khoa học, chuyên gia quản lý và đại diện các cơ quan liên quan.

Đơn vị đăng ký chủ trì thực hiện nhiệm vụ là Trung tâm Hỗ trợ Đổi mới sáng tạo, Cục Đổi mới sáng tạo (Bộ KH&CN). Đây là đơn vị có nhiều kinh nghiệm trong nghiên cứu, tư vấn chính sách và triển khai các công cụ đo lường đổi mới sáng tạo ở cấp quốc gia và địa phương.

PII là bộ chỉ số do Bộ KH&CN xây dựng và triển khai chính thức trên toàn quốc từ năm 2023. Bộ chỉ số gồm 7 trụ cột với 52 chỉ tiêu thành phần, phản ánh toàn diện hiện trạng phát triển kinh tế - xã hội của các tỉnh, thành phố dựa trên nền tảng KH, CN và đổi mới sáng tạo.

Theo kết quả chấm điểm năm 2025, Hải Phòng đạt 58,09 điểm, xếp thứ 4 toàn quốc, cho thấy thành phố đang nằm trong nhóm dẫn đầu về đổi mới sáng tạo.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng, thứ hạng cao mới chỉ là “bề nổi”, điều quan trọng hơn là khai thác PII như một công cụ phân tích chiều sâu, giúp nhận diện rõ điểm mạnh, điểm yếu, dư địa cải thiện và định hướng chính sách phát triển trong trung và dài hạn.

Nghiên cứu PII để nâng cao chất lượng tăng trưởng

Mục tiêu cốt lõi của đề tài là đề xuất các giải pháp phối hợp chính sách dựa trên phân tích kết quả PII và dữ liệu kinh tế - xã hội, qua đó giúp Hải Phòng cải thiện thực chất các chỉ số thành phần, duy trì thứ hạng cao và chuyển hóa kết quả đổi mới sáng tạo thành động lực tăng trưởng kinh tế - xã hội.

Đề tài đồng thời hướng tới xây dựng cơ sở lý luận về mối quan hệ giữa khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo với phát triển kinh tế - xã hội, làm rõ vai trò của phối hợp chính sách trong thúc đẩy đổi mới sáng tạo ở cấp địa phương - một nội dung còn tương đối mới trong nghiên cứu chính sách tại Việt Nam.

Theo đại diện nhóm nghiên cứu, việc tiếp cận PII không chỉ dừng lại ở phân tích số liệu, mà cần đặt trong bối cảnh đặc thù phát triển của Hải Phòng - một trung tâm công nghiệp, logistics, cảng biển lớn của cả nước, đang hướng tới mục tiêu trở thành thành phố công nghiệp hiện đại, thông minh và bền vững.

Nhận diện mô hình phát triển dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo

Một nội dung quan trọng của đề tài là đánh giá thực trạng phát triển kinh tế - xã hội và phối hợp chính sách giai đoạn 2021 - 2025 trên địa bàn thành phố Hải Phòng và tỉnh Hải Dương trước khi sáp nhập, từ đó làm rõ những điểm tương đồng, khác biệt và bài học kinh nghiệm trong tổ chức thực hiện chính sách KH&CN và đổi mới sáng tạo.

Trên cơ sở đó, đề tài sẽ nhận dạng mô hình phát triển kinh tế - xã hội dựa trên KH&CN và đổi mới sáng tạo của Hải Phòng, đánh giá mức độ phù hợp của các chính sách hiện hành và thiết kế khung phối hợp chính sách đổi mới sáng tạo phù hợp với từng giai đoạn phát triển.

Theo các chuyên gia, PII là một bộ chỉ số rất quan trọng, nhưng giá trị lớn nhất của nó không nằm ở điểm số, mà ở khả năng giúp địa phương hiểu được cấu trúc đổi mới sáng tạo của mình đang vận hành ra sao. Nếu biết khai thác đúng, PII sẽ trở thành "la bàn" cho hoạch định chính sách, giúp địa phương ưu tiên đúng lĩnh vực, đúng thời điểm và đúng nguồn lực.

Phối hợp chính sách: “Nút thắt” của đổi mới sáng tạo địa phương

Một điểm nhấn của đề tài là phân tích phối hợp chính sách - yếu tố được xem là “nút thắt” trong thúc đẩy đổi mới sáng tạo ở nhiều địa phương. Trên thực tế, các chính sách liên quan đến KH&CN, đổi mới sáng tạo, đầu tư, giáo dục – đào tạo, công nghiệp, chuyển đổi số… thường được ban hành và thực hiện bởi nhiều sở, ngành khác nhau, dẫn đến nguy cơ chồng chéo, thiếu liên thông hoặc chưa phát huy hiệu quả tổng thể.

Đổi mới sáng tạo không thể được thúc đẩy chỉ bằng một chính sách đơn lẻ. Điều quan trọng là thiết kế được cơ chế phối hợp chính sách, trong đó KH&CN đóng vai trò nền tảng, còn các chính sách kinh tế - xã hội khác cùng đồng hành và hỗ trợ. PII chính là công cụ giúp nhìn rõ mức độ phối hợp đó đang hiệu quả hay chưa.

Theo các chuyên gia, việc nghiên cứu sâu các chỉ số thành phần trong PII sẽ giúp Hải Phòng xác định rõ những trụ cột còn dư địa cải thiện, từ đó điều chỉnh chính sách theo hướng tập trung, tránh dàn trải, đồng thời tăng cường liên kết giữa khu vực công - tư - viện nghiên cứu - trường đại học.

Không chỉ hướng tới nâng cao thứ hạng PII, đề tài còn đặt mục tiêu góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững cho Hải Phòng trong bối cảnh mới. Đổi mới sáng tạo được xem là chìa khóa để nâng cao năng suất lao động, giá trị gia tăng của các ngành kinh tế chủ lực, đồng thời giải quyết các vấn đề xã hội như việc làm, môi trường, chất lượng sống đô thị.

Theo Phó Giám đốc Sở KH&CN Hải Phòng Phạm Thị Sen Quỳnh, việc triển khai đề tài có ý nghĩa thiết thực trong công tác quản lý nhà nước: “Chúng tôi kỳ vọng kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để thành phố xây dựng và điều chỉnh các chính sách thúc đẩy đổi mới sáng tạo một cách bài bản, có trọng tâm, góp phần hiện thực hóa các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của Hải Phòng trong giai đoạn tới”.

Hoàn thiện đề tài để triển khai hiệu quả

Qua đánh giá năng lực nghiên cứu và điều kiện thực hiện, Hội đồng tư vấn đã thống nhất thông qua nhiệm vụ, đồng thời đề nghị nhóm nghiên cứu tiếp tục chỉnh sửa, bổ sung thuyết minh theo hướng: Rà soát mục tiêu, mốc thời gian và nội dung nhiệm vụ; điều chỉnh tổng quan nghiên cứu sát với vấn đề đặt ra; làm rõ khung tiêu chí đánh giá; bổ sung khảo sát thực tế và cơ sở lý luận; hoàn thiện dự toán chi tiết; làm rõ sản phẩm khoa học dự kiến và bổ sung các cơ quan phối hợp.

Sau khi hoàn thiện các nội dung theo góp ý, Sở KH&CN sẽ tổ chức thẩm định và trình Ủy ban nhân dân thành phố phê duyệt, làm cơ sở triển khai thực hiện trong thời gian tới.

Việc nghiên cứu sử dụng Bộ chỉ số PII gắn với thiết kế chính sách thúc đẩy đổi mới sáng tạo được kỳ vọng sẽ tạo ra nền tảng khoa học cho công tác hoạch định chính sách của Hải Phòng, giúp thành phố không chỉ duy trì vị thế trong nhóm dẫn đầu cả nước về đổi mới sáng tạo, mà còn chuyển hóa các kết quả đó thành động lực phát triển kinh tế - xã hội thực chất, bền vững và bao trùm.

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa các địa phương, cách tiếp cận dựa trên dữ liệu, chỉ số và phân tích khoa học như PII được xem là hướng đi tất yếu, giúp Hải Phòng chủ động hơn trong chiến lược phát triển, sẵn sàng nắm bắt cơ hội của kỷ nguyên kinh tế tri thức và đổi mới sáng tạo./.