Vĩnh Long hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao giá trị phụ phẩm nông nghiệp

Từ phụ phẩm nông nghiệp đến nguồn nguyên liệu có giá trị

Ngày 10/11/2026, tại Sở Khoa học và Công nghệ (KH&CN) tỉnh Vĩnh Long, Cục Đổi mới sáng tạo (ĐMST) - Bộ KH&CN phối hợp với Sở KH&CN tỉnh tổ chức tọa đàm kết nối, tìm kiếm công nghệ chế biến, chuyển hóa khoai lang, vỏ dừa, vỏ sầu riêng thành các sản phẩm có giá trị cao.

Tham dự tọa đàm có bà Đoàn Hồng Hạnh, Tỉnh ủy viên, Giám đốc Sở KH&CN tỉnh Vĩnh Long; ông Chu Thúc Đạt, Phó Cục trưởng Cục ĐMST, Bộ KH&CN; PGS. TS. Vũ Đức Lợi, Viện trưởng Viện KH&CN Việt Nam - Hàn Quốc (VKIST), cùng đại diện các DN, chuyên gia và đơn vị nghiên cứu.

Tại tọa đàm, các DN đã trực tiếp chia sẻ nhu cầu, khó khăn trong hoạt động sản xuất, kinh doanh và những vấn đề công nghệ cần giải quyết. Trên cơ sở đó, đại diện cơ quan quản lý, viện nghiên cứu và chuyên gia cùng trao đổi, đề xuất hướng tiếp cận, giải pháp công nghệ và cơ chế phối hợp hỗ trợ DN.

Điểm đáng chú ý là các vấn đề được đặt ra không chỉ dừng ở việc xử lý phụ phẩm để giảm ô nhiễm môi trường, mà hướng đến khai thác tối đa giá trị nguyên liệu, tạo ra sản phẩm mới, có khả năng thương mại hóa và đáp ứng yêu cầu của thị trường trong nước, quốc tế. Đây cũng là hướng tiếp cận phù hợp với kinh tế tuần hoàn, trong đó phụ phẩm của quá trình sản xuất được xem là nguồn tài nguyên đầu vào cho các quy trình chế biến, sản xuất khác.

Tìm công nghệ xử lý phụ phẩm dừa, nâng giá trị sản phẩm chế biến

Là DN có hoạt động sản xuất, chế biến dừa, ông Nguyễn Trường Thịnh, Phó Giám đốc Công ty TNHH Chế biến Dừa Lương Quới đặt ra bài toán xử lý lượng lớn phụ phẩm vỏ dừa phát sinh trong quá trình sản xuất. Theo DN, hiện mới giải quyết được khoảng 15-20% lượng vỏ dừa, trong khi nhu cầu xử lý ngày càng lớn. DN hiện sử dụng trấu làm nhiên liệu tạo hơi nước phục vụ sản xuất, với hệ thống ba lò hơi, công suất 15 tấn/lò. Trong khi đó, lượng gáo dừa phát sinh được DN đề cập khoảng 60 tấn/ngày. Việc tận dụng nguồn phụ phẩm này để thay thế một phần nhiên liệu đang sử dụng được xác định là nhu cầu ưu tiên.

Theo đó, DN mong muốn nghiên cứu công nghệ đốt vỏ dừa đáp ứng các yêu cầu về môi trường, bảo đảm hiệu quả cung cấp nhiệt cho hệ thống hơi nước, phục vụ các công đoạn sản xuất, tiệt trùng và góp phần giảm chi phí năng lượng. Khi giải quyết được bài toán nhiên liệu từ vỏ dừa, DN có thể dành nguồn gáo dừa cho những hướng khai thác khác có giá trị cao hơn.

Trao đổi về vấn đề này, đại diện VKIST cho rằng việc lựa chọn công nghệ chuyển hóa phụ phẩm thành than hoặc nhiên liệu cần được xem xét đồng bộ từ đặc tính nguyên liệu, độ ẩm, quy trình xử lý đến kiểm soát khí thải, bụi và chất lượng sản phẩm. Đặc biệt, hiệu quả kinh tế và thị trường tiêu thụ cần được tính toán ngay từ đầu. Cách tiếp cận được đề xuất là xác định rõ sản phẩm đầu ra, đối tượng khách hàng, tiêu chuẩn chất lượng và mô hình kinh doanh trước khi lựa chọn công nghệ, tránh đầu tư thiết bị nhưng không giải quyết được bài toán thương mại hóa.

Bên cạnh bài toán xử lý vỏ dừa, Công ty TNHH Chế biến Dừa Lương Quới còn đề xuất hỗ trợ công nghệ chế biến nước dừa, thạch dừa và dầu dừa nhằm nâng cao giá trị các sản phẩm hiện có. Đối với thạch dừa, DN cho biết lượng nước dừa được đề cập khoảng 300 tấn/ngày và mong muốn cải tiến quy trình lên men, kiểm soát dư lượng hóa chất trong sản phẩm. Đây là một trong những vấn đề ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận các thị trường có yêu cầu cao như Hàn Quốc, Hoa Kỳ và châu Âu.

Một hướng nghiên cứu khác được trao đổi là sản xuất cellulose từ thạch dừa để phục vụ lĩnh vực cáp quang. DN đã có những kết quả bước đầu và từng làm việc với đối tác Nhật Bản, đồng thời mong muốn tiếp tục kết nối để hoàn thiện công nghệ, tiêu chuẩn sản phẩm.

Đối với dầu dừa tinh khiết, DN quan tâm công nghệ ly tâm không gia nhiệt nhằm nâng cao chất lượng nguyên liệu đầu vào cho ngành mỹ phẩm, hóa dược. DN bày tỏ sẵn sàng đầu tư nếu xác định được hướng công nghệ và sản phẩm có tiềm năng thị trường.

Trước các đề xuất này của công ty, đại diện VKIST đề nghị DN cung cấp thêm dữ liệu về sản lượng nguyên liệu, phụ phẩm, dư lượng hóa chất, tiêu chuẩn sản phẩm và nhu cầu thị trường. Đây là cơ sở để xác định chính xác bài toán nghiên cứu, lựa chọn giải pháp công nghệ và xây dựng phương án hợp tác phù hợp.

Chuyển hóa vỏ sầu riêng, phát triển sản phẩm từ khoai lang

Cùng với ngành dừa, bài toán xử lý vỏ sầu riêng được Công ty Cổ phần Tập đoàn Xuất nhập khẩu trái cây Chánh Thu đặt ra tại tọa đàm. Theo số liệu DN chia sẻ, lượng vỏ sầu riêng phát sinh tại khu vực Tây Nguyên khoảng 300 tấn/ngày, tại Bến Tre khoảng 100 tấn/ngày.

Đại diện Công ty, bà Lê Thanh Thuỳ cho biết hiện công ty đã thực hiện thu gom, nghiền nhỏ vỏ sầu riêng, với chi phí hoặc giá thu gom được đề cập khoảng 600.000 đồng/tấn. Tuy nhiên, việc tổ chức thu gom và xử lý vẫn còn nhiều khó khăn do chưa có đơn vị chuyên trách đáp ứng nhu cầu thực tế. Ở quy mô hiện tại, Công ty chủ yếu băm nhỏ vỏ sầu riêng, sử dụng nấm Trichoderma để phân hủy và bón lại cho cây trồng. Phương thức này mới được triển khai ở quy mô nhỏ, phục vụ nhu cầu nội bộ của DN, chưa hình thành quy trình sản xuất phân bón công nghiệp.

Trao đổi tại tọa đàm, đại diện VKIST cho biết có thể nghiên cứu hướng chuyển hóa vỏ sầu riêng thành than sinh học (biochar), hướng tới tạo ra sản phẩm có giá trị và tiềm năng xuất khẩu. Tuy nhiên, để triển khai hiệu quả cần giải quyết đồng thời các vấn đề về giá thành, quy mô nguyên liệu, tính mùa vụ, kiểm soát khói và độ ổn định chất lượng sản phẩm.

Đáng chú ý, một hướng nghiên cứu về phụ phẩm sầu riêng đã được triển khai trong hai năm, với quy mô 2 tấn/mẻ. Kết quả và kinh nghiệm từ hướng nghiên cứu này có thể là cơ sở để tiếp tục trao đổi, đánh giá khả năng ứng dụng vào điều kiện sản xuất của DN.

Đối với Công ty TNHH Sản xuất Thương mại Phước Thành IV, bà Huỳnh Hồng Thắm, Phó Giám đốc cho biết nhu cầu trọng tâm là tìm kiếm công nghệ chế biến, phát triển các sản phẩm từ khoai lang. DN cho biết sẵn sàng chuẩn bị vùng nguyên liệu và các điều kiện kỹ thuật cần thiết, đồng thời mong muốn được chuyên gia tư vấn để hoàn thiện định hướng công nghệ và xây dựng dự án triển khai.

Viện VKIST dự kiến kết nối chuyên gia có chuyên môn về khoai lang tím, trong đó có hướng ứng dụng công nghệ sấy, để khảo sát và trao đổi trực tiếp với DN trong tháng 12/2026.

Đề xuất thành lập Hiệp hội DN hỗ trợ khởi nghiệp

Không chỉ tập trung vào lĩnh vực chế biến nông sản, tọa đàm còn ghi nhận nhiều đề xuất của Công ty Mỹ Lan liên quan đến công nghệ nuôi tôm, kiểm soát dịch bệnh và quan trắc môi trường nuôi trồng thủy sản.

Theo ông Nguyễn Thanh Mỹ, Chủ tịch HĐQT Công ty, DN quan tâm các giải pháp giảm sử dụng kháng sinh, kiểm soát vi khuẩn kháng kháng sinh trong ao nuôi và nghiên cứu ứng dụng chế phẩm có nguồn gốc thực vật. Một số hướng nghiên cứu về tảo biến đổi gen trong kiểm soát bệnh trên tôm, trong đó có bệnh đốm trắng, cũng được đưa ra trao đổi.

Đặc biệt, vấn đề con giống sạch bệnh và kiểm soát bệnh EHP (Enterocytozoon hepatopenaei), thường gặp ở tôm thẻ chân trắng và tôm sú, được DN nhấn mạnh. Theo phản ánh, có trường hợp tôm giống mang mầm bệnh nhưng chỉ được phát hiện sau khoảng 30 ngày thả nuôi, gây thiệt hại và làm tăng chi phí cho người nuôi. DN đề xuất tăng cường kiểm tra định kỳ các cơ sở sản xuất, cung cấp giống và tổ chức xét nghiệm bệnh trước khi đưa con giống ra thị trường.

Bên cạnh đó, DN mong muốn tiếp cận công nghệ quan trắc, dự báo chất lượng nguồn nước có độ chính xác cao hơn, nhất là đối với các yếu tố môi trường nuôi, diễn biến mùa khô và xâm nhập mặn. Mặc dù đã có mạng lưới quan trắc và dữ liệu, hệ thống vẫn gặp khó khăn do thiết bị hư hỏng, thiếu phương tiện và nguồn lực kỹ thuật để vận hành.

Trước ý kiến của ông Nguyễn Thanh Mỹ, các chuyên gia đề xuất cần chú trọng hiệu chuẩn, bảo dưỡng và bảo trì định kỳ hệ thống quan trắc; đồng thời tăng cường kết nối với các đơn vị nghiên cứu có chuyên môn về thủy sản, nuôi tôm để đánh giá thực trạng và tìm giải pháp phù hợp.

Ngoài các vấn đề công nghệ, ông Nguyễn Thanh Mỹ cũng đề xuất tăng cường phổ biến kiến thức SHTT, hỗ trợ người dân, người trẻ, DN trong tra cứu, xác lập và bảo vệ quyền SHTT đối với sản phẩm. Đáng chú ý, công ty đề xuất thành lập Hiệp hội DN hỗ trợ khởi nghiệp tại Vĩnh Long nhằm tập hợp các DN tham gia hỗ trợ hoạt động khởi nghiệp, kết nối người trẻ với chuyên gia và cơ quan chuyên môn.

Từ kết nối đến chuyển giao, đặt hàng nhiệm vụ nghiên cứu

Một trong những nội dung quan trọng được trao đổi tại tọa đàm là cơ chế kết nối, chuyển giao công nghệ và thúc đẩy ĐMST theo nhu cầu thực tế DN.

Theo đó, đối với những bài toán đã có quy trình hoặc công nghệ phù hợp, các cơ quan chuyên môn cho biết sẽ hỗ trợ kết nối để chuyển giao, đưa vào ứng dụng. Trường hợp chưa có giải pháp đáp ứng yêu cầu thực tiễn, DN có thể đề xuất, đặt hàng nhiệm vụ nghiên cứu nhằm phát triển công nghệ mới, sau đó chuyển giao kết quả vào sản xuất. Cách làm này giúp tăng tính gắn kết giữa nghiên cứu và nhu cầu thị trường, hạn chế tình trạng nghiên cứu chưa xuất phát từ yêu cầu thực tế của DN hoặc công nghệ được phát triển nhưng thiếu địa chỉ ứng dụng.

Bên cạnh đó, các hoạt động hỗ trợ ĐMST, SHTT thông qua cuộc thi, hội nghị, TechFest, chương trình tài trợ và kết nối cũng được đề cập. Hệ thống trung tâm ĐMST tại địa phương được định hướng trở thành đầu mối tư vấn, hỗ trợ DN, viện nghiên cứu, trường đại học và các tổ chức, cá nhân hình thành mạng lưới hợp tác với thế mạnh chuyên môn khác nhau.

Đối với cấp xã, các ý kiến nhấn mạnh vai trò tiếp nhận, triển khai và lan tỏa hoạt động ĐMST; đồng thời tăng cường hướng dẫn thực hiện các nhiệm vụ quản lý nhà nước được phân cấp trong lĩnh vực an toàn bức xạ và hạt nhân, thiết bị X-quang, tiêu chuẩn đo lường chất lượng và SHTT.

Trên cơ sở các nhu cầu được ghi nhận, trong tháng 12/2026, Bộ KH&CN dự kiến cử các nhóm chuyên gia đến làm việc trực tiếp với DN. Trong đó, Công ty TNHH Chế biến Dừa Lương Quới được ưu tiên khảo sát bài toán sử dụng vỏ dừa làm nhiên liệu, đồng thời kết nối chuyên gia công nghệ sinh học để trao đổi về thạch dừa và dầu dừa. Với Công ty Chánh Thu, nhóm chuyên môn về kinh tế tuần hoàn sẽ tiếp tục làm rõ phương án xử lý vỏ sầu riêng, chi phí và đầu ra sản phẩm. Công ty Phước Thành IV cũng sẽ được kết nối với chuyên gia về công nghệ chế biến khoai lang.

Riêng các vấn đề về nuôi tôm, quan trắc môi trường, dự báo nguồn nước và kiểm soát dịch bệnh của Công ty Mỹ Lan sẽ được tiếp tục trao đổi trong nhóm chuyên môn chiến lược ngành tôm. Các nội dung hỗ trợ SHTT cũng được định hướng triển khai thông qua các lớp tập huấn, hướng dẫn tra cứu và bảo hộ sản phẩm.

Có thể thấy, việc đưa chuyên gia đến trực tiếp DN, tiếp cận dây chuyền sản xuất và xác định những điểm nghẽn công nghệ là bước quan trọng để nâng cao hiệu quả kết nối cung - cầu công nghệ. Khi các bài toán được cụ thể hóa bằng dữ liệu, quy trình và nhu cầu thị trường, hoạt động nghiên cứu, chuyển giao sẽ có thêm cơ sở để đi vào thực tiễn./.