Dịch vụ công tốt không chỉ đúng quy trình

Kết quả khảo sát trên phạm vi toàn quốc với gần 5.000 người dân cùng các nghiên cứu điển hình tại hai tỉnh Bắc Ninh và Hưng Yên cho thấy sự ủng hộ rộng rãi của người dân và cán bộ địa phương đối với việc chuyển đổi sang mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Các kết quả nghiên cứu khẳng định mô hình mới góp phần tinh gọn bộ máy hành chính, nâng cao hiệu quả cung ứng dịch vụ công (DVC), đồng thời phản ánh những trải nghiệm thực tiễn ban đầu của người dân và đội ngũ cán bộ trong quá trình triển khai.

Đây là một số kết quả rút ra từ nghiên cứu đánh giá nhanh về cung ứng DVC trong bối cảnh chính quyền địa phương hai cấp do Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh (HCMA) phối hợp với Viện Nghiên cứu Phát triển Mekong (MDRI) thực hiện từ tháng 1 đến tháng 3/2026. Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) tại Việt Nam hỗ trợ kỹ thuật cho nghiên cứu, với nguồn tài trợ từ Bộ Ngoại giao và Thương mại Australia (DFAT), Đại sứ quán Ireland và UNDP tại Việt Nam.

Phát biểu tại tọa đàm công bố kết quả nghiên cứu ngày 12/5, PGS. TS. Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương nhấn mạnh: “Một hệ thống tốt không phải là hệ thống không bao giờ có vướng mắc, mà là hệ thống phát hiện sớm các vướng mắc, phản ứng nhanh, sửa sai kịp thời và không để người dân phải gánh chi phí vì sự thiếu đồng bộ. DVC tốt không chỉ đúng quy trình mà còn phải tạo ra kết quả ổn định, đáng tin cậy, dễ tiếp cận và mang lại sự hài lòng cho người dân”.

Nhiều tín hiệu tích cực nhưng vẫn còn khó khăn trong tiếp cận dịch vụ công

Nghiên cứu ghi nhận những thay đổi trong trải nghiệm của người dân, cán bộ và công chức sau quá trình tinh gọn bộ máy, xóa bỏ tầng nấc hành chính trung gian.

Phần lớn người tham gia khảo sát đánh giá tích cực về cải cách, tuy nhiên, cũng phản ánh không ít khó khăn trong việc tiếp cận DVC, đặc biệt tại cấp xã - nơi đang trong giai đoạn thích nghi với nhiệm vụ và thẩm quyền mới.

Bà Ramla Khalidi, Trưởng Đại diện Thường trú UNDP tại Việt Nam cho rằng, việc chuyển đổi sang mô hình chính quyền địa phương hai cấp là bước cải cách mang tầm nhìn chiến lược, thể hiện cam kết mạnh mẽ của Việt Nam trong đổi mới quản trị quốc gia.

Theo bà Ramla Khalidi, cải cách không chỉ dừng ở việc sắp xếp bộ máy mà còn hướng tới mục tiêu đưa chính quyền đến gần người dân hơn, nâng cao hiệu quả cung ứng dịch vụ ngay từ cơ sở, bảo đảm mọi người dân, đặc biệt là các nhóm yếu thế, đều được tiếp cận công bằng với các dịch vụ công thiết yếu.

Thực tế khảo sát cho thấy, với các thủ tục hành chính thuộc thẩm quyền cấp xã, nhiều người dân vẫn phải đi lại nhiều lần, tiếp xúc qua nhiều “cửa” mới hoàn thành thủ tục thay vì được giải quyết theo cơ chế “một cửa” thực chất. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về nâng cao năng lực phản hồi nhanh, tinh thần hỗ trợ và chất lượng phục vụ của đội ngũ công chức cơ sở.

Bà Gillian Bird, Đại sứ Australia tại Việt Nam nhận định, nghiên cứu đã cung cấp những góc nhìn khách quan, dựa trên bằng chứng khoa học từ trải nghiệm thực tế của người dân và cán bộ địa phương, qua đó hỗ trợ hiệu quả cho quá trình thực thi và hoàn thiện chính sách cải cách chính quyền địa phương.

Dịch vụ công trực tuyến cần lấy người dân làm trung tâm

Kết quả khảo sát về tiếp cận Cổng DVC quốc gia cho thấy gần 22% số người được hỏi đã sử dụng nền tảng này kể từ ngày 1/7/2025. Tuy nhiên, vẫn còn 27% người dùng gặp khó khăn trong quá trình sử dụng và 34% bày tỏ lo ngại về bảo mật dữ liệu cá nhân.

Những con số này cho thấy yêu cầu tiếp tục hoàn thiện DVC trực tuyến theo hướng thân thiện, dễ tiếp cận và lấy người dùng làm trung tâm trong lộ trình mở rộng DVC số.

Đáng chú ý, tính bao trùm của DVC số vẫn còn là thách thức khi chỉ có 6,4% người khuyết tật cho biết đã sử dụng Cổng DVC quốc gia kể từ khi hợp nhất 63 cổng DVC cấp tỉnh. Kết quả này cho thấy cần kết hợp linh hoạt giữa dịch vụ số và các hình thức hỗ trợ trực tiếp để bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau trong quá trình chuyển đổi số hành chính công.

Y tế, giáo dục cơ sở vẫn còn nhiều áp lực

Khảo sát cũng ghi nhận một số khó khăn trong các lĩnh vực DVC thiết yếu như y tế và giáo dục tiểu học. Nhiều người dân lựa chọn vượt tuyến lên bệnh viện công cấp tỉnh thay vì khám chữa bệnh tại trung tâm y tế khu vực hoặc trạm y tế cấp xã do lo ngại về chất lượng dịch vụ.

Trong lĩnh vực giáo dục tiểu học công lập, tình trạng quá tải lớp học và thiếu cơ sở vật chất hỗ trợ học sinh khuyết tật tiếp tục là những vấn đề nổi cộm cần sớm được tháo gỡ.

Bà Deirdre Ní Fhallúin, Đại sứ Ireland tại Việt Nam cho rằng, nâng cao hiệu quả cung ứng DVC đóng vai trò then chốt trong việc hiện thực hóa các mục tiêu phát triển chiến lược của Việt Nam. Đồng thời, việc lắng nghe tiếng nói và tăng cường sự tham gia của người dân cũng có ý nghĩa quan trọng trong xây dựng nền quản trị công minh bạch, hiệu quả và đáng tin cậy.

Cần đồng bộ cơ chế, nhân lực và hạ tầng để mô hình vận hành hiệu quả

Nghiên cứu điển hình tại Bắc Ninh và Hưng Yên cho thấy, để tối ưu hóa mô hình chính quyền địa phương hai cấp cần bảo đảm sự đồng bộ giữa cơ chế, chính sách, nguồn nhân lực, hạ tầng kỹ thuật và nguồn lực tài chính - ngân sách.

Theo các chuyên gia, việc phân cấp, phân quyền chỉ phát huy hiệu quả khi năng lực thực thi của chính quyền cơ sở được tăng cường tương xứng với thẩm quyền mới. Điều này đòi hỏi tiếp tục đơn giản hóa quy trình hành chính, nâng cao chất lượng phục vụ người dân và đầu tư mạnh hơn cho hạ tầng số.

Tại tọa đàm, các chuyên gia khuyến nghị cần kết hợp hài hòa giữa những điều chỉnh hành chính ngắn hạn với chiến lược xây dựng hệ thống quản trị công bền vững trong dài hạn. Trọng tâm là phân bổ ngân sách hợp lý, phát triển đội ngũ công chức cấp cơ sở và tiếp tục đầu tư nâng cấp hạ tầng số quốc gia cũng như địa phương nhằm đáp ứng yêu cầu cải cách trong giai đoạn mới./.