Việt Nam và APO thúc đẩy hợp tác nâng cao năng suất bằng công nghệ và đổi mới sáng tạo

Trong khuôn khổ Diễn đàn Năng suất Chất lượng Quốc gia năm 2026 ngày 14/8 tại TP.HCM, Thứ trưởng Bộ KH&CN Lê Xuân Định đã tiếp và làm việc với TS. Indra Pradana Singawinata, Tổng Thư ký APO.

Chào mừng Tổng Thư ký APO trở lại Việt Nam, Thứ trưởng Lê Xuân Định đánh giá cao sự hiện diện của ông tại Diễn đàn, qua đó thể hiện mối quan hệ hợp tác bền chặt và lâu dài giữa Việt Nam và APO trong suốt 30 năm qua, kể từ khi Việt Nam gia nhập tổ chức này năm 1996.

Theo Tổng Thư ký Indra Pradana Singawinata, 30 năm Việt Nam là thành viên APO không chỉ thể hiện một chặng đường hợp tác lâu dài, mà còn cho thấy quan hệ đối tác đã từng bước chuyển từ các hoạt động nâng cao năng lực, sang hợp tác về năng suất, gắn chặt hơn với các ưu tiên quốc gia.

Ông cho rằng, Chương trình Đối tác chiến lược (SPP) là bước phát triển tiếp theo, với sự gắn kết chặt chẽ hơn với các ưu tiên của Việt Nam, tăng cường vai trò chủ động của Việt Nam và tập trung rõ ràng hơn vào những kết quả có thể đo lường được.

Đưa khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thành động lực tăng năng suất

Trao đổi về chính sách và định hướng năng suất, Thứ trưởng Lê Xuân Định cho biết, Việt Nam đang bước vào giai đoạn then chốt trong quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng.

Bám sát các định hướng tại các Nghị quyết của Trung ương Đảng và các Quyết định của Thủ tướng Chính phủ, trong đó có Quyết định số 36/QĐ-TTg và Quyết định số 1322/QĐ-TTg, Việt Nam xác định tăng trưởng năng suất phải dựa trên nền tảng khoa học, công nghệ (KHCN) và đổi mới sáng tạo (ĐMST).

Việt Nam đặt mục tiêu cải thiện đáng kể năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) thông qua đẩy mạnh chuyển đổi số và ứng dụng các công nghệ mới. Mục tiêu không chỉ nâng cao năng suất ở cấp doanh nghiệp (DN), mà còn ở cấp quốc gia, ngành và địa phương, qua đó tạo bước đột phá thực chất để vượt qua bẫy thu nhập trung bình.

Định hướng này phù hợp với Tầm nhìn APO 2030. Việt Nam cũng đang chuyển mạnh từ các dự án đơn lẻ sang cách tiếp cận mang tính chiến lược hơn thông qua SPP, tập trung vào kết quả đầu ra và đóng góp cho các mục tiêu quốc gia.

Đồng thời, Việt Nam đang thúc đẩy năng suất xanh và trí tuệ nhân tạo (AI), nhằm nâng cao năng suất của DN.

Đồng tình với định hướng của Việt Nam, Tổng Thư ký APO nhấn mạnh quy mô của thách thức năng suất trong giai đoạn 2026 - 2030, khi năng suất lao động được kỳ vọng tăng khoảng 8,5% mỗi năm, còn TFP được đặt mục tiêu đóng góp trên 55% vào tăng trưởng. Theo ông, đây không phải những mục tiêu chỉ đòi hỏi sự cải thiện từng bước, mà cần một sự thay đổi thực chất trong mô hình tăng trưởng.

Tổng Thư ký APO nhấn mạnh ba vấn đề:

Thứ nhất, KHCN và ĐMST cuối cùng phải được chuyển hóa thành năng lực ở cấp DN. Theo đó, đơn vị thực tế của chính sách năng suất không phải bản thân công nghệ, mà là toàn bộ quá trình chuyển đổi của DN, từ chẩn đoán, ứng dụng, phát triển kỹ năng, tiêu chuẩn, thiết kế lại quy trình công việc đến nhân rộng và ĐMST.

Ông Indra Pradana Singawinata lưu ý, AI hay các công cụ số nếu không đi kèm năng lực quản lý, dữ liệu và nguồn nhân lực phù hợp, có thể làm tăng đầu tư trước khi thực sự tạo ra tăng năng suất.

Thứ hai, việc phổ biến và lan tỏa công nghệ cũng quan trọng không kém đổi mới ở nhóm tiên phong. Tổng Thư ký APO dẫn số liệu cho biết Việt Nam xếp thứ 44 trong Chỉ số ĐMST toàn cầu năm 2025, trong đó, đầu ra ĐMST được xếp hạng cao hơn đầu vào, nhưng nguồn nhân lực và nghiên cứu xếp thứ 70.

Điều này cho thấy cơ hội quan trọng đối với Việt Nam, là mở rộng năng lực hấp thụ để công nghệ và tri thức có thể lan tỏa từ các DN, tổ chức tiên phong tới DN nhỏ và vừa, các ngành, địa phương.

Từ góc độ tạo giá trị trong nước, Tổng Thư ký APO cũng dẫn thông tin của Ngân hàng thế giới cho thấy, DN nước ngoài chiếm 73% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam. Trong khi tỷ lệ DN trong nước tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu giảm từ 35% năm 2009 xuống 18% năm 2023.

Theo ông, vấn đề không phải là giảm FDI, mà là gia tăng hiệu ứng lan tỏa về năng suất từ FDI thông qua phát triển các nhà cung cấp Việt Nam mạnh hơn, nâng cao năng lực kỹ thuật, hệ thống quản lý và kỹ năng.

Thứ ba, cần đo lường năng suất tại chính nơi năng suất được tạo ra. Các chỉ số TFP và năng suất lao động ở cấp quốc gia, cần được kết nối với kết quả hoạt động của từng ngành, giá trị gia tăng của DN và các chỉ số vận hành như tỷ lệ lỗi, thời gian chu kỳ, thời gian ngừng máy, hiệu quả giao hàng và hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Năm lĩnh vực ưu tiên hợp tác giai đoạn 2026 - 2027

Để thực hiện các mục tiêu chiến lược, Thứ trưởng Lê Xuân Định đề xuất APO tập trung hỗ trợ Việt Nam trong 5 lĩnh vực trong giai đoạn 2026 - 2027.

Một là trí tuệ nhân tạo (AI). Việt Nam mong muốn trao đổi về một chương trình đào tạo AI chuyên sâu dành cho khu vực DN, tập trung vào ứng dụng thực tiễn để tối ưu hóa quy trình sản xuất, tăng cường quản lý chuỗi cung ứng và nâng cao chất lượng sản phẩm.

Hai là chuyển đổi số, tiếp tục hỗ trợ chuyên gia kỹ thuật và xây dựng khung nghiên cứu đánh giá tác động của chuyển đổi số đối với năng suất, trước mắt có thể triển khai các dự án thí điểm và sau đó nhân rộng.

Ba là chuyển đổi xanh, hỗ trợ nâng cao năng lực chuyển đổi xanh cho DN, bao gồm đào tạo và xây dựng hệ thống chứng nhận đối với chuyên gia đánh giá Năng suất xanh.

Bốn là ĐMST, hỗ trợ triển khai bộ tiêu chuẩn ISO 56000 về quản lý ĐMST. Đồng thời, xây dựng khung chỉ số và cơ sở dữ liệu về mối quan hệ giữa KHCN, ĐMST và năng suất.

Năm là tiếp tục hỗ trợ Việt Nam thông qua Dịch vụ Chuyên gia Kỹ thuật (TES), với sự tham gia của các chuyên gia hàng đầu, đồng thời kết nối Việt Nam với các Trung tâm Xuất sắc (COE) của APO.

Tổng Thư ký APO đánh giá cả 5 lĩnh vực đề xuất đều phù hợp và gắn chặt với Chương trình Đối tác Chiến lược APO - Việt Nam, cũng như định hướng của Tầm nhìn APO 2030. Tuy nhiên, thay vì xem đây là 5 dự án riêng biệt, ông đề xuất kết nối thành một chu trình năng suất thống nhất: xác định vấn đề - thí điểm giải pháp - đo lường kết quả - nhân rộng những giải pháp có hiệu quả.

Đối với AI, APO ủng hộ tăng cường tập trung vào khu vực DN, với điểm xuất phát là những vấn đề kinh doanh cụ thể như lập kế hoạch sản xuất, bảo trì dự báo, kiểm tra chất lượng, hoạch định chuỗi cung ứng, tối ưu hóa năng lượng và các quy trình kinh doanh có hàm lượng tri thức cao.

Theo Tổng Thư ký APO, thành công không nên được đo bằng số lượng người được đào tạo, mà bằng việc thời gian chu kỳ, tỷ lệ lỗi, thời gian ngừng máy, tồn kho, chất lượng hoặc sản lượng trên mỗi lao động có thực sự được cải thiện hay không.

Về chuyển đổi số, APO có thể xem xét tiếp tục hỗ trợ chuyên gia kỹ thuật, đồng thời xây dựng một khung đánh giá tác động chặt chẽ hơn. Hai bên cần thiết lập đường cơ sở trước khi can thiệp, xác định các chỉ số vận hành dự kiến sẽ thay đổi, triển khai thí điểm với một nhóm DN xác định và sau đó sử dụng bằng chứng thu được để quyết định những giải pháp nào nên được nhân rộng.

Về chuyển đổi xanh, Tổng Thư ký APO đồng ý rằng việc nâng cao năng lực DN và phát triển đội ngũ chuyên gia đánh giá là rất quan trọng. Năng suất xanh cần chứng minh được rằng DN có thể tạo ra nhiều giá trị hơn, trong khi sử dụng ít năng lượng, nguyên vật liệu, nước và các nguồn lực khác hơn, đồng thời giảm tác động tới môi trường.

Hai bên có thể cùng xác định các năng lực, chương trình đào tạo và cơ chế bảo đảm chất lượng cần thiết đối với chuyên gia đánh giá Năng suất xanh, trong khuôn khổ phù hợp của APO.

Về ĐMST, bộ tiêu chuẩn ISO 56000 sẽ đặc biệt hữu ích khi được gắn với thương mại hóa và kết quả năng suất. Khung chỉ số và cơ sở dữ liệu KHCN, ĐMST, năng suất mà Việt Nam đề xuất, có thể giúp Việt Nam chuyển từ việc chỉ đo lường hoạt động ĐMST, sang đo lường ĐMST thực sự làm thay đổi kết quả hoạt động của DN và giá trị kinh tế như thế nào.

Tổng Thư ký APO cũng nhất trí tiếp tục sử dụng TES và các Trung tâm Xuất sắc của APO như những kênh hỗ trợ quan trọng, đưa chuyên gia và kinh nghiệm của châu Á vào các chương trình nhiều giai đoạn, thay vì coi từng nhiệm vụ chuyên gia là những hoạt động riêng lẻ.

Ông đề xuất hai bên chuyển hóa 5 lĩnh vực thành danh mục hoạt động trọng tâm giai đoạn 2026 - 2027 dựa trên ba tiêu chí: phù hợp với mục tiêu năng suất quốc gia của Việt Nam; có kết quả năng suất có thể đo lường được; có tiềm năng lan tỏa, nhân rộng. Khi phù hợp, các dự án thí điểm có thể tập trung vào những ngành ưu tiên đã được xác định trong SPP, bao gồm điện tử và ICT, dệt may, chế biến thực phẩm, nông nghiệp và logistics.

Theo Thứ trưởng Lê Xuân Định, Bộ KH&CN sẽ chỉ đạo Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia chủ động, phối hợp chặt chẽ với Ban Thư ký APO để tiếp tục cụ thể hóa các lĩnh vực hợp tác thông qua triển khai Chương trình SPP giữa hai bên.

“Chúng tôi tin tưởng rằng, với sự hỗ trợ tiếp tục của APO, phong trào năng suất của Việt Nam sẽ có sự chuyển đổi toàn diện, bắt kịp các xu hướng lớn của thế giới, trong đó có AI và chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và ĐMST”, Thứ trưởng Lê Xuân Định nhấn mạnh./.