ASEAN ứng dụng AI trong pháp luật, tư pháp trên cơ sở đồng thuận, tôn trọng chủ quyền

Sáng ngày 18/8, tại Hà Nội, Bộ Tư pháp Việt Nam đã tổ chức khai mạc Diễn đàn Pháp luật ASEAN 2026 với chủ đề “Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong công tác xây dựng và thi hành pháp luật trong kỷ nguyên số”.

Tham dự sự kiện có Quốc vụ khanh Bộ Tư pháp Vương quốc Campuchia Chin Malin; Trợ lý Cố vấn trưởng Nhà nước, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Philippines Mildred Bernadette B. Alvor; lãnh đạo, quan chức cấp cao và chuyên gia đến từ các cơ quan pháp luật, tư pháp của các nước thành viên ASEAN; Ban Thư ký ASEAN; đại diện các tổ chức quốc tế, cơ quan ngoại giao, cơ sở nghiên cứu, cộng đồng doanh nghiệp và giới học thuật.

Định hình nguyên tắc ứng dụng AI trong lĩnh vực pháp luật

Phát biểu tại phiên khai mạc Diễn đàn, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu cho rằng, khoa học, công nghệ (KHCN), AI và dữ liệu lớn đang mở ra những dư địa phát triển mới, đồng thời làm gia tăng khoảng cách giữa các quốc gia đi đầu và những quốc gia chậm chuyển đổi. Một hệ thống pháp luật minh bạch, ổn định và dễ tiếp cận không chỉ củng cố lòng tin của người dân, doanh nghiệp (DN) mà còn tạo nền tảng để công nghệ mới được ứng dụng an toàn.

Ngược lại, AI cũng đặt hệ thống pháp luật trước yêu cầu phải bảo vệ quyền con người nhưng không cản trở đổi mới sáng tạo (ĐMST); khai thác công nghệ để nâng cao chất lượng xây dựng, tổ chức thi hành pháp luật và giảm thời gian, chi phí tuân thủ cho xã hội.

Từ thực tiễn của Việt Nam, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu nêu ba nguyên tắc cần bảo đảm khi ứng dụng AI trong lĩnh vực pháp luật và tư pháp: Dữ liệu phải “đúng, đủ, sạch, sống, liên thông, thống nhất, dùng chung”; AI chỉ là công cụ hỗ trợ, không thay thế quyền quyết định và trách nhiệm của con người; Cần chủ động nhận diện, phòng ngừa từ sớm, từ xa nguy cơ dữ liệu sai lệch hoặc bị chi phối, làm ảnh hưởng đến chất lượng vận hành của hệ thống và các khuyến nghị chính sách.

Theo Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu, ASEAN có dân số trẻ, tốc độ chuyển đổi số (CĐS) nhanh và sự đa dạng về hệ thống pháp luật. Nếu được kết nối hiệu quả, những lợi thế này có thể tạo điều kiện để các quốc gia chia sẻ kinh nghiệm, thử nghiệm và hoàn thiện chính sách phù hợp với thực tiễn.

“Việt Nam nhất quán coi trọng vai trò trung tâm của ASEAN trong tiến trình hợp tác pháp luật số của khu vực. Các nguyên tắc, tiêu chuẩn, quy chuẩn về ứng dụng AI trong lĩnh vực pháp luật và tư pháp cần được hình thành trước hết trong ASEAN, do ASEAN dẫn dắt, trên cơ sở đồng thuận và tôn trọng chủ quyền của mỗi quốc gia thành viên”, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu khẳng định.

Cũng tại Diễn đàn, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho rằng, sự phát triển của AI đòi hỏi pháp luật phải chuyển từ tư duy phản ứng sau khi vấn đề phát sinh sang chủ động dự báo, quản trị rủi ro và kiến tạo không gian cho ĐMST.

Pháp luật vừa phải theo kịp tốc độ phát triển của công nghệ, vừa xác lập giới hạn cần thiết để bảo vệ công lý, quyền con người và lợi ích công. Đối với ASEAN, yêu cầu đặt ra là xây dựng cách tiếp cận hài hòa, tôn trọng sự đa dạng và chủ quyền của từng quốc gia nhưng cùng thống nhất ở những nguyên tắc phát triển AI lấy con người làm trung tâm, an toàn, đáng tin cậy và bao trùm.

“Công nghệ được sinh ra từ mã lệnh, nhưng pháp luật thì được hình thành từ các giá trị văn hóa và nhân bản. AI có thể giúp chúng ta soạn thảo một đạo luật nhanh hơn, nhưng chỉ có “trí tuệ con người” và “trách nhiệm quốc gia” mới quyết định đạo luật đó mang lại công bằng và phồn vinh cho xã hội hay không”, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh.

Từ các phiên trao đổi chính sách, tọa đàm chuyên sâu đến hoạt động giới thiệu giải pháp công nghệ, Diễn đàn Pháp luật ASEAN 2026 cho thấy nỗ lực đưa hợp tác pháp luật và tư pháp trong khu vực tiến gần hơn tới những vấn đề thực tiễn của kỷ nguyên số. Đây cũng là cơ sở để các quốc gia ASEAN tăng cường chia sẻ kinh nghiệm, nâng cao năng lực số và hướng tới hình thành một không gian pháp lý số hài hòa, an toàn, tin cậy.

Thúc đẩy hợp tác pháp luật, tư pháp trong kỷ nguyên số

Tại Hội nghị Bộ trưởng Tư pháp ASEAN lần thứ 13 và Hội nghị Quan chức Pháp luật cao cấp ASEAN lần thứ 24, tổ chức tại Philippines vào tháng 11/2025, Việt Nam đã đề xuất đăng cai Diễn đàn Pháp luật ASEAN 2026 với chủ đề về ứng dụng AI trong xây dựng và thi hành pháp luật.

Việc lựa chọn chủ đề này xuất phát từ những tác động ngày càng sâu rộng của AI đối với hoạt động quản trị quốc gia, xây dựng và thi hành pháp luật. Bên cạnh khả năng hỗ trợ phân tích dữ liệu, rà soát văn bản và cung cấp dịch vụ công pháp lý, AI cũng đặt ra yêu cầu về bảo vệ dữ liệu, an ninh mạng, minh bạch thuật toán và trách nhiệm giải trình.

Trong bối cảnh đó, Diễn đàn hướng tới chia sẻ kinh nghiệm, thực hành tốt của các quốc gia ASEAN; nâng cao năng lực số của cơ quan pháp luật, tư pháp và đội ngũ cán bộ chuyên môn; đồng thời tăng cường hợp tác quốc tế, liên kết khu vực về CĐS và ứng dụng AI.

Diễn ra trong hai ngày 18 và 19/8, Diễn đàn gồm các phiên toàn thể và tọa đàm chuyên sâu, tập trung vào những vấn đề đang đặt ra đối với pháp luật và quản trị nhà nước trong kỷ nguyên số.

Các phiên toàn thể tập trung trao đổi về ứng dụng AI trong xây dựng, hoàn thiện pháp luật tại Việt Nam; phát triển Cổng Pháp luật quốc gia; kinh nghiệm xây dựng chính sách về CĐS và AI của các nước ASEAN; các mô hình hỗ trợ người dân, DN tiếp cận pháp luật và kinh nghiệm phát triển AI có trách nhiệm của Liên minh châu Âu (EU).

Các tọa đàm chuyên sâu thảo luận về bảo đảm chủ quyền AI quốc gia và thúc đẩy quản trị hợp tác trong ASEAN; trọng tài trong kỷ nguyên số; cách tiếp cận lấy người dân làm trung tâm khi xây dựng, triển khai chính sách AI; những cơ hội và thách thức của AI đối với quản trị nhà nước hiện đại.

Trong khuôn khổ sự kiện, Bộ Tư pháp Việt Nam phối hợp với một số DN công nghệ trong nước tổ chức triển lãm sản phẩm, giải pháp và nền tảng ứng dụng AI. Hoạt động này tạo điều kiện để đại biểu trực tiếp trải nghiệm các công nghệ đang được nghiên cứu, phát triển trong lĩnh vực pháp luật, tư pháp; đồng thời mở rộng cơ hội hợp tác nghiên cứu và chuyển giao công nghệ./.