Bảo vệ người trẻ trên mạng xã hội: Giới hạn thời gian hay cải tiến thuật toán?

Meta vừa đồng ý triển khai hàng loạt biện pháp mới nhằm bảo vệ người dùng dưới 18 tuổi trên Facebook và Instagram tại hầu hết các bang và vùng lãnh thổ của Hoa Kỳ. Các biện pháp bao gồm giới hạn thời gian sử dụng hai nền tảng ở mức 2 giờ/ngày, chặn truy cập qua đêm, tăng cường xác minh độ tuổi, tắt thông báo trong giờ học, ẩn số lượt thích và mở rộng công cụ kiểm soát dành cho phụ huynh.

Đây là một phần trong thỏa thuận dàn xếp vụ kiện liên quan đến những lo ngại về tác động của mạng xã hội (MXH) đối với trẻ vị thành niên.

Theo TS. Gordon Ingram, giảng viên cấp cao ngành Tâm lý học tại Trường Đại học (ĐH) RMIT Việt Nam, những thay đổi này là một bước tiến tích cực bởi có thể hạn chế việc MXH ảnh hưởng đến các hoạt động khác trong cuộc sống của thanh thiếu niên.

Các công cụ xác minh độ tuổi và kiểm soát dành cho phụ huynh cũng có thể giúp giảm nguy cơ trẻ tiếp xúc với nội dung không phù hợp hoặc độc hại.

Tuy nhiên, ông cho rằng, việc giới hạn thời gian sử dụng chỉ giải quyết một phần vấn đề. Câu hỏi quan trọng hơn là trẻ đang làm gì trong khoảng thời gian chúng dành cho MXH và các nền tảng đang tác động đến hành vi đó như thế nào.

Nhiều nghiên cứu cho thấy tác động của MXH không đơn thuần phụ thuộc vào thời lượng sử dụng. Hai người có thể dành cùng một khoảng thời gian trên một nền tảng nhưng trải nghiệm và mức độ ảnh hưởng hoàn toàn khác nhau. Vì vậy, việc đặt ra một giới hạn cố định về số giờ chưa chắc đã phản ánh đầy đủ những rủi ro mà trẻ có thể gặp phải.

Vị chuyên gia này cũng đặt vấn đề về khả năng thanh thiếu niên vượt qua những giới hạn mới và trách nhiệm thực thi thuộc về ai. Nếu một trẻ có thể dễ dàng né tránh giới hạn thời gian hoặc khai báo sai độ tuổi, hiệu quả của chính sách sẽ phụ thuộc đáng kể vào khả năng kiểm soát của nền tảng và sự giám sát của phụ huynh.

Theo đó, một hướng tiếp cận đáng chú ý hơn là xem xét cách các thuật toán đề xuất nội dung đang định hình hành vi người dùng. Thay vì chỉ hạn chế thời gian trực tuyến, các nền tảng có thể cần phát triển thuật toán theo hướng giảm khả năng thúc đẩy những hành vi sử dụng có hại.

Điều này đặt ra một vấn đề rộng hơn về “trách nhiệm bảo vệ trong môi trường số”. Theo cách tiếp cận này, trách nhiệm của các nền tảng không chỉ dừng ở việc bảo vệ trẻ vị thành niên mà cần mở rộng tới việc giảm những tác động tiêu cực đối với toàn bộ người dùng.

“Lý tưởng nhất là các công ty công nghệ nên cạnh tranh bằng việc mang lại trải nghiệm an toàn và quan tâm đến người dùng hơn, thay vì cạnh tranh bằng việc tạo ra nền tảng gây nghiện hơn”, TS. Ingram nhận định.

Một điểm đáng chú ý khác là các biện pháp mới của Meta hiện chỉ được áp dụng tại Hoa Kỳ, nhưng có khả năng tạo ra tác động vượt ra ngoài thị trường này. Theo TS. Ingram, các tập đoàn công nghệ đa quốc gia thường có xu hướng triển khai những giải pháp tương tự tại nhiều thị trường, do đó các biện pháp kiểm soát người dùng trẻ có thể xuất hiện ở những quốc gia khác trong tương lai.

Việt Nam cũng có thể nằm trong xu hướng này, đặc biệt khi lượng người dùng trẻ trên các nền tảng mạng xã hội ngày càng lớn. TS. Ingram cho rằng Chính phủ và người dùng Việt Nam có thể tạo áp lực để các nền tảng tăng cường tiêu chuẩn an toàn, trong đó TikTok là một trường hợp đáng chú ý do có lượng người dùng trẻ lớn tại Việt Nam.

Từ góc nhìn này, việc Meta giới hạn thời gian sử dụng MXH cho trẻ có thể được xem là bước khởi đầu hơn là lời giải cuối cùng. Bài toán bảo vệ người trẻ trên môi trường số đòi hỏi sự kết hợp giữa xác minh độ tuổi, công cụ dành cho phụ huynh, thiết kế nền tảng và trách nhiệm của các thuật toán.

Quan trọng hơn, cuộc cạnh tranh giữa các nền tảng trong tương lai không nên chỉ xoay quanh khả năng giữ chân người dùng lâu hơn, mà cần hướng tới việc tạo ra môi trường số an toàn và có trách nhiệm hơn./.