Bộ KH&CN lấy hiệu quả thực tiễn làm thước đo chuyển đổi số

Giải quyết bài toán thực tiễn, tránh đầu tư dàn trải

Phát biểu bế mạc Chương trình chào mừng Ngày Chuyển đổi số quốc gia năm 2026 diễn ra vào ngày 09/10/2026, tại Hà Nội, Thứ trưởng Phạm Đức Long cho biết các tham luận và triển lãm tại Chương trình cho thấy chuyển đổi số (CĐS) quốc gia đã đạt nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, những hạn chế được chỉ ra cũng cho thấy yêu cầu đổi mới cách tiếp cận, lấy hiệu quả giải quyết các bài toán thực tiễn làm thước đo.

Thứ trưởng Phạm Đức Long cho rằng, CĐS cần chuyển từ giới thiệu sản phẩm công nghệ sẵn có sang xác định nhu cầu cụ thể để lựa chọn giải pháp phù hợp. Thực tế, một số trung tâm điều hành thông minh (IOC) chưa phát huy hiệu quả do chưa đáp ứng yêu cầu quản lý, điều hành tại địa phương.

Trong năm 2027, Bộ KH&CN sẽ tăng cường phối hợp với các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp (DN) từ khâu xây dựng phương án đến triển khai, đánh giá và nhân rộng mô hình hiệu quả.

Đối với Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số, Bộ KH&CN dự kiến phối hợp với một địa phương xây dựng mô hình triển khai thực tế, làm cơ sở chia sẻ kinh nghiệm. Với đô thị thông minh, Bộ KH&CN sẽ tổng hợp các bài toán đã được giải quyết hiệu quả để địa phương tham khảo, lựa chọn giải pháp phù hợp.

Ở cấp xã, Bộ KH&CN sẽ khảo sát, phân định nhiệm vụ giữa Trung ương, các bộ, ngành và chính quyền địa phương, đồng thời phối hợp thí điểm giải quyết những bài toán cụ thể trước khi nhân rộng.

Trong phát triển kinh tế số, Bộ KH&CN tập trung hỗ trợ hộ kinh doanh, DN nhỏ và vừa ứng dụng công nghệ để tạo giá trị thực chất. Bộ KH&CN đã hoàn thành bộ công cụ gồm 13 ứng dụng hỗ trợ hộ kinh doanh CĐS; việc lựa chọn ứng dụng và DN đồng hành sẽ dựa trên hiệu quả triển khai thực tế. Các sản phẩm công nghệ số cũng được đánh giá trên cơ sở kết quả sử dụng, qua đó khuyến khích phát triển những giải pháp đáp ứng đúng nhu cầu.

Về phát triển nguồn nhân lực, Bộ KH&CN sẽ khảo sát nhu cầu công việc và kỹ năng của cán bộ chuyên trách CĐS cấp xã để xây dựng chương trình đào tạo sát thực tiễn theo phương thức “cầm tay chỉ việc”. Mô hình dự kiến được thí điểm tại khoảng 20 xã, đánh giá hiệu quả trước khi nhân rộng.

Bộ KH&CN cũng phối hợp với các bộ, ngành, địa phương tổng kết những mô hình hoạt động hiệu quả của tổ công nghệ số cộng đồng, xây dựng tài liệu và tổ chức đào tạo trực tuyến bằng video, bài học ngắn, giúp người dân tiếp cận và sử dụng nền tảng, dịch vụ số.

Nâng cao năng lực số từ cơ sở

Từ thực tiễn tại các địa phương cho thấy, CĐS chỉ phát huy hiệu quả khi gắn với nhu cầu của người dân, thay đổi thói quen và nâng cao khả năng sử dụng dịch vụ số.

Chia sẻ tại Chương trình, ông Ngô Hồng Khang, Chủ tịch UBND phường Bình Phước, TP. Đồng Nai cho biết địa phương tập trung triển khai phong trào “Bình dân học vụ số”, mô hình “Mỗi người dân là một công dân số”. Đồng thời, tổ công nghệ số cộng đồng được phát huy để hướng dẫn người dân tự thực hiện các giao dịch trực tuyến.

Năm 2025, tỷ lệ hồ sơ trực tuyến tại Trung tâm Phục vụ hành chính công của phường đạt 85,2%. Trong 9 tháng đầu năm 2026, Trung tâm tiếp nhận, xử lý 19.028 hồ sơ trực tuyến, đạt tỷ lệ số hóa 100%. Toàn bộ 18.661 hồ sơ đã giải quyết đều đúng hoặc trước hạn. Trung tâm cũng hướng dẫn 65.860 lượt người dân, tổ chức và DN thực hiện thủ tục hành chính.

Trong "Chiến dịch 30 ngày đêm" năm 2026 nhằm tạo bước đột phá trong các nhiệm vụ trọng tâm như CĐS, số hóa dữ liệu chuyên ngành, toàn bộ 1.818 hồ sơ phát sinh nghĩa vụ tài chính được thanh toán trực tuyến. Tính chung 9 tháng đầu năm 2026, địa phương ghi nhận 11.437 hồ sơ thanh toán trực tuyến, với tổng số tiền hơn 774 triệu đồng. Đến ngày 5/10/2026, ứng dụng Công dân số Đồng Nai (Đồng Nai City) ghi nhận 18.287 lượt cài đặt.

“Rào cản CĐS không chỉ nằm ở công nghệ mà còn ở thói quen sử dụng dịch vụ công và khả năng tiếp cận nền tảng số của người dân. Vì vậy, địa phương chú trọng hướng dẫn trực tiếp, giúp người dân từng bước hình thành kỹ năng số”, ông Ngô Hồng Khang chia sẻ.

Trong khi đó, ông Nguyễn Anh Tuấn, Phó Giám đốc Sở KH&CN TP. Hà Nội cho biết TP lựa chọn iHanoi làm điểm tiếp cận thống nhất trên môi trường số, hỗ trợ người dân phản ánh các vấn đề phát sinh trong đời sống và tiếp cận dịch vụ công.

Hà Nội hướng tới phát triển iHanoi thành hạ tầng số dùng chung, giúp người dân giải quyết công việc thuận tiện hơn. iHanoi cũng được định hướng phát triển theo mô hình siêu ứng dụng (Super App), tích hợp các tiện ích như Smart Police, HanoiGo, đặt lịch dịch vụ công và tra cứu camera giao thông.

Đến nay, iHanoi đã tiếp nhận, xử lý 263.395 phản ánh, kiến nghị. Thời gian thực hiện mỗi phản ánh giảm từ khoảng 2 giờ xuống còn 15 phút, qua đó ước tính tiết kiệm gần 500.000 giờ cho người dân. Bên cạnh đó, iHanoi từng bước tích hợp tiện ích từ 73 ứng dụng, điểm tiếp cận riêng lẻ, hướng tới đơn giản hóa thao tác và nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ công.

Đối với HanoiCheck, hệ thống kết nối gần 1,5 triệu học sinh, ghi nhận 247.339 lượt truy cập trong giai đoạn từ ngày 1/9 đến 8/10/2026.

“Để nhân rộng mô hình, CĐS cần xuất phát từ nhu cầu thực tế, gắn với quy trình vận hành và trách nhiệm cụ thể, đồng thời bảo đảm dữ liệu được cập nhật, chuẩn hóa và khai thác hiệu quả”, ông Nguyễn Anh Tuấn cho hay.

Hoàn thiện Khung kiến trúc số trước ngày 29/1/2027

Thông tin tại Chương trình, Cục trưởng Cục Chuyển đổi số quốc gia, Bộ KH&CN Trần Duy Ninh cho biết Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số được triển khai bảo đảm thống nhất quản trị, tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu và sử dụng chung các nền tảng. Hiệu quả triển khai phải được đánh giá bằng dữ liệu vận hành thực tế.

Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số và Văn bản hướng dẫn số 7234/BKHCN-CĐSQG năm 2026 về xây dựng Khung kiến trúc số của cơ quan, tổ chức đã được ban hành, tạo cơ sở để các bộ, ngành, địa phương xây dựng, vận hành hệ thống đồng bộ, hạn chế đầu tư phân tán, trùng lặp.

Theo đó, Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số gồm 4 lớp: hạ tầng số và an ninh mạng dùng chung; dữ liệu và nền tảng lõi; ứng dụng và nghiệp vụ dùng chung; kênh tương tác và đo lường hiệu quả. Các thành phần xuyên suốt gồm: quản trị, điều phối, giám sát; tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật; định hướng ưu tiên ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI First) và lấy dữ liệu làm trung tâm.

Theo lộ trình dự kiến, trong tháng 10-11/2026, các bộ, ngành, địa phương rà soát hiện trạng, xác định mục tiêu và yêu cầu; tháng 12/2026 xây dựng phương án chuyển đổi; trước ngày 29/1/2027 hoàn thiện, ban hành Khung kiến trúc số.

Quá trình rà soát cần xác định rõ các hệ thống tiếp tục sử dụng, nâng cấp, kết nối, hợp nhất hoặc thay thế; đồng thời đánh giá chất lượng dữ liệu, khả năng liên thông và hiệu quả vận hành. Mỗi cơ quan phải xây dựng kiến trúc số phù hợp với chức năng, nhiệm vụ, gắn với lộ trình, trách nhiệm và nguồn lực thực hiện.

Đo lường hiệu quả bằng dữ liệu vận hành

Cục trưởng Trần Duy Ninh cũng cho biết, sau khi được ban hành, Khung kiến trúc số sẽ là căn cứ xem xét các hoạt động đầu tư, nâng cấp hệ thống, thuê dịch vụ và kết nối dữ liệu. Các cơ quan có trách nhiệm cập nhật định kỳ, báo cáo kết quả triển khai dựa trên dữ liệu thực tế.

Cơ chế giám sát được định hướng dựa trên ba thành phần: Khung kiến trúc quy định cách tổ chức hệ thống; bộ chỉ số đánh giá kết quả (KPI) đo lường mức độ tuân thủ và hiệu quả; Hệ thống quản lý kiến trúc số quốc gia (NAS) hỗ trợ quản lý, cập nhật và giám sát.

Bộ chỉ số đánh giá kết quả dự kiến tập trung vào năm nhóm: tuân thủ kiến trúc; liên thông, tích hợp; quản trị, vận hành; kỹ thuật, an toàn; kết quả triển khai. Các chỉ số phải có khả năng định lượng, kiểm chứng và ưu tiên khai thác tự động từ dữ liệu vận hành.

Về phân công triển khai, Trung ương cung cấp các thành phần dùng chung theo nhiệm vụ được giao; các bộ, ngành phát triển nghiệp vụ, dữ liệu và dịch vụ chuyên ngành; cấp tỉnh tích hợp, vận hành hệ thống dùng chung và hỗ trợ cấp xã. Cấp xã khai thác nền tảng theo phân cấp, cập nhật dữ liệu và cung cấp dịch vụ số, hạn chế đầu tư các hệ thống trùng lặp.

“Hoàn thành Khung kiến trúc số đúng hạn là yêu cầu cần thiết, nhưng mục tiêu cuối cùng là nâng cao hiệu quả vận hành và chất lượng phục vụ. Kết quả CĐS phải được đánh giá thông qua mức độ hài lòng của người dân, DN, thời gian xử lý công việc, chi phí tuân thủ và hiệu quả sử dụng nguồn lực công”, Cục trưởng Trần Duy Ninh nhấn mạnh./.