AI mở hướng chuyển đổi mới cho báo chí Việt Nam

Sáng 14/8, tại Hà Nội, Hội Nhà báo Việt Nam phối hợp với Hiệp hội các Nhà xuất bản Tin tức thế giới (WAN-IFRA) tổ chức Diễn đàn Trí tuệ nhân tạo (AI) quốc tế WAN-IFRA Việt Nam năm 2026.

Đây là lần đầu tiên Diễn đàn AI quốc tế WAN-IFRA được tổ chức tại Việt Nam, quy tụ hơn 200 đại biểu là lãnh đạo cơ quan quản lý nhà nước, cơ quan báo chí, nhà nghiên cứu, chuyên gia cùng các diễn giả về AI đến từ Mỹ, châu Âu, ASEAN và Việt Nam.

Con người vẫn là trung tâm trong kỷ nguyên AI

Phát biểu khai mạc, ông Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam cho rằng, AI đang làm thay đổi căn bản cách con người làm việc, học tập và tiếp cận thông tin; trong đó báo chí là một trong những lĩnh vực chịu tác động nhanh chóng nhất.

“Báo chí không chỉ là câu chuyện về công nghệ, về năng suất, hay về tốc độ sản xuất thông tin. Báo chí là câu chuyện về sự thật, về trách nhiệm và trên hết là câu chuyện về niềm tin”, ông Lê Quốc Minh nhấn mạnh.

Báo cáo về AI và tương lai của tin tức của Reuters Institute for the Study of Journalism cho thấy chỉ 12% công chúng được khảo sát cảm thấy thoải mái với những tin tức được tạo hoàn toàn bằng AI, trong khi tỷ lệ này lên tới 62% đối với những tin tức hoàn toàn do con người thực hiện.

Khoảng cách này cho thấy, dù công nghệ có thể hỗ trợ ngày càng sâu vào quá trình sản xuất thông tin, niềm tin của công chúng vẫn gắn chặt với vai trò của nhà báo và trách nhiệm của cơ quan báo chí.

Theo ông Lê Quốc Minh, mục tiêu không phải hướng tới một nền báo chí vận hành bởi máy móc mà là nền báo chí trong đó con người làm chủ công nghệ, sử dụng AI để nâng cao năng lực, chất lượng sản phẩm và tạo thêm giá trị cho công chúng.

Ở góc độ quốc tế, các chuyên gia tại Diễn đàn tập trung phân tích sự chuyển dịch của AI từ một công cụ hỗ trợ riêng lẻ trở thành một phần trong hệ thống vận hành của cơ quan báo chí. Từ chiến lược ứng dụng AI, tái thiết quy trình tác nghiệp đến sản xuất, phân phối và tương tác với độc giả, nhiều mô hình thực tiễn được chia sẻ cho thấy công nghệ đang tác động ngày càng sâu tới cách tòa soạn tổ chức công việc.

Ông Zhang Jun, Giám đốc Công nghệ (CTO) của Báo South China Morning Post, chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn về quá trình chuyển đổi số dựa trên AI. Cùng với đó, các chuyên gia đến từ The Straits Times (Singapore) và Fathm (Colombia) trao đổi về cách tích hợp AI vào quy trình tác nghiệp và xây dựng mô hình tòa soạn ứng dụng AI.

Các thảo luận cho thấy, AI có thể giúp rút ngắn những công đoạn tốn nhiều thời gian, xử lý khối lượng dữ liệu lớn và hỗ trợ cá nhân hóa nội dung. Điều này tạo thêm dư địa để nhà báo tập trung vào những công việc đòi hỏi tư duy, kiểm chứng, sáng tạo và phán đoán - những năng lực vẫn cần vai trò quyết định của con người.

Từ ứng dụng AI đến bài toán quản trị tòa soạn

Khi AI được đưa ngày càng sâu vào hoạt động báo chí, vấn đề đặt ra không còn dừng ở việc lựa chọn công cụ nào, mà chuyển sang cách quản trị công nghệ trong toàn bộ quy trình hoạt động của tòa soạn.

Tại phiên “Quản trị trí tuệ nhân tạo ở quy mô lớn”, đại diện Tập đoàn báo chí Hearst Newspapers (Hoa Kỳ) và Tổ chức OK Lab (Thụy Sĩ) trao đổi về việc xây dựng bộ quy tắc quản trị cần thiết nhằm bảo vệ niềm tin của công chúng, thúc đẩy đổi mới nhưng vẫn bảo đảm quyền kiểm soát của tòa soạn đối với AI.

Điều này đặc biệt quan trọng khi sự phát triển nhanh của AI đang kéo theo hàng loạt vấn đề về bản quyền, dữ liệu, nội dung giả mạo, deepfake, tính minh bạch và trách nhiệm biên tập. Việc ứng dụng công nghệ vì thế phải song hành với xây dựng quy trình kiểm soát và nâng cao năng lực của đội ngũ làm báo.

Một trong những nội dung nhận được sự quan tâm tại Diễn đàn là phiên "Tương lai của AI tự chủ" (Agentic AI). Phiên thảo luận về chủ đề này do ông Derrick Ho, đại diện Hearst Newspapers (Hoa Kỳ), dẫn dắt.

Khác với các công cụ AI chủ yếu phản hồi từng yêu cầu riêng lẻ, AI tự chủ có khả năng thực hiện chuỗi nhiệm vụ. Trong hoạt động báo chí, các tác thể AI có thể hỗ trợ phát hiện và cảnh báo tin tức, theo dõi sự kiện, thu thập thông tin cũng như tham gia vào nhiều công đoạn của quy trình sản xuất nội dung.

Sự thay đổi này có thể tiếp tục tác động tới cách tổ chức lao động trong tòa soạn. Khi một phần công việc lặp lại được tự động hóa, vai trò của nhà báo sẽ dịch chuyển nhiều hơn sang giám sát, kiểm chứng, định hướng và ra quyết định.

Diễn đàn cũng giới thiệu những mô hình ứng dụng AI trong báo chí Việt Nam, với kinh nghiệm từ Báo điện tử VnExpress và Cơ quan Báo, Phát thanh và Truyền hình TP. Hồ Chí Minh (HTV). Qua đó, câu chuyện AI không chỉ được tiếp cận từ xu hướng quốc tế mà còn gắn với thực tiễn chuyển đổi của các cơ quan báo chí trong nước.

Diễn đàn WAN-IFRA Việt Nam năm 2026 diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đối với báo chí, quá trình chuyển đổi hiện không còn dừng ở việc đưa nội dung lên môi trường số mà đang bước sang giai đoạn dữ liệu và AI tham gia trực tiếp vào sản xuất, quản trị và phân phối thông tin.

Việc lần đầu đăng cai Diễn đàn AI quốc tế WAN-IFRA tạo cơ hội để báo chí Việt Nam tiếp cận kinh nghiệm, mô hình ứng dụng AI của các cơ quan báo chí quốc tế, đồng thời đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực làm chủ công nghệ.

AI có thể trở thành công cụ quan trọng giúp tòa soạn nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, nhưng công nghệ càng tham gia sâu vào hoạt động báo chí thì yêu cầu về kiểm chứng, trách nhiệm biên tập và đạo đức nghề nghiệp càng phải được đặt lên hàng đầu. Con người vì thế vẫn giữ vai trò quyết định trong lựa chọn, kiểm chứng thông tin và chịu trách nhiệm đối với sản phẩm báo chí./.