Xe điện tăng nhanh, áp lực điện nhìn từ trạm sạc

Chiều 9/4/2026, tại Họp báo thường kỳ quý I/2026 của Bộ Công Thương, nội dung liên quan đến nhu cầu điện phục vụ phương tiện giao thông đã được nhiều cơ quan báo chí quan tâm, trong bối cảnh xe điện đang phát triển nhanh tại Việt Nam.

Tổng tiêu thụ chưa lớn, nhưng áp lực không nằm ở con số

Trong bối cảnh số lượng phương tiện giao thông điện gia tăng nhanh, nhu cầu sạc pin bắt đầu hình thành một dạng phụ tải mới trong hệ thống điện. Khác với các nhu cầu điện truyền thống, phụ tải từ xe điện có xu hướng tập trung theo thời điểm và địa điểm, đặc biệt tại các khu vực đô thị nơi mật độ phương tiện và trạm sạc ngày càng cao.

Chính đặc điểm này khiến bài toán điện cho xe điện không chỉ dừng ở tổng sản lượng tiêu thụ, mà chuyển sang vấn đề phân bổ công suất và khả năng đáp ứng của lưới điện tại từng khu vực cụ thể.

Theo thông tin được Bộ Công Thương công bố, đến hết năm 2025, Việt Nam có khoảng 215.000 ô tô điện và gần 2,6 triệu xe máy điện. Với quy mô này, tổng điện năng tiêu thụ cho sạc pin ước tính khoảng 652 triệu kWh, tương đương khoảng 0,2 - 0,3% tổng nhu cầu điện thương phẩm toàn quốc.

Xét về tổng thể, đây chưa phải là mức tiêu thụ có thể tạo ra áp lực lớn lên hệ thống điện quốc gia. Tuy nhiên, tại Họp báo, Phó Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương) Nguyễn Thế Hữu đã lưu ý rằng nếu chỉ nhìn vào sản lượng điện tiêu thụ sẽ không phản ánh đầy đủ bản chất của vấn đề.

“Con số này không phải quá lớn, nhưng nhu cầu điện cho giao thông không chỉ là tổng tiêu thụ mà cần chú ý công suất tức thời hệ thống phải đáp ứng. Vấn đề không phải là thiếu điện trên phạm vi toàn hệ thống, mà là khả năng đáp ứng của lưới điện tại từng khu vực cụ thể, đặc biệt là lưới trung và hạ áp”, Phó Cục trưởng Cục Điện lực Nguyễn Thế Hữu nêu rõ.

Theo đó, điểm đáng chú ý nằm ở đặc tính tiêu thụ điện của xe điện. Hoạt động sạc pin thường diễn ra trong khoảng thời gian ngắn, với công suất lớn và có xu hướng tập trung vào một số khung giờ nhất định. Điều này tạo ra dạng phụ tải mới, khác với các phụ tải truyền thống vốn có mức tiêu thụ tương đối ổn định hoặc có thể dự báo theo chu kỳ.

Trong thực tế, nhu cầu sạc có thể tập trung vào một số thời điểm nhất định, làm gia tăng phụ tải cục bộ tại các khu vực có nhiều phương tiện và trạm sạc. Khi nhiều phương tiện cùng sạc trong cùng một khung giờ, đặc biệt tại các khu vực đô thị đông dân cư hoặc các điểm có mật độ trạm sạc cao, nhu cầu công suất có thể tăng đột biến.

Đây chính là yếu tố làm phát sinh nguy cơ quá tải cục bộ, ngay cả khi tổng nguồn điện của hệ thống vẫn bảo đảm. Áp lực không nằm ở sản lượng điện tiêu thụ trong cả ngày hay cả năm, mà nằm ở khả năng cung ứng điện trong những khoảng thời gian ngắn với công suất lớn.

Ở góc độ kỹ thuật, điều này đặt ra yêu cầu cao hơn đối với hệ thống lưới điện phân phối, đặc biệt là lưới trung và hạ áp - nơi trực tiếp cấp điện cho các trạm sạc và người tiêu dùng. Nếu không được nâng cấp kịp thời, hệ thống có thể gặp khó khăn trong việc đáp ứng phụ tải tăng đột biến.

Theo đánh giá của Bộ Công Thương, với quy mô hiện tại, xe điện chưa gây áp lực đáng kể lên hệ thống điện quốc gia xét trên tổng thể, song cần theo dõi chặt chẽ yếu tố công suất cục bộ trong quá trình phát triển.

Điều tiết phụ tải và quy hoạch hạ tầng điện trở thành yếu tố then chốt

Từ thực tế trên, Bộ Công Thương cho rằng, bài toán điện cho xe điện không đơn thuần là tăng thêm nguồn cung, mà là tổ chức lại cách sử dụng điện một cách hợp lý và hiệu quả hơn.

Một trong những giải pháp được nhấn mạnh là điều tiết phụ tải thông qua thay đổi hành vi sử dụng điện. Theo đó, việc khuyến khích người dân sạc xe điện ngoài giờ cao điểm được xem là giải pháp quan trọng nhằm giảm áp lực cho hệ thống điện. Phó Cục trưởng Cục Điện lực Nguyễn Thế Hữu cho rằng, cần có cơ chế khuyến khích người dân sạc xe điện ngoài giờ cao điểm để giảm áp lực cho hệ thống điện.

Giải pháp này không chỉ giúp phân tán phụ tải theo thời gian, mà còn góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn điện, đặc biệt trong các khung giờ thấp điểm khi công suất phát điện chưa được khai thác hết. Bên cạnh yếu tố thời gian, không gian phân bổ phụ tải cũng là vấn đề cần được tính toán. Việc phát triển các trạm sạc cần gắn với quy hoạch lưới điện, tránh tình trạng tập trung quá mức tại một khu vực trong khi hạ tầng chưa đáp ứng kịp.

Trong bối cảnh xe điện gia tăng nhanh, việc đầu tư nâng cấp lưới điện phân phối, đặc biệt là lưới trung và hạ áp, trở thành yêu cầu cấp thiết. Đây là khâu trực tiếp chịu tác động từ phụ tải sạc xe điện và cũng là điểm dễ phát sinh quá tải nếu không được chuẩn bị trước.

Ngoài ra, việc ứng dụng công nghệ trong quản lý phụ tải, như phát triển các trạm sạc thông minh có khả năng điều chỉnh công suất theo tình trạng lưới điện, cũng được xem là hướng đi cần thiết trong thời gian tới.

Theo đánh giá của Bộ Công Thương, trong ngắn hạn, xe điện chưa tạo ra áp lực lớn đối với hệ thống điện xét trên tổng thể. Tuy nhiên, trong trung và dài hạn, khi số lượng phương tiện tiếp tục tăng nhanh, yêu cầu về điều tiết phụ tải, quy hoạch hạ tầng và nâng cấp lưới điện sẽ trở nên cấp thiết hơn.

Có thể thấy, vấn đề điện năng cho xe điện không nằm ở việc thiếu điện, mà ở cách hệ thống điện thích ứng với một dạng phụ tải mới. Khi xe điện trở thành xu thế, việc chuẩn bị đồng bộ về hạ tầng, cơ chế vận hành và hành vi sử dụng điện sẽ là yếu tố quyết định để bảo đảm hệ thống điện quốc gia vận hành an toàn, ổn định và bền vững./.