Châu Âu thông qua quy định mới về kỹ thuật di truyền: Tạo động lực cho đổi mới giống cây trồng

Nghị viện châu Âu (EP) vừa thông qua Quy định về cây trồng được tạo ra bằng các kỹ thuật di truyền mới (New Genomic Techniques - NGTs - NGT), mở ra khuôn khổ pháp lý mới cho hoạt động chọn tạo giống cây trồng thế hệ mới, đánh dấu một bước tiến quan trọng trong quá trình hiện đại hóa chính sách nông nghiệp của Liên minh châu Âu (EU).

Quy định mới được xem là nền tảng pháp lý quan trọng nhằm thúc đẩy ứng dụng các công nghệ chọn tạo giống tiên tiến, đặc biệt là công nghệ chỉnh sửa gen, trong phát triển nông nghiệp bền vững.

Đồng thời, quy định được kỳ vọng sẽ thúc đẩy đổi mới sáng tạo (ĐMST) trong nông nghiệp, góp phần nâng cao khả năng chống chịu của cây trồng, bảo đảm an ninh lương thực và phát triển nông nghiệp bền vững.

Đây là kết quả của nhiều năm nghiên cứu khoa học, tham vấn chính sách và đàm phán giữa Nghị viện châu Âu, Hội đồng Liên minh châu Âu (CEU) và Ủy ban châu Âu (EC). Sau gần một thập kỷ thảo luận, châu Âu đã thống nhất được cách tiếp cận mới trong quản lý cây trồng được phát triển bằng các kỹ thuật di truyền hiện đại, phù hợp hơn với những tiến bộ của khoa học công nghệ (KHCN).

Theo các nhà hoạch định chính sách, quy định mới sẽ tạo điều kiện để các thành tựu của công nghệ sinh học được ứng dụng hiệu quả hơn trong chọn tạo giống cây trồng, qua đó giúp phát triển các giống có khả năng chống chịu tốt hơn với sâu bệnh, điều kiện thời tiết cực đoan và các tác động của biến đổi khí hậu.

Đồng thời, đây cũng là giải pháp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành nông nghiệp châu Âu trong bối cảnh nhu cầu bảo đảm an ninh lương thực ngày càng gia tăng.

Là một trong những thị trường nông nghiệp có ảnh hưởng lớn trên thế giới, các quyết định chính sách của EU thường tạo tác động lan tỏa đến quá trình xây dựng khung pháp lý tại nhiều quốc gia khác. Việc thông qua quy định mới phản ánh xu hướng ngày càng rõ nét trong việc xây dựng cơ chế quản lý riêng đối với cây trồng chỉnh sửa gen trên cơ sở khoa học và đánh giá rủi ro phù hợp với đặc tính của từng sản phẩm.

Với quyết định này, châu Âu chính thức gia nhập nhóm các nền kinh tế lớn như Hoa Kỳ, Anh, Argentina, Brazil và nhiều quốc gia châu Á đã triển khai hoặc đang xây dựng cơ chế quản lý riêng cho các giống cây trồng chỉnh sửa gen.

Chuyển từ quản lý theo công nghệ sang quản lý theo đặc tính sản phẩm

Một trong những điểm đổi mới đáng chú ý nhất của quy định là thay đổi cách tiếp cận quản lý. Nếu trước đây việc đánh giá thường tập trung nhiều vào công nghệ tạo giống, thì nay trọng tâm được chuyển sang xem xét đặc tính di truyền cuối cùng của cây trồng để xác định cơ chế quản lý phù hợp.

Theo đó, cây trồng NGT được chia thành hai nhóm:

Nhóm NGT-1 gồm các cây trồng có những thay đổi di truyền tương đương với các biến đổi có thể xuất hiện trong tự nhiên hoặc đạt được thông qua các phương pháp lai tạo truyền thống. Sau khi được xác nhận đáp ứng các tiêu chí kỹ thuật, các giống cây này sẽ được quản lý tương tự như giống cây trồng được tạo ra bằng các phương pháp chọn giống truyền thống và không áp dụng quy trình quản lý đối với sinh vật biến đổi gen.

Tuy nhiên, theo yêu cầu của Nghị viện châu Âu, các giống cây được chỉnh sửa nhằm tạo tính kháng thuốc trừ cỏ hoặc kháng sâu hại sẽ không được xếp vào nhóm NGT-1.

Trong khi đó, nhóm NGT-2 bao gồm các cây trồng có thay đổi di truyền sâu rộng hoặc phức tạp hơn. Những giống cây này tiếp tục chịu sự điều chỉnh của khung pháp lý hiện hành đối với sinh vật biến đổi gen, bao gồm các yêu cầu về đánh giá rủi ro, cấp phép trước khi thương mại hóa, truy xuất nguồn gốc và ghi nhãn bắt buộc.

Các quy định này được áp dụng không chỉ đối với cây trồng được phát triển trong EU mà còn đối với các sản phẩm nhập khẩu vào thị trường châu Âu.

Thúc đẩy đổi mới sáng tạo nhưng vẫn bảo đảm minh bạch

Bên cạnh mục tiêu khuyến khích đổi mới trong chọn tạo giống cây trồng, quy định mới vẫn duy trì các cơ chế nhằm bảo đảm tính minh bạch và quyền lợi của nông dân.

Đối với nhóm NGT-2, các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc và ghi nhãn tiếp tục được áp dụng bắt buộc. Các quốc gia thành viên EU vẫn có quyền hạn chế hoặc không cho phép canh tác một số giống cây trên lãnh thổ của mình, ngay cả khi sản phẩm đã được cấp phép ở cấp độ Liên minh châu Âu.

Đối với nhóm NGT-1, các giống cây được chấp thuận sẽ được đưa vào cơ sở dữ liệu công khai của EU. Hạt giống và vật liệu nhân giống cũng phải được ghi nhãn phù hợp nhằm bảo đảm người sản xuất có đầy đủ thông tin để lựa chọn.

Quy định cũng yêu cầu theo dõi tác động của cây trồng NGT đối với các mục tiêu phát triển bền vững, bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu. Song song với đó là các quy định liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ nhằm cân bằng giữa việc khuyến khích ĐMST và bảo đảm khả năng tiếp cận công nghệ.

Sự đồng thuận từ giới hoạch định chính sách và ngành nông nghiệp

Sau phiên bỏ phiếu, bà Jessica Polfjärd - báo cáo viên của Nghị viện châu Âu về hồ sơ NGT - đánh giá đây là một quyết định mang tính bước ngoặt đối với tương lai nông nghiệp châu Âu. Theo bà, việc tạo điều kiện cho các công nghệ chọn tạo giống hiện đại được ứng dụng trên cơ sở khoa học sẽ giúp nông dân có thêm công cụ để phát triển các giống cây trồng chống chịu tốt hơn, đồng thời góp phần tăng cường an ninh lương thực và năng lực cạnh tranh của khu vực.

Quy định mới cũng nhận được sự ủng hộ từ hơn 30 tổ chức đại diện cho chuỗi giá trị nông nghiệp - thực phẩm của châu Âu. Các tổ chức này cho rằng khung pháp lý mới đã thiết lập được sự cân bằng giữa ĐMST, an toàn sinh học, minh bạch thông tin và tính rõ ràng về mặt pháp lý.

Đại diện ngành khoa học cây trồng toàn cầu cũng bày tỏ sự ủng hộ đối với quyết định của Nghị viện châu Âu. Trong tuyên bố chính thức, CropLife Quốc tế đánh giá việc thông qua Quy định về các kỹ thuật di truyền mới là một dấu mốc quan trọng đối với ĐMST trong nông nghiệp và hệ thống lương thực.

“

Việc thông qua Quy định NGT được xem là bước hoàn tất của tiến trình lập pháp được thúc đẩy mạnh mẽ trong những năm gần đây. Trước đó, vào cuối năm 2025, Nghị viện châu Âu và Hội đồng Liên minh châu Âu đã đạt được thỏa thuận chính trị về các nội dung cốt lõi của khung pháp lý mới.

Theo kế hoạch, quy định sẽ có hiệu lực sau 20 ngày kể từ khi được công bố trên Công báo chính thức của EU và bắt đầu được áp dụng sau 2 năm. Trong giai đoạn này, các cơ quan chức năng tiếp tục hoàn thiện hướng dẫn thực thi và xây dựng cơ chế giám sát nhằm đánh giá các tác động kinh tế, xã hội và môi trường của cây trồng NGT./.