Hiệu quả của vắc-xin và kháng thể đơn dòng RSV
Các chương trình tiêm chủng và sử dụng kháng thể đơn dòng trong phòng ngừa virus hợp bào hô hấp (RSV) giúp giảm tới 80% tỷ lệ nhập viện và biến chứng nguy hiểm tại nhiều quốc gia.

RSV và nguy cơ đối với sức khỏe cộng đồng
RSV là tác nhân gây nhiễm trùng đường hô hấp phổ biến, có thể ảnh hưởng từ mũi, họng đến phổi. Bệnh thường biểu hiện với các triệu chứng tương tự cảm lạnh, cúm hoặc COVID-19 nên khó nhận biết nếu chỉ dựa vào dấu hiệu lâm sàng. Các triệu chứng ban đầu thường gặp gồm chảy nước mũi, đau họng, đau đầu, mệt mỏi và sốt. Khi virus gây nhiễm trùng đường hô hấp dưới, người bệnh có thể bị ho, khó thở, thở nhanh, co thắt phế quản và thở khò khè.
RSV đặc biệt nguy hiểm đối với những nhóm dễ bị tổn thương, trong đó có trẻ sơ sinh và người cao tuổi. Ở trẻ nhỏ, nhiễm trùng đường hô hấp dưới do RSV (RSV-LRTI) trong giai đoạn đầu đời có thể để lại những ảnh hưởng lâu dài đối với hệ hô hấp. Trẻ có thể phải tái nhập viện nhiều lần do các bệnh đường hô hấp trong năm đầu đời, bị khò khè tái diễn, mắc hen phế quản hoặc suy giảm sức khỏe phổi kéo dài. Trong khi đó, ở người cao tuổi, nhiễm RSV có thể làm trầm trọng thêm các bệnh mạn tính sẵn có, đặc biệt là bệnh tim và phổi.
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), mỗi năm RSV khiến khoảng 3,6 triệu trẻ em dưới 5 tuổi phải nhập viện và gây tử vong cho khoảng 100.000 trẻ. Đáng chú ý, 97% số ca tử vong xảy ra tại các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình.
Nguy cơ do RSV ở người cao tuổi cũng đáng lưu ý, song chưa được giới chuyên môn và cộng đồng đánh giá đầy đủ. Do hoạt động xét nghiệm trước đây còn hạn chế, hiện chưa có số liệu thống kê toàn cầu về số người trưởng thành tử vong do virus này. Tuy nhiên, các dữ liệu tại một số quốc gia cho thấy tỷ lệ nhập viện và tử vong do RSV tăng theo tuổi ở nhóm trên 60 tuổi, đặc biệt ở những người mắc bệnh tim hoặc phổi mạn tính. Tại Mỹ, Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) ước tính, trong mỗi mùa đông của hai năm gần đây, RSV khiến khoảng 10.000 - 25.000 người tử vong, chủ yếu là người cao tuổi.
Nhiều biện pháp dự phòng phát huy hiệu quả
Trong những năm gần đây, các biện pháp phòng ngừa RSV đã có bước tiến đáng kể. Năm 2022, các cơ quan quản lý châu Âu phê duyệt nirsevimab, một loại kháng thể đơn dòng có tác dụng kéo dài nhằm phòng ngừa RSV. Kể từ đó, thêm một loại kháng thể và ba loại vắc-xin đã được phát triển để sử dụng cho người trưởng thành, trong đó có một loại dành cho phụ nữ mang thai.

Buddy Creech, bác sĩ nhi khoa tại Đại học Vanderbilt ở Nashville, bang Tennessee (Mỹ), đánh giá sự phát triển này là đáng kinh ngạc khi thế giới chuyển từ chỗ chưa có biện pháp phòng ngừa RSV sang có nhiều lựa chọn bảo vệ khác nhau. Đến nay, hàng chục quốc gia tại châu Âu, châu Á, Bắc Mỹ và Nam Mỹ đã triển khai các chương trình tiêm chủng phòng RSV với những hình thức khác nhau.
Đan Mạch là một trong những quốc gia triển khai chương trình tiêm chủng phòng RSV cho phụ nữ mang thai trên phạm vi toàn quốc từ ngày 1/10/2025. Kháng thể do cơ thể người mẹ tạo ra sau tiêm vắc-xin có thể truyền qua nhau thai, giúp bảo vệ trẻ trong khoảng 6 tháng đầu đời - giai đoạn có nguy cơ mắc bệnh cao nhất. Đối với trẻ sơ sinh có nguy cơ cao mắc bệnh nặng, bao gồm trẻ sinh non có mẹ chưa được tiêm vắc-xin, biện pháp tiêm kháng thể đơn dòng được áp dụng để tăng cường bảo vệ.

Hiệu quả của chương trình nhanh chóng được ghi nhận qua dữ liệu thực tế. Caroline Klint Johannesen, nhà nghiên cứu vắc-xin tại Bệnh viện Nordsjællands (Đan Mạch), cho biết số trẻ sơ sinh phải nhập viện do RSV đã giảm mạnh sau khi các biện pháp dự phòng được triển khai.
Khi phân tích hồ sơ y tế tại Đan Mạch về đợt dịch mùa đông năm trước, một đồng nghiệp của bà Johannesen đã nhận xét: “Có điều gì đó với dữ liệu. Số người nhập viện do virus hợp bào hô hấp (RSV) quá ít”. Theo bà, đây là dấu hiệu cho thấy các biện pháp tiêm chủng đang phát huy hiệu quả.
Hiệu quả được ghi nhận tại nhiều quốc gia
Hiện nay, các nhà nghiên cứu tiếp tục thu thập dữ liệu nhằm đánh giá hiệu quả và tính an toàn của các biện pháp phòng ngừa RSV.
TS. Ting Shi, nhà dịch tễ học tại Đại học Edinburgh (Vương quốc Anh), cho biết ba nhóm biện pháp gồm sử dụng kháng thể đơn dòng, tiêm vắc-xin cho phụ nữ mang thai và tiêm vắc-xin cho người cao tuổi có khả năng bảo vệ 70 - 80% trước RSV. Nghiên cứu cũng chưa ghi nhận những quan ngại mới về tính an toàn của các biện pháp này. Bà đánh giá đây là kết quả đáng khích lệ.
Dữ liệu bước đầu từ các chương trình tiêm chủng cấp quốc gia ở Anh và khu vực cũng cho thấy hiệu quả tích cực. Tại Scotland, trong mùa dịch 2024 - 2025, khi vắc-xin phòng RSV lần đầu được đưa vào sử dụng, chương trình mới chỉ áp dụng cho nhóm người từ 75-79 tuổi. Số ca nhập viện do RSV giảm đáng kể ở nhóm tuổi này.

Tại Argentina, sau khi triển khai chương trình tiêm vắc-xin phòng RSV bắt buộc cho phụ nữ mang thai, số trẻ sơ sinh nhập viện tại thủ đô Buenos Aires giảm 34%, theo ông Mauricio Caballero, bác sĩ nhi khoa tại Đại học Quốc gia San Martín (Buenos Aires). Trong khi đó, tại Chile, nơi trẻ sơ sinh được tiêm kháng thể đơn dòng, các nhà nghiên cứu ước tính số ca nhập viện do RSV đã giảm 77%.
Ngoài ra, sử dụng kháng thể đơn dòng cho trẻ sơ sinh có thể bảo vệ những trường hợp không được hưởng lợi từ việc tiêm vắc-xin cho người mẹ, chẳng hạn trẻ sinh non hoặc trẻ có mẹ không tiêm vắc-xin do tâm lý e ngại.
Dù các biện pháp dự phòng đã cho thấy hiệu quả, mở rộng khả năng tiếp cận tại các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình vẫn là vấn đề cấp thiết. Đây cũng là mục tiêu mà Liên minh Toàn cầu về vắc-xin và tiêm chủng (GAVI) đang thúc đẩy./.
