Xóa "vùng lõm" công nghệ: Lớp học thông minh và hành trình mang tri thức đến bản xa

Xóa "vùng lõm" công nghệ: Lớp học thông minh và hành trình mang tri thức đến bản xa

Đi qua những cung đường ngoằn ngoèo bám theo vách đá ở vùng cao miền núi phía Bắc hay Tây Nguyên, mới hiểu hết cái khó của việc gieo chữ nơi đây. Mùa khô thì bụi đỏ mù mịt, mùa mưa thì lầy lội, sương mù phủ kín từng con đèo.

Nhiều năm về trước, việc học của lũ trẻ vùng cao vốn dĩ chịu muôn vàn thiệt thòi vì thiếu sách vở, thiếu đồ dùng trực quan và thiếu cả những thông tin về thế giới bên ngoài. Nhưng hôm nay, trên những ngọn núi mờ sương ấy, câu chuyện gieo chữ đang khoác lên mình một màu áo hoàn toàn mới nhờ chuyển đổi số.

Khi “mây mù” không còn ngăn được sóng viễn thông

Vài năm trước, khái niệm “mạng Internet” hay “máy tính” với học sinh vùng cao còn là một điều gì đó xa xỉ, mơ mơ thực thực. Thầy cô giáo muốn tải một tài liệu hay hình ảnh minh họa cho tiết học phải chạy xe máy hàng chục cây số ra trung tâm huyện để “hứng” chút sóng 3G chập chờn. Có những điểm trường lẻ nằm sâu trong lõi rừng, mỗi khi mưa lớn là coi như hoàn toàn mất liên lạc với thế giới bên ngoài.

Thế nhưng, bức tranh ấy đang thay đổi từng ngày. Thực hiện chủ trương chuyển đổi số quốc gia và chương trình đưa hạ tầng số về vùng sâu, vùng xa, chính quyền các cấp phối hợp cùng các tập đoàn viễn thông đã mở một hành trình chiến dịch đặc biệt là “phủ sóng vùng lõm”.

Những cột phát sóng cao ngút ngàn được dựng lên trên đỉnh núi cao, kéo theo những sợi cáp quang xuyên qua thung lũng, mang ánh sáng công nghệ đến tận từng bản làng xa xôi nhất. Điện lưới quốc gia cũng theo chân hạ tầng viễn thông về từng thôn bản. Có điện, có mạng Internet tốc độ cao, rào cản địa lý khắc nghiệt bước đầu được san phẳng.

Thầy Nguyễn Văn Hùng, một giáo viên đã gắn bó hơn 15 năm tại một điểm trường ở Mù Cang Chải, xúc động chia sẻ: “Ngày trước, dạy môn Địa lý hay Sinh học, chúng tôi chỉ biết tả suông qua hình vẽ trắng đen trên bảng đen giấy Bãi Bằng. Học sinh nghe xong cứ ngơ ngác vì chưa bao giờ nhìn thấy biển, thấy những công trình hiện đại. Giờ đây, chỉ cần một cú nhấp chuột, cả thế giới sinh động đã hiện ra ngay trước mắt các em”.

“Lớp học thông minh” giữa mây ngàn và những bài giảng đổi màu

Từ khi hạ tầng Internet ổn định, những “lớp học thông minh” dần xuất hiện ở những nơi từng là “vùng lõm” công nghệ. Không phải là những căn phòng máy tính đắt tiền hay trang thiết bị quá xa xỉ, “lớp học thông minh” vùng cao đôi khi chỉ đơn giản là một chiếc tivi thông minh, một máy chiếu cũ được tài trợ, một chiếc máy tính bàn kết nối mạng và hệ thống loa nhỏ. Nhưng chừng đó là quá đủ để làm thay đổi toàn bộ không khí dạy và học.

Thay cho những quyển giáo án viết tay ố vàng hay những tranh ảnh minh họa đã ố màu theo thời gian, các thầy cô đã biết ứng dụng bài giảng điện tử (E-learning). Những bài giảng được thiết kế trực quan với âm thanh, hình ảnh sống động và video thực tế.

Trong tiết học Khoa học tự nhiên, thay vì chỉ đọc danh sách các loài động vật trong sách, học sinh vùng cao lần đầu tiên được quan sát thước phim sống động về thế giới động vật hoang dã, được nhìn thấy quy trình vận hành của một nhà máy thủy điện hay sự quay của Trái Đất quanh Mặt Trời qua các mô hình 3D.

Ánh mắt ngơ ngác, thụ động ngày nào của lũ trẻ giờ đây thay bằng sự hào hứng, tò mò. Lũ trẻ dân tộc H'Mông, Dao, Thái… vốn hay e ngại, rụt rè nay tranh nhau giơ tay phát biểu, đặt ra hàng loạt câu hỏi cho thầy cô.

Công nghệ đã biến những tiết học khô khan thành những hành trình khám phá đầy màu sắc, khiến con đường đến trường của các em mỗi sáng không còn là nghĩa vụ nặng nề mà trở thành niềm vui.

Những tiết học "xuyên không gian"

Không chỉ dừng lại ở bài giảng điện tử sinh động, chuyển đổi số còn mở ra cơ hội bình đẳng về giáo dục thông qua mô hình lớp học trực tuyến kết nối.

Nhờ các nền tảng họp trực tuyến và phần mềm dạy học chuyên dụng, khoảng cách hàng trăm cây số giữa vùng đồng bằng năng động và vùng núi cao hẻo lánh dường như bị xóa bỏ. Nhiều điểm trường vùng sâu đã kết nối thành công các tiết học chung với các trường học chất lượng cao ở Hà Nội, TP.HCM hay các trung tâm thành phố lớn.

Thật cảm động khi chứng kiến một tiết học Tiếng Anh kết nối. Qua màn hình tivi lớn ở cuối lớp, các em học sinh bản xa được giao lưu trực tiếp với các thầy cô giáo người nước ngoài hoặc tham gia thảo luận nhóm cùng các bạn đồng lứa ở thành phố. Từ sự ngượng ngùng ban đầu khi không dám cất lời, nhờ sự động viên của thầy cô hai đầu cầu, những tiếng bập bẹ “Hello”, "Good morning" bắt đầu vang lên dõng dạc dưới mái trường thô sơ.

Không chỉ học sinh thụ hưởng, chuyển đổi số còn là “đòn bẩy” nâng cao trình độ cho đội ngũ giáo viên vùng cao. Thay vì phải đi lại tốn kém và mất nhiều ngày tham gia các lớp tập huấn tập trung, giờ đây thầy cô có thể tham gia các khóa bồi dưỡng chuyên môn, trao đổi giáo án điện tử và học hỏi phương pháp giảng dạy mới ngay tại điểm trường qua hình thức trực tuyến.

Những khó khăn và kỳ vọng đường dài

Dù đạt được những bước tiến kỳ diệu, hành trình xóa “vùng lõm” công nghệ ở vùng cao vẫn còn không ít thách thức.

Thực tế tại nhiều thôn bản vẫn vô cùng khó khăn, hạ tầng điện lực và viễn thông đôi khi chưa đồng bộ. Những ngày mưa bão kéo dài, mất điện vĩnh viễn kéo theo mất sóng mạng, khiến việc dạy học trực tuyến bị ngắt quãng.

Bên cạnh đó, thiết bị công nghệ như máy tính, máy chiếu tại nhiều điểm trường vẫn còn thiếu hụt trầm trọng, chủ yếu phụ thuộc vào nguồn xã hội hóa hoặc các chương trình từ thiện.

Mặt khác, trình độ ứng dụng công nghệ của một bộ phận giáo viên lớn tuổi vùng cao còn hạn chế; việc duy trì, bảo dưỡng thiết bị điện tử trong điều kiện thời tiết ẩm ướt, sương muối của miền núi cũng là một bài toán hóc búa.

Tuy nhiên, những gian khó đó không thể ngăn cản bước chân của chuyển đổi số. Việc đưa công nghệ về bản không chỉ đơn thuần là mua sắm máy tính hay kéo một đường dây mạng, mà cốt lõi là làm thay đổi tư duy, gieo vào lòng thế hệ trẻ vùng cao niềm tin rằng “trí tuệ và tri thức hoàn toàn có thể giúp các em vươn lên đổi đời”.

Hành trình mang công nghệ lên núi là một hành trình bền bỉ, cần sự chung tay liên tục của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và toàn xã hội.

Khi những “vùng lõm” công nghệ cuối cùng được xóa bỏ, tri thức số sẽ trở thành đôi cánh vững chắc, giúp học sinh vùng cao tự tin bước ra thế giới, góp phần xây dựng quê hương miền núi ngày càng giàu đẹp và phát triển./.