Doanh thu KH&CN hơn 464.000 tỷ đồng và áp lực đối với công tác quản lý
Con số hơn 464.000 tỷ đồng doanh thu KH&CN có thể xem là tín hiệu tích cực, nhưng đồng thời cũng là áp lực đối với công tác quản lý.
Tại họp báo thường kỳ tháng 1/2026, Bộ KH&CN đã công bố một số chỉ tiêu đáng chú ý về hoạt động KH&CN trong thời gian qua, trong đó nổi bật là doanh thu khoa học và công nghệ ước đạt hơn 464.000 tỷ đồng, đóng góp khoảng 124.000 tỷ đồng vào GDP.
Những con số này cho thấy KH&CN không còn là lĩnh vực thuần nghiên cứu, mà đang tham gia ngày càng rõ nét vào hoạt động kinh tế.
Tuy nhiên, điều đáng lưu ý không chỉ là quy mô doanh thu mà là chất lượng tăng trưởng của KH&CN. Doanh thu đến từ đâu, phản ánh điều gì về trình độ công nghệ, năng lực đổi mới sáng tạo và khả năng tạo giá trị gia tăng của nền kinh tế, vẫn là những câu hỏi cần được nhìn nhận thận trọng.
Quy mô thị trường KH&CN đã mở rộng
Việc doanh thu KH&CN vượt mốc 464.000 tỷ đồng trước hết cho thấy quy mô thị trường KH&CN đã được mở rộng đáng kể. KH&CN không còn bó hẹp trong các viện nghiên cứu, phòng thí nghiệm, mà đã gắn với hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và quản lý nhà nước.
Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra sâu rộng, nhiều hoạt động ứng dụng công nghệ, chuyển giao công nghệ, dịch vụ KH&CN đã trở thành một phần của chuỗi giá trị kinh tế. Điều này phản ánh sự dịch chuyển tích cực, khi KH&CN từng bước tham gia trực tiếp vào quá trình tạo ra của cải, thay vì chỉ dừng ở vai trò hỗ trợ gián tiếp.
Ở góc độ quản lý, con số doanh thu cũng cho thấy thị trường KH&CN đang hình thành rõ nét hơn, với sự tham gia của nhiều chủ thể, từ doanh nghiệp KH&CN, doanh nghiệp công nghệ số đến các tổ chức nghiên cứu có hoạt động chuyển giao, thương mại hóa kết quả nghiên cứu.
Tuy nhiên, vấn đề đặt ra ở đây là doanh thu tăng nhanh nhưng cấu trúc tăng trưởng ra sao. Nếu phần lớn doanh thu đến từ các dịch vụ công nghệ có hàm lượng tri thức thấp, hoặc từ hoạt động ứng dụng công nghệ nhập khẩu, thì giá trị gia tăng thực sự của KH&CN đối với nền kinh tế vẫn còn là câu hỏi cần tiếp tục làm rõ.
Chất lượng tăng trưởng và vai trò dẫn dắt của KH&CN
Từ con số doanh thu được công bố, câu hỏi quan trọng hơn là KH&CN đã thực sự trở thành động lực tăng trưởng hay chưa. Động lực ở đây không chỉ được đo bằng quy mô doanh thu, mà còn bằng khả năng nâng cao năng suất, tạo ra công nghệ lõi, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và gia tăng sức cạnh tranh của nền kinh tế.
Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ KH&CN Bùi Hoàng Phương nhấn mạnh: “KH&CN cần được đặt vào việc giải quyết những bài toán thực tiễn của phát triển kinh tế - xã hội, thay vì chỉ dừng lại ở các kết quả nghiên cứu mang tính hàn lâm”.
Quan điểm này cho thấy định hướng của cơ quan quản lý không chỉ là gia tăng quy mô hoạt động KH&CN mà là nâng cao chất lượng và hiệu quả của các hoạt động đó.
Trong bối cảnh này, việc đánh giá chất lượng tăng trưởng của KH&CN cần được đặt trong mối quan hệ với các yếu tố như: Mức độ tham gia của doanh nghiệp vào hoạt động nghiên cứu và đổi mới sáng tạo; khả năng thương mại hóa kết quả nghiên cứu trong nước; và vai trò của KH&CN trong nâng cao năng suất lao động.
Nếu KH&CN chỉ đóng vai trò hỗ trợ kỹ thuật, chưa tạo ra sự thay đổi căn bản về công nghệ và mô hình sản xuất, thì dù doanh thu tăng, tác động lan tỏa đối với nền kinh tế vẫn còn hạn chế.
Ngược lại, nếu KH&CN tham gia sâu vào quá trình đổi mới công nghệ, hình thành các sản phẩm, dịch vụ có hàm lượng tri thức cao, thì con số doanh thu sẽ phản ánh một chất lượng tăng trưởng thực chất hơn.
Từ góc độ chính sách, con số hơn 464.000 tỷ đồng doanh thu KH&CN có thể xem là tín hiệu tích cực, nhưng đồng thời cũng là áp lực đối với công tác quản lý.
Áp lực ở chỗ, KH&CN cần tiếp tục được định hướng để không chỉ “tăng về lượng”, mà còn “tăng về chất”, phù hợp với mục tiêu đưa KHCN&ĐMST trở thành động lực then chốt của tăng trưởng kinh tế.
Đặt con số vào bối cảnh chính sách phát triển KH&CN
Nhìn rộng hơn, con số doanh thu KH&CN cần được đặt trong bối cảnh chính sách phát triển KH&CN mà Việt Nam đang theo đuổi. Khi KH&CN được xác định là động lực tăng trưởng, vấn đề không chỉ nằm ở quy mô doanh thu mà ở chất lượng tăng trưởng và khả năng tạo giá trị gia tăng cho nền kinh tế.
Do đó, câu hỏi đặt ra không chỉ là doanh thu KH&CN đạt bao nhiêu mà là doanh thu đó có phản ánh đúng vai trò dẫn dắt của KH&CN trong nền kinh tế hay không. Đây cũng là vấn đề mà cơ quan quản lý, cộng đồng khoa học và doanh nghiệp cần cùng nhìn nhận, để điều chỉnh chính sách, cơ chế và nguồn lực đầu tư cho phù hợp./.
