Chính sách dữ liệu quốc gia của Uruguay: Kinh nghiệm và gợi mở cho Việt Nam

Uruguay là một trong những quốc gia Mỹ Latinh sớm xây dựng khuôn khổ pháp lý về dữ liệu cá nhân. Năm 2008, nước này ban hành Luật số 18.331 về bảo vệ dữ liệu cá nhân, quy định các nguyên tắc xử lý dữ liệu và quyền của chủ thể dữ liệu.

Cùng với đó, Đơn vị Quản lý và Kiểm soát dữ liệu cá nhân (URCDP) được thành lập để giám sát việc thực thi pháp luật. Năm 2012, Uruguay được Liên minh châu Âu (EU) công nhận có mức độ bảo vệ dữ liệu cá nhân tương đương, tạo thuận lợi cho hoạt động chuyển dữ liệu từ EU sang quốc gia này.

Trên nền tảng pháp lý đó, Uruguay từng bước mở rộng cách tiếp cận từ bảo vệ dữ liệu sang quản trị và khai thác dữ liệu phục vụ phát triển. Ngày 26/12/2024, Ủy ban Chiến lược khu vực công về Trí tuệ nhân tạo và Dữ liệu đã thông qua Chiến lược dữ liệu quốc gia đến năm 2030.

Quá trình xây dựng do Cơ quan Chính phủ điện tử và Xã hội thông tin (Agesic) chủ trì, với sự tham gia của đại diện các cơ quan nhà nước, khu vực tư nhân, tổ chức xã hội và cơ sở nghiên cứu, đào tạo.

Chiến lược hướng tới thúc đẩy khả năng tiếp cận và sử dụng dữ liệu một cách có chiến lược, phục vụ quá trình ra quyết định dựa trên bằng chứng, đổi mới sáng tạo, tăng trưởng kinh tế bao trùm và nâng cao chất lượng dịch vụ công.

Ba trụ cột trong chính sách dữ liệu quốc gia của Uruguay

Thứ nhất, quản trị dữ liệu. Uruguay xác định cần xây dựng khuôn khổ quản trị và quản lý dữ liệu thống nhất ở cấp quốc gia, bảo đảm các hoạt động tạo lập, tích hợp, chia sẻ, công khai và khai thác dữ liệu được thực hiện có trách nhiệm. Trọng tâm là nâng cao khả năng phối hợp giữa các cơ quan, xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể và tạo điều kiện để dữ liệu được sử dụng hiệu quả hơn.

Trong quá trình xây dựng chiến lược, các đại diện khu vực công đã đề cập đến những khó khăn trong tiếp cận và chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan. Tình trạng dữ liệu được thu thập nhưng chưa được khai thác đầy đủ cho nghiên cứu và hoạch định chính sách cũng được xem là một hạn chế.

Vì vậy, việc tăng cường liên thông giữa các hệ thống thông tin và hoàn thiện cơ chế chia sẻ dữ liệu được xác định là những vấn đề cần quan tâm. Đồng thời, hoạt động khai thác phải tuân thủ các quy định về quyền riêng tư, bảo vệ dữ liệu cá nhân và trách nhiệm của các bên liên quan.

Thứ hai, phát triển năng lực và hạ tầng dữ liệu. Chiến lược hướng tới phát triển hạ tầng, công nghệ và nguồn nhân lực phục vụ việc tạo lập, lưu trữ, xử lý và khai thác dữ liệu. Đây là nền tảng để các cơ quan nhà nước, doanh nghiệp và tổ chức nghiên cứu tiếp cận, sử dụng dữ liệu trong hoạt động chuyên môn, nghiên cứu khoa học và phát triển các sản phẩm, dịch vụ mới.

Bên cạnh mục tiêu phát triển hạ tầng, biên bản các cuộc họp của Ủy ban Chiến lược khu vực công về Trí tuệ nhân tạo và Dữ liệu cũng ghi nhận những vấn đề liên quan đến phương án đầu tư, như xây dựng hệ thống mới, thuê dịch vụ hay nâng cấp hạ tầng hiện có. Nhu cầu bảo đảm năng lực xử lý dữ liệu, phục vụ nghiên cứu và đổi mới sáng tạo cũng được đặt ra.

Đặc biệt, vấn đề chủ quyền số và mức độ phụ thuộc vào các dịch vụ điện toán đám mây bên ngoài cho thấy Uruguay cần cân nhắc đồng thời giữa khả năng tự chủ, hiệu quả đầu tư và yêu cầu bảo đảm an toàn thông tin.

Thứ ba, khai thác dữ liệu phục vụ phát triển quốc gia. Chiến lược xác định dữ liệu là nguồn lực có thể đóng góp vào phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và cải thiện chất lượng dịch vụ công. Việc khai thác dữ liệu cũng được định hướng mở rộng sang các hoạt động nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo, qua đó tạo thêm giá trị cho các lĩnh vực của nền kinh tế.

Một vấn đề được đề cập trong các cuộc họp xây dựng chiến lược là tăng cường chia sẻ và khai thác dữ liệu giữa khu vực công và khu vực tư nhân. Việc doanh nghiệp còn thận trọng khi chia sẻ dữ liệu, cũng như yêu cầu bảo vệ thông tin cá nhân khi sử dụng dữ liệu trong các lĩnh vực nhạy cảm như y tế, cho thấy cần có cơ chế phù hợp để cân bằng giữa khả năng khai thác dữ liệu và quyền riêng tư.

Theo đó, mở rộng khả năng tiếp cận và sử dụng dữ liệu cần đi đôi với việc xác định rõ mục đích, phạm vi và điều kiện chia sẻ, thay vì chỉ tập trung vào lưu trữ dữ liệu tại từng tổ chức.

Một số gợi mở đối với Việt Nam

Chiến lược dữ liệu quốc gia đến năm 2030 của Uruguay cho thấy việc phát triển dữ liệu cần được triển khai đồng bộ trên cả ba phương diện: quản trị, hạ tầng và khai thác. Từ kinh nghiệm này, Việt Nam có thể tham khảo một số vấn đề sau:

Trước hết, cần tăng cường cơ chế phối hợp và chia sẻ dữ liệu giữa các bộ, ngành, địa phương. Việc xây dựng các cơ sở dữ liệu quốc gia cần gắn với tiêu chuẩn chung, quy định về trách nhiệm cập nhật và cơ chế khai thác thống nhất. Bên cạnh đầu tư hệ thống kỹ thuật, cần xác định rõ cơ quan điều phối và trách nhiệm của các đơn vị trực tiếp quản lý dữ liệu, qua đó hạn chế tình trạng dữ liệu phân tán, thiếu đồng bộ hoặc khó tiếp cận.

Thứ hai, phát triển hạ tầng dữ liệu cần xuất phát từ nhu cầu sử dụng thực tế. Bên cạnh trung tâm dữ liệu, nền tảng lưu trữ và kết nối, cần chú trọng khả năng liên thông, năng lực xử lý và bảo đảm an toàn thông tin. Việc lựa chọn mô hình tự đầu tư, thuê dịch vụ hoặc kết hợp cần được cân nhắc trên cơ sở hiệu quả kinh tế, yêu cầu bảo mật và mục tiêu bảo đảm chủ quyền số.

Thứ ba, cần thúc đẩy khai thác dữ liệu phục vụ nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế. Dữ liệu do cơ quan nhà nước quản lý, khi đáp ứng các điều kiện pháp lý và kỹ thuật, có thể trở thành nguồn lực cho các cơ sở nghiên cứu, doanh nghiệp và tổ chức phát triển công nghệ. Đồng thời, cần nghiên cứu cơ chế chia sẻ dữ liệu giữa khu vực công và tư nhân, xác định rõ phạm vi, mục đích và trách nhiệm sử dụng nhằm khuyến khích các chủ thể tham gia.

Cuối cùng, phát triển dữ liệu cần đi đôi với nâng cao năng lực nhân lực và hoàn thiện cơ chế quản trị. Không chỉ đào tạo chuyên gia công nghệ, cần tăng cường năng lực sử dụng, phân tích và khai thác dữ liệu cho đội ngũ cán bộ quản lý, doanh nghiệp và người dân. Các quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân, quyền truy cập và trách nhiệm giải trình cũng cần được thực thi hiệu quả để tạo dựng niềm tin trong quá trình chia sẻ dữ liệu.

Kinh nghiệm của Uruguay cho thấy dữ liệu chỉ thực sự trở thành nguồn lực phát triển khi được đặt trong một hệ thống có cơ chế quản trị phù hợp, hạ tầng đủ năng lực và phương thức khai thác hiệu quả. Đây cũng là những vấn đề Việt Nam cần quan tâm nhằm triển khai Chiến lược dữ liệu quốc gia đến năm 2030, hướng tới xây dựng hệ sinh thái dữ liệu có tính kết nối, an toàn và tạo ra giá trị thiết thực cho phát triển kinh tế - xã hội./.

Tài liệu tham khảo

[1] International Network of Privacy Law Professionals (2026), “Getting to know Uruguay and its data protection framework”, https://www.inplp.com/publications/getting-to-know-uruguay-and-its-data-protection-framework truy cập 9/11/2026.

[2] Agesic (2024), Uruguay National Data Strategy 2030 (Version 1.0), https://us.laboratoriodelfuturo.net/readings/uruguay-national-data-strategy-2030-version-1-0-2024 truy cập 8/11/2026.