Cần Thơ thúc đẩy phát triển KHCN, ĐMST trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp

Từ thay đổi mô hình quản lý đến yêu cầu đổi mới công nghệ

Tại hội thảo “Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về KHCN, ĐMST thành phố Cần Thơ” do Sở KH&CN TP. Cần Thơ tổ chức ngày 23/10/2026, ông Chu Thúc Đạt, Phó Cục trưởng Cục ĐMST (Bộ KH&CN) cho biết, Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị xác định phát triển KHCN, ĐMST và CĐS là đột phá quan trọng hàng đầu, đồng thời là động lực chính để phát triển nhanh lực lượng sản xuất hiện đại.

Đối với các địa phương, việc cụ thể hóa chủ trương này gắn liền với yêu cầu đổi mới cơ chế quản lý, nâng cao hiệu quả ứng dụng công nghệ và khai thác tốt hơn các nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Tại thành phố Cần Thơ, yêu cầu đó được đặt ra trong bối cảnh thành phố vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp từ ngày 1/7/2025. Sau sắp xếp đơn vị hành chính, thành phố được hình thành trên cơ sở TP. Cần Thơ, tỉnh Sóc Trăng và tỉnh Hậu Giang trước đây, với 103 đơn vị hành chính cấp xã.

Đặc điểm địa bàn đa dạng, từ đô thị trung tâm vùng đến các khu vực sản xuất nông nghiệp, vùng ven biển chịu tác động của xâm nhập mặn và sạt lở, đòi hỏi hoạt động KHCN phải gắn chặt hơn với nhu cầu thực tế.

Việc kết thúc hoạt động của cấp huyện đồng nghĩa với sự thay đổi đáng kể trong tổ chức quản lý nhà nước về KHCN, ĐMST. Một phần nhiệm vụ được chuyển lên cấp tỉnh, trong khi nhiều nhiệm vụ được giao về cấp xã. Phòng Văn hóa - Xã hội thuộc UBND cấp xã được giao tham mưu quản lý các lĩnh vực KHCN, ĐMST, CĐS, bưu chính và viễn thông.

Sự thay đổi này mở ra cơ hội đưa hoạt động quản lý và hỗ trợ công nghệ đến gần hơn với người dân, hợp tác xã, hộ sản xuất và doanh nghiệp. Cấp xã có điều kiện nắm bắt trực tiếp những khó khăn trong sản xuất, kinh doanh để đề xuất giải pháp công nghệ phù hợp. Trong khi đó, cấp tỉnh giữ vai trò hoạch định chính sách, điều phối nguồn lực, tổ chức các chương trình nghiên cứu và thúc đẩy chuyển giao công nghệ trên phạm vi rộng.

Tuy nhiên, để mô hình mới phát huy hiệu quả, việc phân định nhiệm vụ cần đi đôi với hướng dẫn chuyên môn, nguồn lực tài chính, nhân lực và cơ chế phối hợp giữa hai cấp. Đây là điều kiện quan trọng để hoạt động đổi mới công nghệ không bị gián đoạn, đồng thời bảo đảm kết quả nghiên cứu có khả năng ứng dụng và nhân rộng trong thực tiễn.

Những nền tảng bước đầu của hệ sinh thái ĐMST

Phó Cục trưởng Cục ĐMST Chu Thúc Đạt chia sẻ, theo kết quả rà soát của Cục ĐMST, thành phố Cần Thơ đã ban hành nhiều văn bản thuộc 4/8 nhóm chính sách ĐMST, khởi nghiệp sáng tạo. Các nhóm này gồm chương trình, kế hoạch ĐMST và khởi nghiệp sáng tạo; sở hữu trí tuệ; tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng; thị trường KHCN…

Trong đó, thành phố có Nghị quyết số 36/2025/NQ-HĐND về sở hữu trí tuệ, Nghị quyết số 39/2025/NQ-HĐND về mức chi thực hiện Chương trình năng suất, chất lượng và Kế hoạch số 182/KH-UBND về thị trường KH&CN. Cần Thơ cũng là 1 trong 8 địa phương có nghị quyết hỗ trợ các dự án khởi nghiệp sáng tạo trong công nghiệp công nghệ số...

Những cơ chế này tạo cơ sở để thành phố thúc đẩy hoạt động ĐMST, hỗ trợ bảo hộ tài sản trí tuệ, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm; đồng thời tăng cường khả năng kết nối giữa nghiên cứu với thị trường. Đây cũng là những lĩnh vực có ý nghĩa trực tiếp đối với quá trình đổi mới công nghệ của doanh nghiệp và các cơ sở sản xuất tại địa phương.

Năm 2025, Chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương (PII) của Cần Thơ đạt 46,21 điểm, xếp thứ 10 trong số 34 tỉnh/thành phố và đứng đầu vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Kết quả này phản ánh một trong những lợi thế của thành phố trong phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, đồng thời tạo cơ sở để tiếp tục hoàn thiện chính sách và nâng cao hiệu quả ứng dụng khoa học, công nghệ.

Theo kế hoạch năm 2026, thành phố Cần Thơ đặt mục tiêu có ít nhất 25 doanh nghiệp KH&CN, đưa PII vào nhóm 10 địa phương dẫn đầu và đạt chỉ số chuyển đổi số cấp tỉnh từ 0,7 trở lên. Những mục tiêu này cho thấy yêu cầu phát triển công nghệ cần được gắn với năng lực của doanh nghiệp, chất lượng quản trị và hiệu quả chuyển đổi số trên địa bàn.

Đưa công nghệ đến gần hơn với nhu cầu thực tiễn

Để đưa công nghệ đến gần với nhu cầu thực tiễn, ông Chu Thúc Đạt cho rằng, một trong những định hướng quan trọng đối với Cần Thơ là chuyển từ cách quản lý chủ yếu dựa trên thủ tục, đầu vào sang quản trị theo kết quả, lấy doanh nghiệp và nhu cầu thực tiễn làm trung tâm. Theo đó, nhiệm vụ KH&CN cần xuất phát từ những vấn đề cụ thể của địa phương, có địa bàn tiếp nhận rõ ràng và xác định khả năng nhân rộng ngay từ đầu.

Định hướng này có ý nghĩa đối với một thành phố có địa bàn đa dạng như Cần Thơ. Bên cạnh đó, các vấn đề về nông nghiệp thông minh thích ứng biến đổi khí hậu, dự báo xâm nhập mặn và sạt lở, logistics nông sản thông minh, y tế số và giáo dục số… cũng được xác định là những lĩnh vực ưu tiên cần nghiên cứu, lựa chọn giải pháp phù hợp.

Thành phố Cần Thơ dự kiến lựa chọn từ 3 đến 5 bài toán cấp bách trong giai đoạn 2026-2030 để đặt hàng các nhà khoa học, viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp triển khai. Trong quá trình này, các xã, phường có thể trở thành địa bàn thử nghiệm, tiếp nhận và nhân rộng kết quả. Cách tiếp cận đó giúp tăng cường mối liên hệ giữa cơ quan quản lý, đơn vị nghiên cứu và đối tượng thụ hưởng, đồng thời tạo điều kiện để công nghệ được kiểm nghiệm trong môi trường thực tế.

Cùng với đó, việc phát triển Trung tâm ĐMST Cần Thơ được định hướng theo bốn mô hình: điều phối, hợp tác công - tư, công nghệ sâu và thương mại hóa cũng là địa chỉ để các nhà khoa học, viện - trường - doanh nghiệp kết nối và chia sẻ kết quả nghiên cứu.

Ông Chu Thúc Đạt cho rằng, nếu được tổ chức đồng bộ, các thiết chế này có thể góp phần kết nối nhu cầu đổi mới công nghệ của doanh nghiệp với nguồn cung công nghệ từ viện nghiên cứu, trường đại học và các tổ chức KHCN. Đây cũng là cơ sở để tăng cường hoạt động chuyển giao, thương mại hóa kết quả nghiên cứu, thay vì để các kết quả khoa học dừng lại ở phạm vi nghiên cứu.

Đổi mới công nghệ trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp không chỉ là nhiệm vụ của cơ quan quản lý chuyên ngành mà còn đòi hỏi sự tham gia của doanh nghiệp, hợp tác xã, cơ sở sản xuất và người dân. Khi nhu cầu từ cơ sở được chuyển thành bài toán nghiên cứu, kết quả được tổ chức chuyển giao và có cơ chế đánh giá hiệu quả, hoạt động khoa học và công nghệ sẽ gắn kết chặt chẽ hơn với phát triển kinh tế - xã hội.

Với nền tảng hệ sinh thái khởi nghiệp đang phát triển, mạng lưới Tổ Công nghệ số cộng đồng phủ khắp 103 xã, phường và kết quả PII đứng đầu vùng Đồng bằng sông Cửu Long năm 2025, thành phố Cần Thơ có những điều kiện thuận lợi để tiếp tục nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về KHCN, ĐMST. Vấn đề đặt ra là chuyển những lợi thế đó thành năng lực ứng dụng, chuyển giao và làm chủ công nghệ trong thực tiễn.

Việc phân định rõ vai trò giữa cấp tỉnh và cấp xã, hoàn thiện thể chế, bảo đảm nguồn lực và vận hành cơ chế phối hợp thông suốt sẽ là những yếu tố quan trọng để thành phố Cần Thơ thúc đẩy đổi mới công nghệ, phát huy tiềm năng của hệ sinh thái ĐMST, qua đó tạo nền tảng cho phát triển bền vững trong giai đoạn mới, ông Chu Thúc Đạt khẳng định./