Từ Trung tâm UNESCO đến ngoại giao khoa học, khẳng định vị thế khoa học Việt Nam
“Gặp gỡ VAST51: Từ Trung tâm UNESCO tới Ngoại giao khoa học” mở ra diễn đàn trao đổi sâu sắc về vai trò của khoa học trong kết nối quốc tế, phát triển bền vững và thúc đẩy đối thoại toàn cầu. Đây cũng là dịp nhìn lại hơn nửa thế kỷ hội nhập quốc tế của Viện Hàn lâm, đồng thời khẳng định vị thế ngày càng rõ nét của Việt Nam trong lĩnh vực ngoại giao khoa học.
Ngày 20/5/2026, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ (KH&CN) Việt Nam tổ chức sự kiện “Gặp gỡ VAST51: Từ Trung tâm UNESCO tới Ngoại giao khoa học” với sự tham dự của nhiều nhà khoa học, chuyên gia và đại diện các tổ chức quốc tế, cơ quan ngoại giao trong và ngoài nước.
Tham dự chương trình có GS. TS. Trần Hồng Thái, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, Chủ tịch Viện Hàn lâm; cùng lãnh đạo các đơn vị trực thuộc Viện Hàn lâm.
Chương trình có sự tham dự của các đại biểu quốc tế: ông Jonathan Backer, Trưởng đại diện Văn phòng UNESCO tại Việt Nam; ông Marco Abbiati, Tham tán Khoa học, Đại sứ quán Ý tại Việt Nam; Ông Denis Fourmeau, Tham tán Hợp tác Khoa học và Giáo dục Đại học, Đại sứ quán Pháp tại Việt Nam; Ông Sylvain Ouillon, Giám đốc IRD tại Việt Nam; và đông đảo nhà khoa học, giáo sư đầu ngành trong nước và quốc tế.
Dấu ấn từ các Trung tâm UNESCO dạng II
Điểm nhấn nổi bật của sự kiện là việc UNESCO chính thức gia hạn hoạt động thêm 8 năm cho hai trung tâm do Viện Hàn lâm quản lý gồm: Trung tâm Nghiên cứu và Đào tạo Toán học Quốc tế (ICRTM) và Trung tâm Vật lý Quốc tế (ICP). Quyết định này được xem là sự ghi nhận đối với năng lực học thuật, uy tín nghiên cứu cũng như những đóng góp ngày càng rõ nét của khoa học Việt Nam trong hợp tác quốc tế.
Không chỉ là các cơ sở nghiên cứu chuyên sâu, hai trung tâm UNESCO dạng II đang dần trở thành những “đại sứ khoa học”, góp phần quảng bá tri thức Việt Nam ra thế giới thông qua các hoạt động đào tạo, hội nghị quốc tế, hỗ trợ nhà khoa học trẻ và xây dựng mạng lưới hợp tác học thuật toàn cầu.
Ngoại giao khoa học trở thành xu hướng hợp tác quốc tế mới
Phát biểu tại sự kiện, GS.TS. Trần Hồng Thái nhấn mạnh, trong thế kỷ XXI, khoa học không còn chỉ giới hạn trong phòng thí nghiệm hay các công bố học thuật mà đã trở thành “ngôn ngữ chung” kết nối các quốc gia, thúc đẩy hợp tác và xây dựng lòng tin.
Theo ông, thế giới đang đối mặt với nhiều thách thức toàn cầu như biến đổi khí hậu, an ninh năng lượng, y tế, môi trường biển, trí tuệ nhân tạo (AI) hay các công nghệ chiến lược mới nổi. Trong bối cảnh đó, ngoại giao khoa học ngày càng đóng vai trò quan trọng trong cấu trúc hợp tác quốc tế hiện đại.
Chủ tịch Viện Hàn lâm cho biết, từ ngày 1/4/2026, Viện Hàn lâm chính thức trở thành đơn vị sự nghiệp thuộc Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam. Trong giai đoạn phát triển mới, Viện Hàn lâm không chỉ tiếp tục thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu cơ bản, phát triển công nghệ và đào tạo nhân lực khoa học chất lượng cao mà còn tham gia sâu hơn vào hoạt động tư vấn chiến lược, tham mưu chính sách và đóng góp cho định hướng phát triển quốc gia trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng.
Ông cũng khẳng định, các nghị quyết lớn của Đảng về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo (KHCN, ĐMST) và hội nhập quốc tế đã xác định KHCN không chỉ là động lực phát triển kinh tế - xã hội mà còn là nguồn lực chiến lược của quốc gia trong kỷ nguyên mới. Điều này đặt ra yêu cầu các tổ chức khoa học và mỗi nhà khoa học Việt Nam cần chủ động trở thành cầu nối đưa tri thức Việt Nam hội nhập sâu với thế giới.
Khoa học Việt Nam ngày càng được cộng đồng quốc tế ghi nhận
Đánh giá cao vai trò trung tâm của Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam trong hệ sinh thái khoa học Việt Nam suốt hơn nửa thế kỷ qua, ông Jonathan Baker, Trưởng đại diện Văn phòng UNESCO tại Việt Nam cho biết quyết định gia hạn hoạt động đối với hai Trung tâm UNESCO dạng II là minh chứng rõ nét cho uy tín học thuật và năng lực khoa học ngày càng được quốc tế ghi nhận của Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực khoa học cơ bản.
Trong 6 năm hoạt động, hai trung tâm đã đóng góp tích cực cho các chương trình thúc đẩy khoa học cơ bản, hợp tác Nam - Nam của UNESCO, đồng thời tăng cường kết nối học thuật trong ASEAN, khu vực châu Á - Thái Bình Dương và thế giới.
Ông Jonathan Baker nhận định, trong bối cảnh nhân loại đang phải đối mặt với nhiều vấn đề chung như biến đổi khí hậu, khan hiếm tài nguyên nước, suy giảm đa dạng sinh học hay các thách thức y tế toàn cầu, khoa học và ngoại giao khoa học đang trở thành cầu nối quan trọng vượt qua biên giới quốc gia, hỗ trợ xây dựng chính sách dựa trên bằng chứng khoa học và thúc đẩy hợp tác quốc tế.
Xây dựng các nhóm nghiên cứu mạnh để hội nhập bền vững
Tại sự kiện, PGS. TSKH. Phan Thị Hà Dương, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Đào tạo Toán học Quốc tế thuộc Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam cho biết Trung tâm được thành lập năm 2020 theo mô hình Trung tâm UNESCO dạng II và vừa được UNESCO gia hạn hoạt động thêm 8 năm tại kỳ họp tháng 4/2026.
Theo bà, thời gian qua Trung tâm đã triển khai 12 đề tài nghiên cứu, tổ chức 40 chương trình đào tạo, công bố hơn 120 bài báo quốc tế thuộc danh mục SCIE và thu hút hơn 1.000 nhà khoa học tham gia khoảng 20 hội nghị quốc tế.
Bên cạnh hoạt động nghiên cứu và đào tạo, các chương trình phổ biến toán học, lan tỏa tinh thần UNESCO cũng thu hút hàng nghìn người tham dự cùng hàng trăm nghìn lượt tiếp cận trực tuyến.
Trong thời gian tới, Trung tâm tiếp tục mở rộng hợp tác với nhiều tổ chức khoa học quốc tế như TWAS, ICTP và CIMPA nhằm nâng cao vị thế khoa học Việt Nam trên trường quốc tế.
PGS.TSKH. Phan Thị Hà Dương cho rằng, để hội nhập quốc tế hiệu quả và bền vững, yếu tố cốt lõi là xây dựng được các nhóm nghiên cứu mạnh trong nước. Đây sẽ là nền tảng tạo ra những hợp tác thực chất, công trình khoa học chất lượng cao, đồng thời đào tạo thế hệ nhà khoa học trẻ và từng bước khẳng định vị thế khoa học Việt Nam trên bản đồ học thuật toàn cầu.
Khoa học trở thành cầu nối của đối thoại và hợp tác quốc tế
Trong khuôn khổ chương trình, nhiều nhà ngoại giao, chuyên gia và nhà khoa học đã chia sẻ những câu chuyện thực tiễn “từ nghiên cứu đến công tác đối ngoại”, cho thấy sự gắn kết ngày càng chặt chẽ giữa hoạt động khoa học với ngoại giao trong bối cảnh toàn cầu hóa.
Nhiều ý kiến khẳng định, khoa học ngày nay không chỉ tạo ra tri thức mới mà còn là công cụ thúc đẩy đối thoại, xây dựng lòng tin và mở rộng hợp tác giữa các quốc gia. Ngoại giao khoa học vì thế đang trở thành không gian kết nối giữa tri thức, chính sách và phát triển bền vững toàn cầu.
Nhân dịp này, Chủ tịch Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam cũng trao quyết định khen thưởng cho các cá nhân tiêu biểu có nhiều đóng góp trong thúc đẩy ngoại giao khoa học và kết nối cộng đồng khoa học Việt Nam với thế giới.
