Xây dựng nông thôn mới ở Thái Nguyên: Từ chủ trương đúng đắn đến những thành quả nổi bật

Cụ thể hóa chủ trương của Đảng bằng những việc làm thiết thực

Xây dựng nông thôn mới là chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước, hướng tới phát triển nông nghiệp hiện đại, hoàn thiện hạ tầng, nâng thu nhập và chất lượng đời sống người dân, đồng thời bảo tồn văn hóa và bảo vệ môi trường. Nghị quyết số 19-NQ/TW Hội nghị Trung ương 5 khóa XIII xác định định hướng “nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại, nông dân văn minh”, trong đó người dân là chủ thể và trung tâm của quá trình phát triển.

Đối với Thái Nguyên, chủ trương xây dựng nông thôn mới được triển khai gắn với cơ cấu lại ngành nông nghiệp, phát triển kinh tế nông thôn, xây dựng sản phẩm OCOP, phát triển hợp tác xã, ứng dụng khoa học - công nghệ, chuyển đổi số và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

Điểm đáng chú ý là Thái Nguyên đang chuyển từ tập trung xây dựng hạ tầng sang phát triển toàn diện khu vực nông thôn. Bên cạnh đường giao thông, trường học, nhà văn hóa và công trình thủy lợi, tỉnh chú trọng tạo việc làm, nâng giá trị nông sản, tăng thu nhập và cải thiện môi trường sống cho người dân.

Định hướng này tiếp tục được khẳng định mạnh mẽ trong giai đoạn 2026-2030. Thái Nguyên xác định phát triển toàn diện khu vực nông thôn theo hướng “nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại, nông dân văn minh”; khai thác hiệu quả lợi thế của từng vùng, đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ, chuyển đổi số, phát triển sản xuất an toàn, hữu cơ và hình thành các vùng sản xuất hàng hóa quy mô lớn.

Huy động nguồn lực để tạo nền tảng phát triển

Muốn xây dựng nông thôn mới bền vững, trước hết phải có hạ tầng đồng bộ. Đây là lĩnh vực đòi hỏi nguồn vốn lớn, trong khi nhu cầu đầu tư ở nông thôn rất đa dạng, từ giao thông, thủy lợi, trường học, y tế đến thiết chế văn hóa, nước sạch và môi trường.

Thái Nguyên đã tập trung huy động, lồng ghép các nguồn lực để thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia. Tại Hội nghị tổng kết các chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2021-2025, UBND tỉnh cho biết, tổng nguồn lực thực hiện 3 chương trình mục tiêu quốc gia trên địa bàn đạt trên 82.000 tỷ đồng; trong đó riêng Chương trình xây dựng nông thôn mới đạt 75.789 tỷ đồng. Đây là nguồn lực rất lớn, được tập trung cho những nhiệm vụ trọng tâm, trong đó có hoàn thiện kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội nông thôn.

Hiệu quả đầu tư thể hiện rõ qua những thay đổi ở cơ sở. Nhiều tuyến đường liên xã, liên xóm được mở rộng, nâng cấp; hệ thống thủy lợi được cải tạo; trường học, trạm y tế, nhà văn hóa được đầu tư; cảnh quan khu dân cư từng bước được chỉnh trang.

Quan trọng hơn, nguồn lực của Nhà nước đã được kết hợp với sức dân. Người dân các địa phương trong tỉnh không chỉ tham gia đóng góp ngày công mà còn hiến đất, tháo dỡ công trình, chỉnh trang nhà cửa, mở rộng đường giao thông.

Điển hình phải kể đến xã Phú Lạc. Theo công bố của UBND tỉnh Thái Nguyên, tại xã Phú Lạc, hơn 2.380 hộ dân đã hiến trên 118.900 m² đất cùng nhiều công trình, cây cối, vật kiến trúc với tổng giá trị hơn 29 tỷ đồng để phục vụ xây dựng nông thôn mới. Riêng năm 2025, địa phương tổ chức 10 đợt ra quân, thu hút hơn 2.460 lượt người dân tham gia chỉnh trang trên 27 km đường nông thôn, mở rộng 12 km đường xóm.

Dấu ấn từ những con số

Kết quả nổi bật nhất của Chương trình xây dựng nông thôn mới tại Thái Nguyên được thể hiện bằng những con số cụ thể. Theo số liệu được công bố tại Hội nghị tổng kết các chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2021-2025 của UBND tỉnh Thái Nguyên ngày 25/6/2025, trước thời điểm thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp, chương trình xây dựng nông thôn mới trên địa bàn tỉnh đã đạt nhiều kết quả tích cực.

Toàn tỉnh có 115/121 xã đạt chuẩn nông thôn mới, trong đó 50 xã đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao và 12 xã đạt chuẩn nông thôn mới kiểu mẫu. Ở cấp huyện theo mô hình tổ chức hành chính trước đây, 7/9 đơn vị cấp huyện đã được công nhận đạt chuẩn hoặc hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới.

Trong số các địa phương đạt kết quả nổi bật, huyện Phú Bình được Thủ tướng Chính phủ công nhận đạt chuẩn huyện nông thôn mới nâng cao năm 2024 theo Quyết định số 1067/QĐ-TTg ngày 2/6/2025. Đây là huyện đầu tiên của tỉnh Thái Nguyên đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao. Huyện Phú Lương cũng được công nhận đạt chuẩn huyện nông thôn mới năm 2024 theo Quyết định số 1147/QĐ-TTg ngày 13/6/2025.

Kết quả trên phản ánh một quá trình đầu tư và tổ chức thực hiện đồng bộ. Hạ tầng được cải thiện, sản xuất được tổ chức lại, các dịch vụ thiết yếu được nâng cao, đời sống vật chất và tinh thần của người dân từng bước được cải thiện.

Phát triển kinh tế nông thôn, nâng giá trị nông sản gắn với du lịch, văn hóa và môi trường sống

Nếu hạ tầng tạo nền móng thì phát triển kinh tế nông thôn là yếu tố quyết định khả năng duy trì thành quả xây dựng nông thôn mới. Thái Nguyên có lợi thế về nông nghiệp, đặc biệt là cây chè; đồng thời có tiềm năng phát triển cây ăn quả, chăn nuôi, lâm nghiệp, sản phẩm đặc sản và du lịch nông thôn.

Trong quá trình thực hiện chương trình, tư duy sản xuất ở khu vực nông thôn đang từng bước thay đổi. Người dân ngày càng quan tâm hơn đến nhu cầu của thị trường, chất lượng sản phẩm, đầu ra và giá trị kinh tế thay vì chỉ tập trung vào việc lựa chọn cây trồng, vật nuôi. Chương trình OCOP là một minh chứng rõ nét cho sự thay đổi này, khi các sản phẩm đặc trưng của địa phương được chú trọng nâng cao chất lượng, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Theo mục tiêu giai đoạn 2026-2030, tỉnh Thái Nguyên phấn đấu tổng giá trị sản phẩm từ cây chè đạt trên 25.000 tỷ đồng.

Theo Chi cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn tỉnh Thái Nguyên, tính đến hết năm 2025, toàn tỉnh có 561 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, gồm 438 sản phẩm 3 sao, 113 sản phẩm 4 sao và 10 sản phẩm 5 sao cấp quốc gia. Thái Nguyên đứng thứ 3 cả nước về số lượng sản phẩm OCOP 5 sao.

Điều đáng nói là giá trị của OCOP không chỉ nằm ở số lượng sản phẩm được xếp hạng. Chương trình góp phần thúc đẩy các chủ thể thay đổi phương thức sản xuất, chú trọng chất lượng, mẫu mã, thương hiệu, truy xuất nguồn gốc và thị trường.

Đặc biệt, các sản phẩm chè tiếp tục giữ vai trò quan trọng. Đây vừa là ngành hàng chủ lực, vừa là sản phẩm gắn với thương hiệu và văn hóa của Thái Nguyên. Tỉnh đang định hướng phát triển chè theo chuỗi giá trị, tăng tỷ lệ chế biến, ứng dụng công nghệ, truy xuất nguồn gốc và mở rộng thị trường. Theo mục tiêu giai đoạn 2026-2030, tỉnh Thái Nguyên phấn đấu tổng giá trị sản phẩm từ cây chè đạt trên 25.000 tỷ đồng; trên 70% diện tích chè được chứng nhận sản xuất theo tiêu chuẩn GAP, hữu cơ và trên 70% diện tích được cấp mã số vùng trồng.

Một kết quả khác ngày càng rõ là sự kết nối giữa xây dựng nông thôn mới với phát triển du lịch nông thôn. Thái Nguyên có vùng chè Tân Cương, Khu bảo tồn Làng nhà sàn dân tộc sinh thái Thái Hải, làng văn hóa du lịch Bản Quyên cùng nhiều mô hình du lịch cộng đồng đang hình thành tại La Bằng, Vô Tranh, Phú Đình...

Theo UBND tỉnh Thái Nguyên, toàn tỉnh hiện có 19 điểm du lịch được công nhận. Sự kết hợp giữa sản phẩm OCOP, cảnh quan, văn hóa bản địa và trải nghiệm nông nghiệp tạo thêm sinh kế, việc làm và thu nhập cho người dân nông thôn.

Trong không gian phát triển mới sau hợp nhất Thái Nguyên - Bắc Kạn, tiềm năng này càng được mở rộng. Các giá trị về sinh thái, văn hóa và lịch sử của hai địa phương có điều kiện để kết nối thành những tuyến du lịch liên vùng.

Khoa học - công nghệ trở thành động lực mới

Một lợi thế đáng kể của Thái Nguyên là hệ thống các trường đại học, viện nghiên cứu, trung tâm nghiên cứu và đội ngũ trí thức khoa học - công nghệ. Nguồn lực này đang được kết nối ngày càng rõ hơn với sản xuất nông nghiệp. Theo thông tin của tỉnh, trong hơn một năm qua, địa phương triển khai 59 chương trình, dự án, mô hình thử nghiệm và chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật trong lĩnh vực nông, lâm, thủy sản; đồng thời phối hợp với các viện, trường, trung tâm nghiên cứu thực hiện thêm 15 mô hình, dự án ứng dụng.

Khoa học - công nghệ được đưa vào nhiều khâu của chuỗi sản xuất, từ giống, quy trình canh tác đến chế biến, bảo quản, truy xuất nguồn gốc và tiêu thụ. Chuyển đổi số cũng đang mở ra phương thức mới để nông dân tiếp cận thị trường. Các sản phẩm OCOP được đưa lên nền tảng thương mại điện tử, sử dụng mã QR, truy xuất nguồn gốc, quảng bá qua mạng xã hội và các kênh số.

Tại Hội nghị đối thoại giữa Bí thư Tỉnh ủy với nông dân năm 2026, tỉnh tiếp tục đặt trọng tâm vào phát triển nông nghiệp xanh, ứng dụng khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, nâng cao giá trị sản phẩm và phát triển du lịch nông thôn. Hội nghị được kết nối trực tuyến tới 92 xã, phường, cho thấy chuyển đổi số đang trở thành một phương thức mới trong kết nối chính quyền với người dân.

Bí thư Tỉnh ủy Thái Nguyên Trịnh Xuân Trường yêu cầu các cấp, ngành tăng cường đối thoại, bám sát cơ sở, đưa chủ trương, chính sách vào cuộc sống; đồng thời phát huy sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp và hợp tác xã trong nghiên cứu, chuyển giao khoa học - công nghệ và phát triển sản phẩm nông nghiệp chủ lực.

Đây cũng là hướng đi phù hợp với yêu cầu xây dựng nông thôn mới trong giai đoạn mới, khi tri thức và công nghệ ngày càng được áp dụng trực tiếp vào sản xuất, giúp người dân nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm và thu nhập.

Mục tiêu mới: từ “đạt chuẩn” đến phát triển toàn diện

Bước vào giai đoạn 2026-2030, Thái Nguyên đang chuyển trọng tâm từ hoàn thành tiêu chí sang nâng cao chất lượng và tính bền vững của khu vực nông thôn, với mục tiêu chuyển mạnh từ phát triển sản xuất nông nghiệp sang phát triển kinh tế nông nghiệp, nâng cao giá trị gia tăng và thu nhập cho người dân.

Theo định hướng phát triển của tỉnh, đến năm 2030, tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất nông, lâm nghiệp và thủy sản bình quân đạt 4%/năm; giá trị sản phẩm thu hoạch trên 1 ha đất trồng trọt đạt từ 150 triệu đồng/năm trở lên; tổng giá trị sản phẩm từ cây chè đạt hơn 25.000 tỷ đồng; có 675 sản phẩm được chứng nhận OCOP từ 3 sao trở lên, trong đó ít nhất 15 sản phẩm đạt hạng 5 sao; 95% số xã đạt chuẩn nông thôn mới.

Tỉnh phấn đấu tốc độ tăng trưởng công nghiệp, dịch vụ khu vực nông thôn đạt bình quân hơn 10%/năm. Tỉnh cũng đặt mục tiêu thu nhập bình quân của người dân nông thôn đến năm 2030 tăng từ 1,8 lần trở lên so với năm 2025.

Để thực hiện các mục tiêu trên, Thái Nguyên xác định 7 nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm, gồm: tuyên truyền; quy hoạch và quản lý quy hoạch; cơ chế, chính sách; khoa học - công nghệ và chuyển đổi số; phát triển nguồn nhân lực; hợp tác quốc tế, liên kết vùng, xúc tiến đầu tư, thương mại và mở rộng thị trường; huy động nguồn lực và nâng cao hiệu quả quản lý đầu tư công.

Song song với đó, Tỉnh ủy Thái Nguyên đã ban hành Đề án phát triển kết cấu hạ tầng các xã khó khăn và đặc biệt khó khăn với tổng kinh phí đầu tư hơn 18.000 tỷ đồng; đồng thời ban hành Đề án phát triển toàn diện khu vực nông thôn với tổng kinh phí đầu tư hơn 22.000 tỷ đồng. Hai đề án được kỳ vọng tạo thêm nguồn lực để thu hẹp khoảng cách phát triển, cải thiện hạ tầng và thúc đẩy sản xuất tại khu vực nông thôn.

Bí thư Tỉnh ủy Thái Nguyên Trịnh Xuân Trường cho biết, Đề án phát triển toàn diện khu vực nông thôn ở Thái Nguyên giai đoạn 2026-2030 được kỳ vọng thúc đẩy giá trị sản xuất nông, lâm nghiệp và thủy sản tăng 4%/năm; tổng giá trị sản phẩm từ cây chè đạt hơn 25.000 tỷ đồng; giá trị sản phẩm thu hoạch trên đất trồng đạt từ 150 triệu đồng/ha/năm trở lên; đồng thời hình thành các ngành hàng chủ lực có giá trị kinh tế cao, qua đó nâng cao thu nhập bình quân của khu vực nông thôn.

Quan điểm này tiếp tục được Bí thư Tỉnh ủy Trịnh Xuân Trường nhấn mạnh tại Hội nghị đối thoại với cán bộ, hội viên, nông dân tỉnh Thái Nguyên ngày 15/7/2026. Tại hội nghị, Bí thư Tỉnh ủy Trịnh Xuân Trường cho biết, tỉnh đã ban hành Đề án phát triển toàn diện khu vực nông thôn giai đoạn 2026-2030, xác định chuyển mạnh từ sản xuất nông nghiệp sang phát triển kinh tế nông nghiệp. Đây là bước chuyển quan trọng nhằm nâng cao giá trị sản phẩm, tăng khả năng liên kết chuỗi và mở rộng thị trường cho nông sản địa phương.

Từ những kết quả đã đạt được, Thái Nguyên đang bước vào giai đoạn mới của xây dựng nông thôn mới với yêu cầu cao hơn về chất lượng và hiệu quả. Trọng tâm không chỉ là hoàn thành các tiêu chí, mà còn nâng giá trị sản xuất, tăng thu nhập và cải thiện đời sống người dân. Việc đẩy mạnh khoa học - công nghệ, chuyển đổi số, phát triển sản phẩm OCOP và liên kết sản xuất được kỳ vọng tạo thêm động lực, đưa nông thôn Thái Nguyên phát triển hiện đại, bền vững, nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân./.