Hợp tác giáo dục, khoa học và thanh niên là ưu tiên giữa Việt Nam và Liên bang Nga

Ngày 22/5/2026, tại Trường Đại học (ĐH) Giao thông Vận tải, Hội nghị Hiệu trưởng các trường ĐH Việt Nam - Liên bang Nga lần thứ ba đã chính thức khai mạc, với sự sự tham gia của lãnh đạo 68 trường ĐH Việt Nam và 62 trường ĐH Liên bang Nga.

Hội nghị là sự kiện trọng tâm nằm trong khuôn khổ Năm Khoa học và Giáo dục Việt Nam - Liên bang Nga 2026.

Hội nghị có sự tham dự trực tuyến của Phó Thủ tướng Liên bang Nga Chernyshenko Dmitry Nikolaevich, các đại biểu thuộc Bộ Khoa học và Giáo dục ĐH Liên bang Nga; Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) Hoàng Minh Sơn, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) Lê Xuân Định, GS. TS. Trần Hồng Thái, Chủ tịch Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam cùng đại diện các bộ, ban, ngành Trung ương.

Định hướng chiến lược và tầm nhìn hợp tác

Phát biểu tại hội nghị, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc nhấn mạnh Hội nghị Hiệu trưởng các trường ĐH Việt Nam - Liên bang Nga lần thứ ba có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, là hoạt động trọng tâm của Năm hợp tác khoa học và giáo dục Việt Nam - Liên bang Nga 2026, diễn ra trong bối cảnh quan hệ hữu nghị truyền thống và đối tác chiến lược toàn diện giữa hai nước đang được thúc đẩy và phát triển mạnh mẽ.

Phó Thủ tướng Thường trực cho biết, Đảng, Nhà nước và Chính phủ Việt Nam luôn nhận thức sâu sắc, đầy đủ và thực hiện nhất quán quan điểm GD&ĐT tạo là quốc sách hàng đầu, quyết định tương lai của dân tộc. Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng xác định một trong những nhiệm vụ trọng tâm là xây dựng nền giáo dục quốc dân hiện đại, ngang tầm khu vực và thế giới theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, dân chủ hóa, xã hội hóa và hội nhập quốc tế.

Bên cạnh đó, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, đề ra những chủ trương, chính sách mạnh mẽ nhằm khai thông điểm nghẽn, tạo đột phá để phát triển, chấn hưng nền giáo dục nước nhà, hướng tới thực hiện thành công hai mục tiêu chiến lược 100 năm: Đến năm 2030 trở thành nước công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao và đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao.

Phó Thủ tướng Thường trực cho biết trong nhiều thập kỷ qua, Liên bang Nga và trước đây là Liên Xô đã hỗ trợ Việt Nam đào tạo hàng chục nghìn cán bộ khoa học kỹ thuật, chuyên gia và nhà quản lý trình độ cao. Nhiều người trong số đó đã và đang giữ vai trò quan trọng trong các cơ quan của Đảng, Nhà nước, các viện nghiên cứu, trường ĐH và doanh nghiệp, đóng góp tích cực vào sự nghiệp xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước.

Thay mặt lãnh đạo Đảng, Chính phủ và nhân dân Việt Nam, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc bày tỏ cảm ơn chân thành tới Nhà nước, Chính phủ, các trường ĐH và các nhà khoa học Nga đã dành cho Việt Nam những tình cảm và sự hỗ trợ quý báu trong suốt thời gian qua.

Theo Phó Thủ tướng Thường trực, những năm gần đây, hợp tác giữa các trường ĐH của Việt Nam và Liên bang Nga trong đào tạo, nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ phát triển mạnh mẽ.

Phó Thủ tướng Thường trực cũng cho biết, trong các cuộc trao đổi, tiếp xúc giữa lãnh đạo cấp cao hai nước, các nhà lãnh đạo nhiều lần khẳng định cần tiếp tục đẩy mạnh hợp tác GD&ĐT, nhất là trong những lĩnh vực Liên bang Nga có thế mạnh và Việt Nam có nhu cầu như quốc phòng, an ninh, văn hóa, nghệ thuật hàn lâm, thể dục thể thao, các ngành khoa học cơ bản và năng lượng hạt nhân.

Phát biểu trực tuyến tại Hội nghị, Phó Thủ tướng Liên bang Nga Chernyshenko Dmitry Nikolaevich khẳng định hợp tác giáo dục, khoa học và thanh niên luôn là ưu tiên mang tính truyền thống. Hiện nay, có hơn 500 thỏa thuận hợp tác đang được triển khai giữa các trường ĐH và tổ chức khoa học hai nước.

Về các trọng tâm hợp tác trong thời gian tới, Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Liên bang Nga tại Việt Nam Bezdetko Gennady Stepanovich cho biết, các hướng ưu tiên sẽ bao gồm: đào tạo cán bộ trình độ cao, kết nối khoa học - kỹ thuật, triển khai đổi mới sáng tạo (ĐMST), hợp tác trong khoa học cơ bản, công nghệ mới và công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI), năng lượng, nghiên cứu biển, văn hóa và nghệ thuật.

GS. TS. Trần Hồng Thái, Chủ tịch Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam, nhận định, trong bối cảnh công nghệ thay đổi với tốc độ nhanh và sự trỗi dậy của AI, khoảng cách từ nghiên cứu cơ bản đến ứng dụng đang ngày càng được rút ngắn.

Theo đó, ĐH phải trở thành nơi kiến tạo tri thức mới, hình thành năng lực giải mã công nghệ và bồi dưỡng các thế hệ nhà khoa học có bản lĩnh khởi nghiệp, hình thành các doanh nghiệp KH&CN (spin-off) ngay từ giảng đường.

Trung tâm Pushkin: Không gian kết nối văn hóa và tri thức

Theo Thứ trưởng Bộ Khoa học và Giáo dục ĐH Liên bang Nga Konstantin Ilyich Mogilevsky, Trung tâm Pushkin được định hướng trở thành một không gian tương tác văn hóa, giáo dục hiện đại, điểm thu hút các tài năng trẻ, và đặc biệt được xây dựng trên nguyên tắc bình đẳng, tôn trọng lẫn nhau cùng chung trách nhiệm.

Sáu trụ cột hành động cho giai đoạn mới

Đã có gần 50 văn bản hợp tác mới được ký kết ngay trong khuôn khổ Hội nghị. Nhằm đưa các biên bản ghi nhớ này vào thực tiễn sâu rộng, Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Hoàng Minh Sơn đề xuất 6 trọng tâm thảo luận và hành động cho các hiệu trưởng:

Một là, thành lập các trung tâm ĐMST và nghiên cứu chung trong các lĩnh vực mũi nhọn như AI, bán dẫn, công nghệ số, hạ tầng giao thông thông minh và khoa học sức khỏe.

Hai là, xây dựng cơ chế chuyển giao công nghệ hai chiều, đưa kết quả nghiên cứu của Nga ứng dụng tại Việt Nam và ngược lại.

Ba là, tăng cường hiệu quả trao đổi giảng viên và sinh viên thông qua các chương trình học bổng theo diện hiệp định.

Bốn là, hình thành các nhóm nghiên cứu quốc tế xuất sắc, đồng hướng dẫn nghiên cứu sinh và chủ động kết nối với doanh nghiệp để thúc đẩy tinh thần khởi nghiệp.

Năm là, thúc đẩy quốc tế hóa giáo dục ĐH, phát triển các cơ sở liên kết đào tạo và phân hiệu ĐH xuyên biên giới.

Sáu là, khai thác tối đa công nghệ và chuyển đổi số để mở rộng không gian học tập linh hoạt, học tập suốt đời.

Hội nghị Hiệu trưởng các trường ĐH Việt Nam - Liên bang Nga lần thứ ba không chỉ đánh dấu bước phát triển mới trong quan hệ giáo dục giữa hai quốc gia mà còn mở ra những kỳ vọng lớn về việc hợp tác làm chủ các công nghệ lõi, chuyển dịch từ mô hình ĐH truyền thống sang ĐH ĐMST./.