Đưa chính sách công nhận chủ thể khởi nghiệp sáng tạo vào thực tiễn

Gỡ vướng từ thực tiễn công nhận chủ thể

Tại Hội thảo “Phổ biến chính sách và hướng dẫn thực hiện quy định về công nhận chủ thể hệ sinh thái KNST tại địa phương”, do Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp công nghệ, Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) phối hợp với Sở KH&CN TP. Hồ Chí Minh (TP.HCM) tổ chức ngày 11/11/2026 tại TP.HCM, ông Trần Xuân Đích, Phó Cục trưởng Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp công nghệ cho biết, hệ sinh thái KNST Việt Nam hiện xếp thứ 50 toàn cầu và thứ 5 tại Đông Nam Á (theo đánh giá của tổ chức StartupBlink năm 2025). Kết quả này cho thấy những chuyển biến tích cực, đồng thời đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện công tác quản lý và hỗ trợ hệ sinh thái.

Theo ông Trần Xuân Đích, việc công nhận các chủ thể KNST có ý nghĩa quan trọng trong chuẩn hóa, đồng bộ dữ liệu và định vị các thành phần của hệ sinh thái. Qua đó, chính sách hỗ trợ và nguồn lực đầu tư có thể được phân bổ đúng đối tượng, góp phần thúc đẩy DN khởi nghiệp phát triển và hạn chế rủi ro pháp lý.

Ông Từ Minh Hiệu, Quyền Trưởng phòng KNST, Cục Khởi nghiệp và DN công nghệ cho biết, Nghị định 268/2025/NĐ-CP quy định 5 nhóm chủ thể KNST, gồm: trung tâm đổi mới sáng tạo (ĐMST), trung tâm hỗ trợ KNST các cấp; doanh nghiệp KNST; cá nhân, nhóm cá nhân KNST; chuyên gia KNST và nhà đầu tư KNST.

Một điểm đáng chú ý của nghị định là mở rộng cách tiếp cận chính sách ĐMST, không chỉ tập trung vào hoạt động nghiên cứu, mà còn chú trọng kết nối nghiên cứu với ứng dụng và thị trường. Nếu nhiệm vụ KH&CN thường hướng đến kết quả nghiên cứu, bài báo, sáng chế hoặc sản phẩm mẫu, thì nhiệm vụ ĐMST đặt trọng tâm vào khả năng đưa sản phẩm ra thị trường, ứng dụng trong sản xuất và hình thành doanh nghiệp.

Nghị định cũng thiết lập các công cụ hỗ trợ tài chính đặc thù. Trong đó, chính sách hỗ trợ lãi suất vay ở mức 50% lãi suất theo hợp đồng tín dụng, tối đa 6%/năm, với thời gian hỗ trợ không quá 5 năm. Bên cạnh đó là cơ chế phiếu hỗ trợ tài chính (voucher) nhằm giảm giá bán sản phẩm, dịch vụ mới, kích cầu thị trường và khuyến khích người dùng trải nghiệm. Mỗi nhà cung cấp được hỗ trợ tối đa 3 loại sản phẩm, dịch vụ trong năm; thời hạn sử dụng voucher tối đa 12 tháng. Các chính sách này được triển khai thông qua Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia.

Thực tiễn tại TP.HCM cho thấy, việc triển khai chính sách đã có những kết quả bước đầu, song cũng bộc lộ một số vấn đề cần tháo gỡ. Bà Nguyễn Thị Kim Liên, Phó Trưởng phòng Quản lý Sở hữu trí tuệ và ĐMST, Sở KH&CN TP.HCM cho biết, Thành phố hiện đứng thứ 98 trong Top 100 hệ sinh thái KNST toàn cầu theo bảng xếp hạng StartupBlink 2026. Trên địa bàn ghi nhận 134 doanh nghiệp có hoạt động KNST, ĐMST và 35 cơ sở ươm tạo.

Về thủ tục công nhận, UBND TP.HCM đã ban hành Quyết định số 1586/QĐ-UBND ngày 18/3/2026, ủy quyền cho Giám đốc Sở KH&CN thực hiện một số nhiệm vụ thuộc thẩm quyền của UBND Thành phố trong lĩnh vực KH&CN. Trên cơ sở đó, Sở ban hành Quyết định số 1102/QĐ-SKHCN về quy chế phối hợp nội bộ, góp phần rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ công nhận còn 15 ngày làm việc.

Tính đến ngày 10/11/2026, Sở KH&CN TP.HCM đã tiếp nhận 11 lượt hồ sơ của 10 chủ thể. Trong đó, Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo TP.HCM (SIHUB) được cấp Giấy công nhận Trung tâm Hỗ trợ KNST cấp tỉnh vào tháng 9/2026.

Tuy nhiên, quá trình thực hiện cho thấy một số tiêu chí chưa thật sự phù hợp với đặc thù hoạt động của các chủ thể. Đối với doanh nghiệp mới thành lập, chưa có doanh thu, việc chứng minh khả năng tăng trưởng gặp nhiều khó khăn. Doanh nghiệp hoạt động đa ngành cũng khó bóc tách doanh thu từ dự án KNST để làm căn cứ áp dụng chính sách ưu đãi thuế.

Một vướng mắc khác là mẫu giấy công nhận doanh nghiệp KNST chưa thể hiện cụ thể tên dự án hoặc sản phẩm được công nhận, gây khó khăn khi xác định thu nhập từ hoạt động được hưởng ưu đãi và phối hợp giữa cơ quan quản lý với cơ quan thuế. Việc xác minh tài liệu của các tổ chức đồng hành, hỗ trợ doanh nghiệp, cũng chưa có quy chuẩn chung, nhất là trường hợp quỹ đầu tư hoặc trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp ký cam kết đồng hành nhưng chưa được cấp giấy công nhận.

Đáng chú ý, một số trung tâm, cơ sở ươm tạo thuộc viện nghiên cứu, trường đại học có hoạt động hỗ trợ khởi nghiệp, nhưng chưa có tư cách pháp nhân độc lập. Việc hoàn thiện thủ tục pháp lý, đăng ký con dấu có thể phát sinh thêm yêu cầu về đăng ký tổ chức KH&CN, làm tăng độ phức tạp của hồ sơ.

Từ những bất cập này, Sở KH&CN TP.HCM kiến nghị xây dựng tiêu chí công nhận thống nhất, quy trình giải quyết minh bạch và cơ chế hỗ trợ dựa trên hiệu quả đầu ra thực tế của doanh nghiệp.

Ở góc độ tổ chức hỗ trợ, bà Đặng Thị Luận, Giám đốc SIHUB cho rằng, giai đoạn tiếp theo cần chú trọng tăng cường liên kết vùng, thúc đẩy hợp tác quốc tế và xây dựng giải pháp kết nối, chuẩn hóa dữ liệu dùng chung giữa Trung ương và địa phương.

Trong khi đó, bà Nguyễn Nhã Quyên, Giám đốc Vận hành Startup Vietnam Foundation (SVF), cho biết tổ chức hoạt động theo mô hình phi lợi nhuận, hỗ trợ chuyên sâu cho hơn 200 doanh nghiệp và hơn 15.000 chủ doanh nghiệp mỗi năm. Với những tổ chức cung cấp dịch vụ miễn phí, nguồn lực hoạt động chủ yếu đến từ tài trợ và đối tác đồng hành, việc đáp ứng tiêu chí doanh thu dịch vụ KH&CN có thể gặp khó khăn.

Bà Quyên đề xuất cần phân định rõ nhóm đối tượng hỗ trợ, thiết kế chương trình phù hợp với từng giai đoạn phát triển của DN. Đồng thời, nghiên cứu chuyển từ phương thức quản lý nặng về tiền kiểm sang tăng cường hậu kiểm, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các tổ chức hỗ trợ và doanh nghiệp tiếp cận chính sách.

Chuẩn hóa dữ liệu, xây dựng hệ sinh thái liên kết đến năm 2035

Bên cạnh việc tháo gỡ vướng mắc trong công nhận chủ thể, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung và nâng cao năng lực kết nối, được xác định là những nội dung quan trọng trong định hướng phát triển hệ sinh thái KNST quốc gia.

Theo ông Phạm Duy, Trung tâm Hỗ trợ KNST quốc gia (NSSC), Việt Nam hiện có khoảng 4.000 doanh nghiệp KNST, 962 doanh nghiệp KH&CN, 197 tổ chức hỗ trợ và khoảng 55.000 lao động tại 34 tỉnh, thành phố.

Để hình thành bức tranh tổng thể về hệ sinh thái, nền tảng cơ sở dữ liệu quốc gia về các chủ thể KNST đang được vận hành thử nghiệm. Tính đến tháng 9/2026, hệ thống đã nạp 12.293 bản ghi doanh nghiệp, trong đó có 926 doanh nghiệp KH&CN. 34 tỉnh, thành phố đã hoàn thành chuẩn hóa dữ liệu Master Data, đạt 72,5% tiến độ nhiệm vụ.

Nền tảng định hướng tích hợp 3 nhóm dữ liệu cốt lõi gồm doanh nghiệp, nhà đầu tư và chuyên gia/mentor, phục vụ cơ chế ghép nối thông minh (Intelligent Matching). Qua đó, startup có thể được kết nối với nhà đầu tư phù hợp theo từng giai đoạn phát triển, chuyên gia kỹ thuật hoặc chương trình ươm tạo tương ứng.

Về định hướng giai đoạn tiếp theo, ông Từ Minh Hiệu cho biết, Đề án “Hỗ trợ hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo quốc gia đến năm 2035” được xây dựng trên cơ sở kế thừa kết quả của Đề án 844, đồng thời triển khai Chiến lược quốc gia về KNST theo Nghị quyết 86/NQ-CP của Chính phủ ban hành năm 2026.

Khác với cách tiếp cận tập trung vào hỗ trợ trực tiếp từng doanh nghiệp, Đề án giai đoạn 2026-2035 hướng đến nâng cao năng lực và hiệu quả vận hành của toàn hệ sinh thái. Trong đó, Nhà nước đóng vai trò kiến tạo năng lực nền tảng, kết nối nguồn lực; khu vực tư nhân và các chủ thể tham gia đảm nhận vai trò vận hành, phát triển các hoạt động của hệ sinh thái.

Đề án dự kiến tập trung vào 7 hợp phần chiến lược: quản trị và điều phối dữ liệu hệ sinh thái; phát triển mạng lưới kết nối nguồn lực; nâng cao năng lực các tổ chức trung gian; khai thác hạ tầng mềm và tài sản công; tổ chức các diễn đàn, hoạt động kết nối quy mô vùng, quốc gia và quốc tế; thúc đẩy hội nhập quốc tế; phát triển văn hóa và kho tri thức KNST.

Đáng chú ý, Đề án được định hướng phân định rõ phạm vi với các chương trình hỗ trợ trực tiếp startup, tránh trùng lặp với những hoạt động tài trợ, ươm tạo, thử nghiệm sản phẩm và tăng tốc khởi nghiệp đã thuộc phạm vi Chương trình 3789/QĐ-BKHCN.

Theo ông Trần Xuân Đích, các ý kiến, đề xuất từ địa phương và tổ chức hỗ trợ sẽ được Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp công nghệ tiếp thu, phục vụ quá trình rà soát, hoàn thiện Nghị định 268/2025/NĐ-CP và xây dựng Đề án, bảo đảm chính sách sát thực tiễn, đồng bộ và tạo điều kiện để các nguồn lực trong hệ sinh thái được kết nối, phát huy hiệu quả./.