Chuyển đổi số trong hợp tác xã: Gắn “mở cửa” với “hàng rào an toàn” để phát triển bền vững

Động lực mới cho khu vực kinh tế tập thể

Những năm gần đây, khu vực kinh tế tập thể, nòng cốt là các HTX, tiếp tục khẳng định vai trò quan trọng trong nền kinh tế quốc dân. Đến năm 2025, cả nước có gần 34.900 HTX đang hoạt động, với doanh thu bình quân đạt khoảng 4,56 tỷ đồng/HTX/năm, thu nhập bình quân của người lao động đạt khoảng 63,5 triệu đồng/người/năm.

Đây là những con số cho thấy sự phát triển ổn định, đóng góp thiết thực vào tăng trưởng kinh tế, bảo đảm an sinh xã hội và phát triển nông thôn.

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng và cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, chuyển đổi số được xác định là “chìa khóa” để khu vực HTX vượt qua những hạn chế cố hữu về quy mô nhỏ, năng lực quản trị còn yếu, mức độ liên kết thấp. Việc ứng dụng công nghệ số không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh mà còn mở ra cơ hội tiếp cận thị trường rộng lớn hơn, đặc biệt là thị trường quốc tế.

Thực tế cho thấy, các công nghệ như Internet vạn vật (IoT), dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo (AI) hay blockchain đang từng bước được ứng dụng trong lĩnh vực nông nghiệp và kinh tế tập thể. Những công nghệ này cho phép tối ưu hóa quy trình sản xuất, kiểm soát chất lượng sản phẩm, truy xuất nguồn gốc và nâng cao tính minh bạch trong toàn bộ chuỗi giá trị. Nhờ đó, giá trị gia tăng của sản phẩm được cải thiện, niềm tin của người tiêu dùng được củng cố.

Đặc biệt, thương mại điện tử đã và đang trở thành kênh phân phối hiệu quả, giúp HTX kết nối trực tiếp với người tiêu dùng, giảm phụ thuộc vào khâu trung gian. Đây là bước chuyển quan trọng từ mô hình sản xuất truyền thống sang kinh tế số, tạo nền tảng để HTX tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Chuyển đổi số còn ở giai đoạn khởi đầu

Mặc dù tiềm năng là rất lớn, song thực tiễn triển khai chuyển đổi số trong khu vực HTX hiện nay vẫn còn nhiều hạn chế. Kết quả khảo sát của các cơ quan nghiên cứu cho thấy, mức độ chuyển đổi số của HTX mới đạt khoảng 29,5%, tương đương với giai đoạn “bắt đầu”. Các hoạt động như tiếp thị số, thương mại điện tử hay giao dịch trực tuyến đều ở mức thấp, chỉ đạt từ 1,18 đến 1,45 điểm trên thang đo 5 điểm.

Những con số này phản ánh một thực tế: nhiều HTX mới dừng lại ở việc “ứng dụng công nghệ” đơn lẻ, chưa thực sự tiến tới “chuyển đổi số” một cách toàn diện. Việc ứng dụng còn mang tính rời rạc, thiếu chiến lược tổng thể và chưa hình thành hệ thống quản trị dựa trên dữ liệu.

Một trong những điểm nghẽn lớn là sự thiếu hụt nguồn nhân lực có kỹ năng số. Tỷ lệ lao động được đào tạo về công nghệ thông tin trong khu vực HTX còn rất thấp, khiến việc triển khai các giải pháp công nghệ gặp nhiều khó khăn. Bên cạnh đó, hạ tầng công nghệ chưa đồng bộ, thiếu các nền tảng số phù hợp với quy mô và điều kiện của HTX cũng là rào cản đáng kể.

Đáng chú ý, khoảng cách giữa nhận thức và năng lực triển khai chuyển đổi số vẫn còn khá lớn. Trong khi nhiều HTX đã nhận thức được tầm quan trọng của chuyển đổi số, thì việc hiện thực hóa các mục tiêu này lại gặp không ít trở ngại do hạn chế về nguồn lực tài chính, nhân lực và công nghệ.

“Khoảng trống” an toàn thông tin

Một vấn đề nổi lên trong quá trình chuyển đổi số của HTX là “khoảng trống” về an toàn thông tin. Trong khi các HTX đang từng bước tham gia môi trường số, thì các biện pháp bảo đảm an ninh mạng lại chưa được quan tâm đúng mức.

Khảo sát thực tế cho thấy, phần lớn HTX chưa xây dựng quy chế bảo mật thông tin, chưa có quy trình sao lưu dữ liệu, thiếu các giải pháp bảo mật cơ bản như phân quyền truy cập, xác thực đa yếu tố hay hệ thống giám sát an ninh mạng. Điều này khiến HTX dễ trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công mạng.

Trong bối cảnh các hình thức tấn công mạng ngày càng tinh vi, từ lừa đảo trực tuyến, giả mạo đối tác đến chiếm đoạt tài khoản và đánh cắp dữ liệu, việc thiếu các “hàng rào an toàn” khiến HTX đối mặt với nhiều rủi ro. Thực tế đã ghi nhận một số trường hợp HTX bị giả mạo thương hiệu, mất quyền kiểm soát tài khoản trên các nền tảng số hoặc bị rò rỉ thông tin khách hàng. Những sự cố này không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín và niềm tin của thị trường.

Có thể thấy, việc “mở cửa” bước vào không gian số mà thiếu đi “lá chắn” an toàn chẳng khác nào đặt mình trước những nguy cơ khó lường. Đối với khu vực HTX vốn còn hạn chế về nguồn lực, những rủi ro này càng trở nên đáng lo ngại.

Đặt an toàn làm nền tảng cho chuyển đổi số

Từ thực tiễn nêu trên, yêu cầu đặt ra là phải chuyển từ tư duy “chuyển đổi số đơn thuần” sang “chuyển đổi số an toàn, bền vững”. Đây không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn là định hướng chiến lược trong phát triển khu vực kinh tế tập thể.

Trước hết, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách về chuyển đổi số trong khu vực HTX, trong đó tích hợp các tiêu chuẩn, quy định về an toàn thông tin phù hợp với đặc thù của từng lĩnh vực. Việc xây dựng các chương trình hỗ trợ riêng cho HTX, bao gồm hỗ trợ tài chính, đào tạo và tư vấn kỹ thuật, là cần thiết nhằm tạo điều kiện cho HTX tiếp cận và ứng dụng công nghệ một cách hiệu quả.

Bên cạnh đó, phát triển các nền tảng số dùng chung cho khu vực HTX là giải pháp quan trọng. Các nền tảng này cần được thiết kế theo nguyên tắc “an toàn theo mặc định”, giúp giảm chi phí đầu tư ban đầu, đồng thời nâng cao khả năng kiểm soát rủi ro. Việc kết nối các HTX vào hệ sinh thái số thống nhất sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc chia sẻ dữ liệu, mở rộng thị trường và nâng cao hiệu quả quản lý.

Một trong những yếu tố then chốt là nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Công tác đào tạo cần được đẩy mạnh, không chỉ dừng ở việc trang bị kỹ năng sử dụng công nghệ mà còn phải chú trọng đến kỹ năng bảo vệ dữ liệu, nhận diện rủi ro và ứng phó với các sự cố an ninh mạng. Đây là điều kiện tiên quyết để HTX có thể chủ động trong quá trình chuyển đổi số.

Cùng với đó, cần thúc đẩy sự tham gia của các doanh nghiệp công nghệ, các tổ chức hỗ trợ và cơ quan quản lý nhà nước trong việc hình thành hệ sinh thái chuyển đổi số cho HTX. Sự phối hợp đồng bộ giữa các bên sẽ tạo nên sức mạnh tổng hợp, giúp quá trình chuyển đổi số diễn ra hiệu quả và bền vững./.