Gỡ vướng cơ chế, tăng tốc giải ngân cho khoa học công nghệ

Hội nghị được tổ chức trực tiếp tại trụ sở Chính phủ và kết nối trực tuyến với 10 địa phương, với sự tham dự của lãnh đạo cac bộ, ngành và cơ quan Trung ương.

Tỷ lệ giải ngân thấp hơn mặt bằng chung

Phát biểu tại hội nghị, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng cho biết hội nghị tập trung đánh giá tình hình phân bổ, triển khai và giải ngân vốn đầu tư công cho lĩnh vực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (KH&CN, ĐMST và CĐS); đồng thời rà soát những khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện.

Theo báo cáo của Bộ Tài chính, đến nay tỷ lệ giải ngân của lĩnh vực này mới đạt khoảng 14,78%, thấp hơn đáng kể so với mức bình quân chung cả nước khoảng 21,2% trong 5 tháng đầu năm 2026.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh, tiến độ giải ngân chậm cho thấy vẫn còn nhiều nút thắt cả về cơ chế, chính sách lẫn khâu tổ chức thực hiện ở các bộ, ngành, địa phương. Vì vậy, các cơ quan cần thẳng thắn nhìn nhận nguyên nhân, xác định rõ trách nhiệm và đề xuất giải pháp cụ thể để tháo gỡ.

“Mục tiêu là trong tháng 6/2026 phải cơ bản giải quyết xong các khó khăn, vướng mắc để từ sau tháng 6 tiến độ giải ngân đạt kết quả cao hơn”, Phó Thủ tướng nêu rõ.

Tổng nguồn vốn năm 2026 hơn 103 nghìn tỷ đồng

Bộ trưởng Bộ KH&CN Vũ Hải Quân cho biết, trong giai đoạn 2025 - 2026, Bộ tập trung hoàn thiện hành lang pháp lý để triển khai các chủ trương tại Nghị quyết 57-NQ/TW, tạo cơ sở cho việc đăng ký, phân bổ và giải ngân vốn trong lĩnh vực KH&CN, ĐMST và CĐS.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân cũng cho biết, kinh phí còn lại từ nguồn bổ sung năm 2025, chuyển nguồn sang năm 2026 là trên 8.421 tỷ đồng. Tổng nguồn kinh phí năm 2026 là trên 103.441 tỷ đồng, bao gồm trên 73.441 tỷ đồng do Bộ tổng hợp và 30.000 tỷ đồng chi có tính chất KH&CN, ĐMST và CĐS ở các lĩnh vực khác do Bộ Tài chính tổng hợp.

Bộ KH&CN đã có văn bản gửi các bộ, ngành và địa phương hướng dẫn việc triển khai kế hoạch KHCN, ĐMST và CĐS năm 2026 khoảng trên 51.868 tỷ đồng. Kinh phí còn lại chưa giao kế hoạch trong năm là 20.355,016 tỷ đồng, trong đó chi thường xuyên trên 2.198 tỷ đồng, chi đầu tư trên 18.156 tỷ đồng.

Bên cạnh đó, Bộ KH&CN đã bố trí 998,3 tỷ đồng cho 22/46 nền tảng số, hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính cho các bộ, cơ quan Trung ương đã đăng ký; tổng hợp và bố trí 2.478,6 tỷ đồng cho 35/52 cơ sở dữ liệu đã đăng ký… Đến nay, Bộ KH&CN đã phối hợp với Bộ Tài chính bố trí đủ cho các bộ, ngành, địa phương có nhu cầu kinh phí và hồ sơ hợp lệ.

Về tình hình giải ngân, tính đến 12/5, tổng số đã giải ngân là trên 7.945 tỷ đồng, đạt 14,78% so với kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Trong đó, vốn ngân sách Trung ương trên 4.063 tỷ đồng, đạt 14,8% kế hoạch Thủ tướng giao, vốn ngân sách địa phương trên 3.882 tỷ đồng, đạt 14,75% kế hoạch Thủ tướng giao.

Không để tình trạng “có vốn nhưng không giải ngân được”

Kết luận hội nghị, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng khẳng định KH&CN, ĐMST và CĐS là động lực tăng trưởng mới của đất nước, đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị.

Phó Thủ tướng ghi nhận một số địa phương như Hà Nội và TP. HCM có kết quả giải ngân tích cực. Tuy nhiên, nhiều đơn vị vẫn giải ngân rất chậm, thậm chí có nơi chưa giải ngân được vốn.

Theo Phó Thủ tướng, các bộ, ngành và địa phương phải xác định giải ngân vốn cho KH&CN, ĐMST và CĐS là nhiệm vụ trọng tâm, cấp bách không chỉ trong năm 2026 mà cả giai đoạn tiếp theo. Trong bối cảnh lĩnh vực này được ưu tiên bố trí nguồn lực lớn, tương đương khoảng 2% ngân sách nhà nước, việc để vốn chậm giải ngân là không thể chấp nhận.

Chính phủ đặt mục tiêu phấn đấu giải ngân 100% kế hoạch vốn năm 2026. Bộ, ngành hoặc địa phương không hoàn thành sẽ phải chịu trách nhiệm trước Thủ tướng Chính phủ.

Phó Thủ tướng cũng yêu cầu các cơ quan thực hiện chế độ báo cáo tiến độ hằng tháng; rà soát toàn bộ danh mục dự án để ưu tiên cho các nhiệm vụ có tính chiến lược, khả năng tạo đột phá và hiệu quả lan tỏa cao.

Ưu tiên công nghệ chiến lược và hạ tầng nghiên cứu

Phó Thủ tướng nhấn mạnh, thời gian tới cần tập trung nguồn lực cho các dự án về cơ sở dữ liệu quốc gia, nền tảng số dùng chung, trí tuệ nhân tạo (AI) và các công nghệ chiến lược - những lĩnh vực đang triển khai chậm dù đã được bố trí vốn.

Về hoàn thiện thể chế, Phó Thủ tướng giao Bộ KH&CN, Bộ Tài chính, Bộ Tư pháp phối hợp tập trung tháo gỡ toàn bộ khó khăn, vướng mắc về cơ chế, chính sách, thủ tục đầu tư, tài chính trong tháng 6/2026. Các bộ khẩn trương sửa đổi, bổ sung các nghị định, thông tư còn bất cập liên quan đến đầu tư, phân bổ, thanh quyết toán và giải ngân vốn cho lĩnh vực KH&CN, ĐMST và CĐS.

Phó Thủ tướng yêu cầu tiếp tục rà soát, hoàn thiện hành lang pháp lý cho việc triển khai các nhiệm vụ KH&CN, ĐMST và CĐS ở các cấp. Bộ KH&CN cần phối hợp với các cơ quan liên quan rà soát toàn bộ danh mục nhiệm vụ KH&CN cấp quốc gia cũng như các quy định liên quan đến ngân sách, đầu tư để kịp thời tháo gỡ bất cập cho địa phương trong quá trình triển khai.

Phó Thủ tướng giao Bộ KH&CN chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính và Bộ Tư pháp tổng hợp toàn bộ các kiến nghị, vướng mắc của bộ, ngành, địa phương sau hội nghị để xây dựng phương án tháo gỡ.

"Mục tiêu là trong tháng 6/2026 phải cơ bản giải quyết xong các khó khăn, vướng mắc để từ sau tháng 6 trở đi tiến độ giải ngân của lĩnh vực KH&CN, ĐMST và CĐS đạt kết quả cao hơn", Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh.

Về định hướng đầu tư thời gian tới, Phó Thủ tướng yêu cầu tập trung ưu tiên hai nhóm nhiệm vụ lớn.

Thứ nhất là hoàn thiện, nâng cấp hệ thống phòng thí nghiệm quốc gia nhằm tạo nền tảng cho hoạt động nghiên cứu khoa học bởi muốn phát triển nghiên cứu khoa học thì phải có hệ thống phòng thí nghiệm hiện đại, đồng bộ.

Thứ hai là tập trung nguồn lực cho các nhiệm vụ và sản phẩm công nghệ chiến lược. Phó Thủ tướng nhấn mạnh, Chính phủ đã lựa chọn khoảng 20 nhiệm vụ công nghệ chiến lược giao cho 10 bộ, ngành triển khai và yêu cầu phải sớm tạo ra sản phẩm cụ thể, hiệu quả rõ rệt ngay trong năm 2026./.