Việt Nam thúc đẩy hợp tác KHCN với EU và Bỉ, phát huy nguồn lực trí thức

Mở rộng hợp tác về công nghệ chiến lược

Ngày 22/10/2026, tại Brussels (Bỉ), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm hội đàm với Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa và Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen, trao đổi về quan hệ hợp tác song phương, an ninh khu vực và các thách thức toàn cầu.

Hai bên khẳng định cam kết tiếp tục làm sâu sắc quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - EU, được nâng cấp vào tháng 1/2026. Các lĩnh vực hợp tác được nhấn mạnh gồm công nghệ, đổi mới sáng tạo (ĐMST), giáo dục và đào tạo, chuyển đổi xanh, cơ sở hạ tầng chiến lược, kinh tế tuần hoàn và kinh tế biển xanh.

Lãnh đạo hai bên cũng nhấn mạnh việc thúc đẩy đầu tư trong khuôn khổ sáng kiến Cửa ngõ toàn cầu (Global Gateway) và Quan hệ đối tác chuyển đổi năng lượng công bằng (JETP); triển khai đầy đủ Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA) và sớm phê chuẩn Hiệp định Bảo hộ đầu tư Việt Nam - EU (EVIPA).

Trong hợp tác với Bỉ, Việt Nam xác định KHCN, nghiên cứu, ĐMST và trao đổi kỹ thuật là những lĩnh vực cần tiếp tục được thúc đẩy.

Hai bên khuyến khích hợp tác nghiên cứu và phát triển (R&D), ứng dụng các công nghệ chiến lược như AI an toàn, đáng tin cậy và có trách nhiệm, công nghệ bán dẫn, vi điện tử và điện toán đám mây.

Các lĩnh vực có tiềm năng hợp tác khác gồm công nghệ cao, công nghệ sinh học, năng lượng tái tạo, chăm sóc sức khỏe, dược phẩm, logistics đa phương thức và nông nghiệp công nghệ cao. Việt Nam hoan nghênh các khoản đầu tư dài hạn của doanh nghiệp (DN) Bỉ phù hợp với thế mạnh của nước này và nhu cầu phát triển của Việt Nam.

Hai bên nhất trí tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, thúc đẩy xúc tiến thương mại, đầu tư và tạo điều kiện để DN hai nước khai thác hiệu quả hơn các cơ hội hợp tác.

Kết nối hệ sinh thái công nghệ Việt Nam - châu Âu

Phát biểu về chính sách chiều ngày 23/10/2026 tại Viện Quan hệ Quốc tế Hoàng gia Egmont ở Brussels với chủ đề “Biến tầm nhìn thành hành động từ quyết tâm chính trị đến hình mẫu hợp tác”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề xuất các lĩnh vực hợp tác chiến lược đột phá, trong đó có KHCN, bán dẫn và ĐMST.

Hưởng ứng Đạo luật Bán dẫn (EU Chips Act) và Chiến lược AI của châu Âu, Việt Nam đề xuất kết nối hệ sinh thái công nghệ hai bên, trọng tâm là hợp tác với Bỉ - quốc gia có trung tâm nghiên cứu bán dẫn hàng đầu thế giới IMEC.

Theo đó, hai bên có thể thúc đẩy hình thành các trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D) chung về bán dẫn, AI có trách nhiệm, công nghệ sinh học, đồng thời kết nối mạng lưới khởi nghiệp sáng tạo. Đây là những hướng hợp tác nhằm phát huy thế mạnh công nghệ của châu Âu và Bỉ, gắn với nhu cầu phát triển của Việt Nam.

Bên cạnh công nghệ chiến lược, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng đề xuất đẩy mạnh chuyển đổi xanh và chuyển đổi năng lượng công bằng, hiện thực hóa mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 và các cam kết trong JETP.

Việt Nam mong muốn kết hợp nguồn lực tài chính, công nghệ xanh của EU, trong đó có điện gió ngoài khơi và hydro xanh, với tiềm năng trong nước; đồng thời huy động sự tham gia của khu vực tư nhân và chính quyền địa phương hai bên, đặc biệt trong ứng phó với biến đổi khí hậu tại Đồng bằng sông Cửu Long.

Chuyển kiến nghị của trí thức thành nhiệm vụ cụ thể

Sáng ngày 24/10/2026, tại Brussels, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam gặp gỡ đại diện chuyên gia, trí thức người Việt Nam tại Bỉ và Luxembourg.

Đánh giá cao các khuyến nghị chính sách của đội ngũ trí thức, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh mục tiêu đến năm 2045 đưa Việt Nam trở thành nước phát triển, có thu nhập cao theo định hướng Đại hội XIV của Đảng. Để đạt mục tiêu này, Việt Nam không thể tiếp tục dựa vào vốn rẻ, lao động rẻ và tài nguyên thô, mà cần coi KHCN, ĐMST và chuyển đổi số là con đường tất yếu.

Tuy nhiên, kết quả thực tế hiện chưa tương xứng với quyết tâm. Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, một trong những điểm nghẽn lớn nhất là khâu tổ chức thực thi. Không ít kiến nghị của trí thức được ghi nhận nhưng chưa được xử lý đến nơi đến chốn; nhiều chuyên gia có ý tưởng tốt nhưng gặp vướng mắc về thủ tục và cơ chế tài chính khi muốn đóng góp cho đất nước.

Để khắc phục tình trạng này, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị chuyển từ tư duy “đi tìm nguồn lực” sang “kết nối nguồn lực với nhu cầu”, lấy bài toán thực tiễn của đất nước làm điểm xuất phát. Các ban, bộ, ngành, địa phương và DN cần đặt hàng rõ ràng, xác định cụ thể vấn đề cần giải quyết, công nghệ còn thiếu, đơn vị tiếp nhận và sản phẩm đầu ra. Đội ngũ chuyên gia, trí thức cần chủ động đăng ký thực hiện các nhiệm vụ gắn với những bài toán lớn và công nghệ chiến lược quốc gia.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu lựa chọn ít nhiệm vụ nhưng tập trung triển khai quyết liệt, đến nơi đến chốn. Mỗi nhiệm vụ phải có mục tiêu, tiến độ và người chịu trách nhiệm rõ ràng; chỉ được coi là hoàn thành khi sản phẩm có thể vận hành, dữ liệu được kiểm chứng, có người dùng thực tế và hiệu quả đo lường được.

Bộ KH&CN và các bộ ngành hoàn thiện cơ chế để trí thức đóng góp hiệu quả

Để phát huy nguồn lực chuyên gia, trí thức Việt Nam ở nước ngoài, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh không nhất thiết phải trở về Việt Nam mới có thể cống hiến. Cần xây dựng các cơ chế linh hoạt như hợp đồng chuyên gia theo nhiệm vụ, làm việc từ xa, nghiên cứu chung và khoán chi theo sản phẩm cuối cùng.

Cùng với đó, cơ chế tài chính cần tạo điều kiện để chuyên gia, trí thức trực tiếp tham gia các dự án cụ thể; quyền sở hữu trí tuệ phải rõ ràng, đồng thời chấp nhận những rủi ro và độ trễ vốn có trong nghiên cứu khoa học.

Theo định hướng này, hiệu quả hợp tác không chỉ được đánh giá qua kết quả của từng dự án, mà còn qua năng lực được hình thành tại Việt Nam: số kỹ sư, nhà khoa học được đào tạo, các phòng thí nghiệm và nhóm nghiên cứu mạnh được xây dựng, cũng như số DN công nghệ được hình thành.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) chủ trì, phối hợp với Bộ Ngoại giao, Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các bộ, ngành liên quan tiếp nhận toàn bộ kiến nghị của chuyên gia, trí thức. Những vấn đề thuộc thẩm quyền phải được giải quyết ngay; những vấn đề vượt thẩm quyền cần được chủ động đề xuất. Mỗi nhiệm vụ phải có đầu mối cụ thể và phản hồi bằng văn bản.

Đại sứ quán Việt Nam tại Bỉ, đồng thời là Phái đoàn Việt Nam bên cạnh EU, được giao làm đầu mối thường trực, định kỳ rà soát tiến độ, báo cáo Bộ Ngoại giao và phối hợp với các cơ quan liên quan tháo gỡ vướng mắc.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng mong muốn Hội Trí thức người Việt Nam tại Bỉ và Luxembourg tiếp tục mở rộng mạng lưới hợp tác với các trường đại học, viện nghiên cứu và DN công nghệ tại Bỉ, Luxembourg và châu Âu; quan tâm dìu dắt thế hệ trí thức trẻ người Việt ở nước ngoài, tăng cường kết nối tri thức với quê hương.

Những định hướng này cho thấy yêu cầu xuyên suốt trong hợp tác KHCN giữa Việt Nam với EU và Bỉ là gắn kết nguồn lực quốc tế với nhu cầu phát triển trong nước, đồng thời nâng cao hiệu quả tổ chức thực thi. Từ hợp tác công nghệ chiến lược đến cơ chế huy động trí thức, mục tiêu đặt ra là tạo ra sản phẩm cụ thể, nâng cao năng lực R&D công nghệ, đóng góp thiết thực cho quá trình phát triển đất nước./.