Chuyển đổi số năm 2026: Hành động đột phá, lan tỏa kết quả

Chuyển đổi số chuyển từ nhận thức sang hành động thực chất

Trong khuôn khổ Diễn đàn Cấp cao Chuyển đổi số Việt Nam - châu Á (Vietnam - Asia DX Summit) 2026, sáng ngày 28/5 đã diễn ra Phiên Toàn thể với chủ đề "Kiến tạo các động lực mới cho tăng trưởng 2 con số" đã diễn ra trọng thể tại Hà Nội.

Trong thông điệp gửi tới Diễn đàn, ông Nguyễn Duy Ngọc, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Tổ chức Trung ương, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (KHCN, ĐMST và CĐS) nhấn mạnh sự phù hợp của chủ đề sự kiện với mục tiêu Đại hội Đảng lần thứ XIV, đồng thời khẳng định: "Thực tiễn hiện nay cho thấy, chuyển đổi số không còn là sự lựa chọn, mà là động lực phát triển. Những giải pháp công nghệ “Make in Viet Nam” đang từng bước làm thay đổi diện mạo kinh tế - xã hội của đất nước".

Ông Nguyễn Duy Ngọc đã thẳng thắn chỉ ra những điểm nghẽn và đề nghị các đại biểu tại Diễn đàn tập trung thảo luận tìm kiếm giải pháp cụ thể bao gồm: Nhận diện những điểm nghẽn khiến chất lượng dữ liệu bảo đảm tính "đúng, đủ, sạch, sống" trên quy mô quốc gia và tại các tổ chức, doanh nghiệp (DN) còn rất hạn chế; các nền tảng số phát triển còn manh mún, chưa đồng bộ, thân thiện với người dân và DN; chưa đồng bộ về thể chế cho các mô hình kinh doanh mới; hạ tầng số và hạ tầng năng lượng còn chưa đủ sẵn sàng cho làn sóng trí tuệ nhân tạo (AI) diện rộng; cùng bài toán thiếu hụt nhân lực công nghệ lõi như chịp bán dẫn, AI, an ninh mạng...”.

Đặc biệt, ông Nguyễn Duy Ngọc đã đưa ra chỉ đạo quyết liệt nhằm kiến tạo không gian số: "Lãnh đạo các địa phương, các Bộ, ngành Trung ương hãy chủ động bám sát thực tiễn, quyết liệt tháo gỡ khó khăn cho DN, tăng cường liên kết vùng để tạo không gian phát triển số. Cộng đồng DN công nghệ trong nước cần tiếp tục giữ vững ngọn lửa đam mê, tinh thần dấn thân, không ngừng ĐMST để tạo ra những sản phẩm công nghệ thực chất, đóng góp cho tăng trưởng quốc gia".

Tiếp thu tinh thần đó, Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ KH&CN Bùi Hoàng Phương khẳng định: “Nếu năm 2025 là giai đoạn “khởi động, chạy đà” thì năm 2026, Việt Nam phải chuyển ngay sang giai đoạn “tăng tốc”, với phương châm: Hành động đột phá, lan tỏa kết quả”.

Bộ KH&CN đề nghị các Bộ, ngành xác định chủ động trực tiếp nắm bắt bài toán, khó khăn vướng mắc thực tế, hàng ngày của người dân, DN, cơ quan tổ chức ở cả Trung ương và địa phương không chờ đợi người dân, DN kiến nghị, yêu cầu, không chờ đợi được "đặt hàng" mới bắt tay vào việc.

Thêm vào đó, Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương đề nghị Bộ, ngành, các DN, đặc biệt là các DN công nghệ số:

Chủ động đề xuất phương án, cách thức đột phá trong sử dụng công nghệ số để giải quyết các bài toán một cách hiệu quả, đề xuất các yêu cầu, kể các yêu cầu về thay đổi, điều chỉnh các quy trình thủ tục, quy chế hiện hành để có thể áp dụng công nghệ số giải quyết bài toán.

Trong quá trình thực hiện, hướng đến các bài toán cụ thể nhưng khi thành công, hiệu quả thì phải lan tỏa cách thức triển khai trong phạm vi rộng để tạo hiệu ứng.

Tầng nền chịu lực: Thể chế kiến tạo và 5 trụ cột bứt tốc

Tham luận tại Phiên toàn thể, ông Hoàng Hữu Hạnh, Phó Cục trưởng Cục CĐS Quốc gia, Bộ KH&CN chia sẻ: Năng suất của nền kinh tế không do ứng dụng ở lớp cao nhất quyết định mà do chất lượng của lớp nền bên dưới và tốc độ nền kinh tế hấp thụ công nghệ.

Lớp nền bao gồm: hạ tầng và dữ liệu dùng chung; thể chế kiến tạo, mở không gian cho đổi mới sáng tạo, giảm rủi ro pháp lý; và bộ máy thực thi biến thể chế thành kết quả thực tế.

Luật Chuyển đổi số đang thiết lập một "lớp nền chịu lực" vững chắc. Điểm sáng lớn nhất là "Cơ chế kép": Vừa siết kỷ cương vừa mở đòn bẩy bằng việc thiết lập "hành lang an toàn" bảo vệ những người dám đổi mới, thử nghiệm các mô hình chưa có tiền lệ.

Từ kinh nghiệm toàn cầu, bà Trần Thị Lan Hương, chuyên gia của Ngân hàng thế giới (WB) đưa ra lời cảnh báo về "bẫy công nghệ bề nổi" - khi AI hiện diện khắp nơi nhưng chưa bám rễ vào nền kinh tế thực.

Để lấp đầy khoảng trống (closing the gap) và thực hiện cú nhảy vọt, Việt Nam buộc phải xây dựng đồng bộ 5 trụ cột: (1). Kết nối và năng lượng (connectivity), (2). Năng lực tính toán (computing), (3). Ngữ cảnh và dữ liệu (context), (4). Năng lực & kỹ năng (competency), 5. AI có trách nhiệm (responsible AI).

Theo bà Hương, một số nền kinh tế không ngồi chờ cho đến khi công nghệ AI chín muồi rồi mới ứng dụng. Họ chủ động kiến tạo phần móng từ trước, khi làn sóng AI ập đến, nền móng này đóng vai trò như một bộ khuếch đại để nhân cấp giá trị của các khoản đầu tư hạ tầng đó.

Ấn Độ (India Stack DPI): Thiết lập hệ thống Hạ tầng số công cộng (Digital Public Infrastructure) đồng bộ, giúp 51% dân số tiếp cận được các dịch vụ tài chính và an sinh xã hội chỉ trong vòng 11 ngày, loại bỏ hoàn toàn tình trạng trùng lặp và gian lận.

Hàn Quốc (Data Dam): Sáng kiến "Đập dữ liệu" - quy tụ, làm sạch và mở khóa toàn bộ nguồn tài nguyên dữ liệu quốc gia để kích hoạt các nghiên cứu AI chuyên sâu, đưa thu nhập bình quân đầu người bứt phá ngoạn mục.

Singapore (National AI + Singpass): Số hóa toàn diện với 97% dịch vụ công trực tuyến, lấy mã định danh Singpass làm mỏ neo để liên thông mọi dịch vụ hành chính và thương mại.

Malaysia ("100 Go Digital"): Triển khai các gói hỗ trợ thực chất cho hơn 400.000 DN vừa và nhỏ chuyển đổi số, giúp các DN này tăng 12% khả năng chống chịu và phục hồi trước các cú sốc thị trường.

Lời giải công nghệ lõi

Từ kiến trúc dữ liệu đến DN tự hành Giải quyết bài toán phân mảnh dữ liệu của DN, ông Nguyễn Tuấn Khang, Giám đốc Dữ liệu & AI, IBM ASEAN đề xuất kiến trúc Open Lakehouse, khuyến nghị các tổ chức thay đổi tư duy: Coi dữ liệu là "sản phẩm" (data products) để giao dịch và chia sẻ liên phòng ban nhằm thiết lập "Niềm tin AI" (Trust in AI).

Khi dữ liệu đã sẵn sàng, lực lượng lao động phải lột xác, ông Nguyễn Xuân Phong, Giám đốc Chuyển đổi AI, Tập đoàn FPT giới thiệu bộ khung trưởng thành CASAN, nhấn mạnh nguyên lý: "Chuyển đổi AI thực chất là sự chuyển đổi của con người".

Minh chứng cho sức mạnh của sự chuyển đổi này, ông Lê Hồng Quang, Tổng Giám đốc Tập đoàn MISA trình diễn mô hình DN tự vận hành (Agentic Enterprise) thông qua nền tảng MISA Agentwork.

Trong mô hình này, mỗi vị trí trong DN đều có thể được hỗ trợ bởi một AI Agent có khả năng tự lập kế hoạch, xử lý tác vụ và phối hợp với các AI Agent khác để giải quyết công việc phức tạp.

Khác với mô hình vận hành truyền thống phụ thuộc vào thời gian làm việc của con người, AI Agents có thể hoạt động liên tục 24/7, không giới hạn bởi ca làm việc, cuối tuần hay ngày lễ.

Nhờ đó, DN có thể duy trì trạng thái “DN không ngủ”, tức là luôn vận hành - luôn phản hồi - luôn tạo ra giá trị.

Bên cạnh đó, khi mô hình “Human + AI” được triển khai, năng lực của mỗi nhân sự có thể tăng lên ít nhất 10 lần.

Điều này đồng nghĩa một DN chỉ có 10 người nhưng vận hành theo mô hình Agentic Enterprise hoàn toàn có thể tạo ra hiệu quả tương đương DN 100 người theo cách truyền thống.

“Nếu mô hình Agentic Enterprise được nhân rộng trên quy mô toàn nền kinh tế, Việt Nam có thể hình thành một lực lượng lao động hoàn toàn mới với năng suất gấp nhiều lần, từ đó, tạo ra lượng giá trị và của cải vật chất vượt trội. Khi đó, mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số hoàn toàn khả thi”, ông Lê Hồng Quang nhận định.

Khơi thông động lực từ địa phương và kinh tế thực đa ngành

Ông Hồ Quang Bửu, Phó Chủ tịch UBND TP. Đà Nẵng thông tin về mô hình "Hành chính công chủ động" - dùng dữ liệu để phát hiện nhu cầu và phục vụ người dân.

Đặc biệt, Đà Nẵng đang tiên phong vận hành Sàn giao dịch dữ liệu, minh chứng dữ liệu có thể sinh lời minh bạch và tạo ra nguồn thu mới từ dịch vụ AI, làm bước đệm cho một Sàn giao dịch dữ liệu quốc gia.

Trong lĩnh vực nông nghiệp, ông Nguyễn Hồng Phong, Tổng Giám đốc Tiến Nông Group khẳng định, sự sống còn của DN phụ thuộc vào khả năng ứng dụng nghiên cứu và phát triển (R&D) và số hóa để tối ưu hóa dinh dưỡng cây trồng (giúp sản lượng đạt 650.000 tấn).

Ở mảng y tế và quản trị đa ngành, bà Nguyễn Bảo Uyên, Phó Chủ tịch HĐQT Hợp Lực Group đúc kết tầm nhìn nhân văn: Sự chuyển dịch từ quản trị số sang "Doanh nghiệp thông minh" với các bản sao số (digital twins) và AI dự báo. “CĐS không chỉ là dự án công nghệ, mà phải lấy con người làm trung tâm”.

Dưới sự điều phối của ông Nguyễn Nhật Quang, Phó Chủ tịch Hiệp hội doanh nghiệp phần mềm và dịch vụ CNTT Việt Nam (VINASA), Viện trưởng viện KH&CN VINASA, Tọa đàm “Kiến tạo các động lực mới cho tăng trưởng 2 con số” với sự tham gia của lãnh đạo UBND TP. Đà Nẵng, Cục Chuyển đổi số Quốc gia, đại diện World Bank, các lãnh đạo DN như IBM, FPT và Tiến Nông Group... đã thống nhất hai thông điệp mang tính bước ngoặt:

Một là, động lực tăng trưởng mới của Việt Nam không chỉ đến từ vốn hay lao động như trước đây, mà sẽ đến từ năng suất mới được tạo ra bởi công nghệ, dữ liệu, AI và năng lực ĐMST.

Hai là, điều mà Việt Nam cần lúc này không chỉ là CĐS nhiều hơn, mà là CĐS hiệu quả hơn - tạo ra năng suất cao hơn, mô hình tăng trưởng mới và năng lực cạnh tranh mới cho quốc gia trong kỷ nguyên AI.

Đại diện đơn vị tổ chức, ông Ngô Diên Hy, Phó Chủ tịch VINASA, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn VNPT đưa ra đề xuất một số hành động cho cộng đồng DN số: “Một là dồn nguồn lực cho R&D để chiếm lĩnh các không gian phát triển mới. Phải chủ động bước vào các lĩnh vực như robotics, kinh tế tầm thấp để khai phá không gian phát triển mới. Hai là kích hoạt chiến dịch "Bình dân hóa công nghệ"".

Theo ông Ngô Diên Hy, cần đóng gói những công nghệ vĩ mô, phức tạp nhất thành những hệ sinh thái giải pháp AI "Plug & Play" tinh gọn với chi phí tối thiểu để trao chiếc "gậy phép công nghệ" này cho hàng triệu doanh nghiệp nhỏ, hộ kinh doanh cá thể"./.